#1Çayönü Tepesi, Diyarbakır'ın Ergani ilçesinin yaklaşık 7 km güneybatısında, Sesverenpınar köyü yakınlarında yer alan Çanak Çömleksiz Neolitik B yerleşimidir. Yerleşim yaklaşık MÖ 8630 – 6800 arasında gelişti. Höyük, Dicle'nin bir kolu olan Boğazçay'ın yakınındadır.
Veri farkı: Son kazı mevsiminin yılı bazı yayınlarda 1991, bazılarında 1992 olarak verilir.
Önemi
Çayönü, yerleşik avcı-toplayıcılıktan tarım yapan ve hayvan yetiştiren bir topluma geçişi kesintisiz bir dizi hâlinde gösterir. İyi korunmuş mimarisi, bu süreçteki gelişme aşamalarını izlemeyi sağlar. Höyük, tarımın erken örneklerinden biridir.Mimari
İlk yapılar yuvarlak ya da köşeleri yuvarlatılmış tek odalı yapılardı. Sonraki evrede ızgara planlı binalar yapıldı: küçük taşlarla örülen paralel taş sıraları, sıvalı, altından hava geçen yükseltilmiş bir tabanı taşıyordu. Terrazzo tabanlı katmanında Göbekli Tepe ve Karahantepe'dekilere benzeyen iki dikilitaş bulundu; bunlardan birinin üzerinde yassı kabartma bir insan yüzü vardır.Kazılar
Çayönü 1963'te İstanbul Üniversitesi ile Chicago Üniversitesi'nin Güneydoğu Anadolu Tarihöncesi Araştırmaları Karma Projesi sırasında belirlendi. Kazılar 1964'te Halet Çambel ve Robert J. Braidwood başkanlığında başladı; daha sonra Mehmet Özdoğan ve Aslı Erim Özdoğan yönetiminde sürdü. On altı kazı mevsiminde höyüğün 4.654 metrekaresi kazıldı.Veri farkı: Son kazı mevsiminin yılı bazı yayınlarda 1991, bazılarında 1992 olarak verilir.