#1Çanak Çömleksiz Neolitik, Yakın Doğu'da tarıma ve yerleşik köy yaşamına geçişin ilk evresidir. Adı, bu dönemde pişmiş toprak kaplar henüz yapılmadığı için verildi. Terim, İngiliz arkeolog Kathleen Kenyon'un Eriha'daki kazılarında tanımladığı katmanlardan doğdu.
• Evler yuvarlak planlı, yarı yarıya toprağa gömülüdür ve alt kısımları taştan örülmüştür; üst duvarlar kerpiçle örüldü.
• Tahıl ambarları ilk başta evlerin arasına, sonra evlerin içine yerleştirildi.
• Eriha'daki taş kule bu evrenin en tanınmış ortak yapısıdır.
• Göbekli Tepe'nin en eski anıtsal yapıları da bu evreye denk gelir.
• Ürdün'deki Ayn Gazal, Celile'deki Yiftahel ve Fırat kıyısındaki Ebu Hureyre bu evrenin önemli yerleşimleridir.
• Anadolu'da Çayönü ve Aşıklı Höyük gibi yerleşimler de bu dönemde gelişti.
• Keçi, koyun ve sığır gibi hayvanların evcilleştirilmesi bu evrede belirginleşti.
Veri farkı: Evrelerin sınırları bölgeden bölgeye değişir; Çanak Çömleksiz Neolitik A için bazı çalışmalar yaklaşık MÖ 9600'den başlayan aralıklar kullanır.
Çanak Çömleksiz Neolitik A (yaklaşık MÖ 10.000 – 8800)
• Levant'ta ve Yukarı Mezopotamya'da görülür.• Evler yuvarlak planlı, yarı yarıya toprağa gömülüdür ve alt kısımları taştan örülmüştür; üst duvarlar kerpiçle örüldü.
• Tahıl ambarları ilk başta evlerin arasına, sonra evlerin içine yerleştirildi.
• Eriha'daki taş kule bu evrenin en tanınmış ortak yapısıdır.
• Göbekli Tepe'nin en eski anıtsal yapıları da bu evreye denk gelir.
Çanak Çömleksiz Neolitik B (yaklaşık MÖ 8800 – 6500)
• Evler dikdörtgen planlı hâle geldi; zeminler kireç sıvayla kaplanmaya başladı.• Ürdün'deki Ayn Gazal, Celile'deki Yiftahel ve Fırat kıyısındaki Ebu Hureyre bu evrenin önemli yerleşimleridir.
• Anadolu'da Çayönü ve Aşıklı Höyük gibi yerleşimler de bu dönemde gelişti.
• Keçi, koyun ve sığır gibi hayvanların evcilleştirilmesi bu evrede belirginleşti.
Sonrası
Yaklaşık MÖ 7000'den sonra Yakın Doğu'da pişmiş toprak kaplar yaygınlaştı ve Çanak Çömlekli Neolitik dönem başladı. Çatalhöyük bu geçişin Anadolu'daki en büyük yerleşimlerinden biridir.Veri farkı: Evrelerin sınırları bölgeden bölgeye değişir; Çanak Çömleksiz Neolitik A için bazı çalışmalar yaklaşık MÖ 9600'den başlayan aralıklar kullanır.