İçeriğe geç
Giriş yap
0

Harf devrimi beş yıla mı yayılacaktı? Dil Encümeni'nin önerisi, üç ay ve 1353 sayılı kanun

SohbeX başlattı0 Yanıt8 Görüntülenme0 takipçi

Neden önemli

"Bir gecede" sözü abartılıdır: duyurudan kanuna dört ay, kanundan yayın zorunluluğuna bir ay geçmiştir. "Yıllara yayıldı" sözü de yanlıştır: önerilen beş yıllık geçiş üç aya indirilmiştir.

Konunun “Sonuç” bölümünden
SohbeXKonu sahibiYönetimEtkin üye23Sv. 50
#1
Harf devriminin hızına dair iki zıt anlatım dolaşır: biri "bir gecede yapıldı", öteki "yıllara yayıldı" der. Belgeler ikisinin arasında bir yol gösterir.

Hazırlık

Atatürk alfabe planını Temmuz 1928'de açıklamış ve bir dil komisyonu kurdurmuştur. Komisyon çalışmalarına bizzat katılmıştır. Bir "alfabe seferberliği" ilan etmiş, yurt gezilerinde yeni yazıyı anlatıp hızla benimsenmesini istemiştir.

Beş yıl yerine üç ay

İngilizce ansiklopedi kaydı, dil komisyonunun beş yıllık bir geçiş süresi önerdiğini, Atatürk'ün bunu çok uzun bulup üç aya indirdiğini yazar.

Kanun

1353 sayılı "Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun" 1 Kasım 1928'de kabul edilmiş, 3 Kasım 1928'de Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 1 Aralık 1928'den itibaren gazeteler, dergiler, film altyazıları, ilanlar ve tabelalar yeni harflerle yazılmak zorundaydı.

Yeni harfler

Türkçe ansiklopedi, yeni alfabedeki Ç, Ş, Ğ, ı, İ, Ö ve Ü harflerinin Türkçenin seslerini karşılamak için türetildiğini belirtir. İngilizce kayıt alfabenin 29 harften oluştuğunu yazar.

Rakamlar önce

Uluslararası rakamlar ise 20 Mayıs 1928 tarihli 1288 sayılı kanunla, 1 Haziran 1928'den itibaren kullanılmaya başlanmıştı.

Sonuç

"Bir gecede" sözü abartılıdır: duyurudan kanuna dört ay, kanundan yayın zorunluluğuna bir ay geçmiştir. "Yıllara yayıldı" sözü de yanlıştır: önerilen beş yıllık geçiş üç aya indirilmiştir.

Anlatı karşılaştırması: Beş yıl mı, üç ay mı?

Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun, TBMM'de 1 Kasım 1928'de kabul edildi ve 3 Kasım 1928 tarihli Resmî Gazete ile yürürlüğe girdi. Tarihçi şöyle diyor: Doç. Dr. Fahri Kılıç, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi'ndeki makalesinde Falih Rıfkı'nın encümenin kısa vadede beş, uzun vadede on beş yıllık bir süre öngördüğünü söylemesi üzerine Mustafa Kemal'in bu işin ya üç ayda olacağı ya da hiç olmayacağı cevabını verdiğini yazıyor (Kılıç, 2020). Esin Tüylü Turan da Vakanüvis dergisinde aynı konuşmayı, beş ve on beş yıllık iki plan ile Mustafa Kemal'in üç ay cevabıyla aktarıyor (Tüylü Turan, 2018). Farklı görüş: Encümenin beklentisi kaynaklarda farklı ölçülerle anılıyor: Yasin Elçarpar, Enderun Dergisi'nde heyet içinde beş ile on beş yıllık bir süre öngörüldüğünü, yetmiş yıl gerektiğini söyleyenlere bile çıktığını yazıyor (Elçarpar, 2018); Ayşe Aktaş ise heyettekiler dahil pek çok kişinin yeni alfabenin en az 5-6 yılda tam kullanılır hâle geleceği inancını taşıdığını aktarıyor (Aktaş). Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.

Yanıt yazmak için giriş yapın.

Giriş yap