Halaf kültürü: Kuzey Mezopotamya'da boyalı çanak çömlek geleneği (yaklaşık MÖ 6100 – 5100)

Halaf kültürü, yaklaşık MÖ 6100 – 5100 arasında süren tarih öncesi bir dönemdir. Daha önceki Çanak Çömlekli Neolitik dönemin kesintisiz bir devamıdır.

Yayılım alanı

Kültür başlıca Habur Nehri'nin verimli vadisinde, bugünkü Güneydoğu Türkiye, Suriye ve Kuzey Irak'ta yayıldı. Halaf etkisi taşıyan buluntular Büyük Mezopotamya'nın her yanında görülür.

Adı ve ilk kazılar

Dönem, adını Kuzey Suriye'deki Tell Halaf'tan alır; burayı Max von Oppenheim 1911 – 1927 arasında kazdı. Ancak en erken Halaf malzemesini 1908'de John Garstang, Sakçagözü'nde ortaya çıkardı. 1913'te Leonard Woolley, Türkiye-Suriye sınırındaki Karkamış'ta az miktarda Halaf malzemesi buldu. Halaf geleneği için en önemli alan ise bugün Musul'un kenar mahallelerinde kalan Tell Arpaçiye'dir.

Sonrası

Halaf dönemini, Geç Halaf'ı (yaklaşık MÖ 5400 – 5000) kapsayan Halaf-Ubeyd Geçiş dönemi izledi; ardından Ubeyd dönemi geldi.

Anadolu ile bağ

Burdur yakınlarındaki Hacılar'ın çanak çömleği ve heykelcikleri, aşağı yukarı aynı dönemin Halaf buluntularıyla benzerlik gösterir.

Öncesi ve sonrası

Halaf'tan sonra gelen Ubeyd dönemi, Kuzey Mezopotamya'da yaklaşık MÖ 5300 – 4300 arasını kapsar. Halaf kültürü, Çanak Çömlekli Neolitik'ten gelişen bir yerel gelenek olarak, Kuzey Mezopotamya'nın Kalkolitik dönemine uzanan çizginin parçasıdır. Tell Arpaçiye, Halaf geleneği için en önemli alan kabul edilir.