Tisza kültürü, bugünkü
Macaristan'daki Alföld ovası ile batı
Romanya, doğu Slovakya ve
Ukrayna'nın Zakarpatya bölgesinde yayılmış Neolitik bir arkeolojik kültürdür. MÖ 5400 ile 4500/4400 arasına tarihlenir.
Höyük yerleşimleri
Kültürün ayırt edici yerleşim türü, yüzyıllar süren yerleşimle oluşmuş kalıcı höyüklerdir. Yalnızca Hódmezővásárhely–Gorzsa'da yaklaşık 3 – 3,5 hektarlık höyükler taşkın ovasından 3 metreye kadar yükselir ve erken Tisza'dan (Tisza I) geç Tisza'ya (Tisza IV) uzanan evreleri barındırır.
Tarihlendirme
Geleneksel ve güç buldurıcılı kütle spektrometresi (AMS) radyokarbon tarihleri, Gorzsa'nın Geç Neolitik dizisini MÖ 4846 – 4495 arasına yerleştirir. Bu, başka yerlerdeki kısa ömürlü düz yerleşimlerden farklı olarak uzun süreli yerleşimi ve karmaşık toplumsal örgütlenmeyi doğrular.
Teknoloji
Tisza maddi kültürü, kısa uç kazıyıcılar, hasat için orak dişleri ve ağaç işleme aletlerinden oluşan yontma taş aletlerin yanı sıra baltalar, keserler, keskiler, öğütme taşları ve perdah taşları gibi zengin cilalı alet çeşitliliğiyle tanımlanır.
Uzak bağlantılar
Geç evrelerde Tokaj – Prešov kaynaklı obsidyen ve Volinya çakmaktaşı ithal edildi. Cilalı baltalar için Güney Karpatlar ve Bohemya Masifi gibi uzak yerlerden taşlar getirildi. Maros, Tisza ve Timiș nehirleri, Karpat Havzası boyunca hammadde değişimi ve kültürel temas için kuzey-güney ve doğu-batı eksenleri işlevi gördü.
Genetik
2017'de yayımlanan bir çalışma, Tisza kültürüne ait beş bireyin kalıntılarını inceledi.