"Gerçek sahibi öz Türk olan İskenderun - Antakya": 1 Kasım 1936 Meclis açış konuşması

Bir yılın özeti

1 Kasım 1936'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin beşinci dönem ikinci yasama yılı Atatürk'ün konuşmasıyla açıldı. Konuşma, Millet Meclisi Tutanak Dergisi'nin V. dönem 13. cildinde yer alır ve TBMM'nin internet sitesinde yayımlanmaktadır. Bu yazıdaki alıntılar o sayfadaki metinden aynen aktarılmıştır. Konuşma, 1937'deki son açış konuşmasından daha kısadır ama içinde Hatay için kullanılan ve sıkça alıntılanan bir cümle bulunur. Konuşma, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanmasından ve İngiltere Kralı VIII. Edward'ın Türkiye ziyaretinden birkaç ay sonra yapıldı.

Milli birlik ve halk-hükümet yakınlığı

Atatürk konuşmaya Cumhuriyet'in Türk ulusunu güvenli bir geleceğe yönelttiğini söyleyerek başlar ve milli varlığın dayanağını "milli bilinçte ve milli birlikte" gördüklerini söyler. Tutanakta bu cümle "Bravo sesleri, alkışlar" ile kayıtlıdır. Ardından devleti ve hükümeti kendi malı ve koruyucusu olarak görmenin bir ulus için "büyük nimet ve gurur kaynağı" olduğunu söyler.

Eğitim, Ankara Üniversitesi ve Alacahöyük

Eğitim bölümünde ilköğretimin zorunlu hâle getirilmesini amaç olarak koyar. Ankara Üniversitesi'nin kurulması için Tıp Fakültesi'nin yapımından başlanmasını, Ankara'da bir konservatuvar ve bir tiyatro akademisi kurulmakta olduğunu hatırlatır. Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumu'nun çalışmalarını över ve Tarih Kurumu'nun Alacahöyük kazılarına değinir: Kurumun burada ortaya çıkardığı "beş bin beş yüz yıllık maddi Türk tarih belgeleri"nin dünya kültür tarihinin yeniden incelenmesini gerektireceğini söyler. Bu iki kurumun kısa zamanda ulusal akademilere dönüşmesini diler.

Toprak ve ekonomi

Ekonomi bölümünde Atatürk, Toprak Kanunu'nun Meclis çalışmalarıyla sonuçlanmasını beklediğini söyler ve şunu ekler: "Her Türk çiftçi ailesinin geçineceği ve çalışacağı toprağa sahip olması, kesinlikle gereklidir." Ardından vatanın sağlamlığının ve imarının buna dayandığını söyler. Ticarette karşılıklılık ilkesini, sanayi programının sürdüğünü ve ikinci programın hazırlandığını, Artvin yakınlarında bir bakır madeninin işletmeye açıldığını, Ergani bakır madeninin de önemli yarar sağlayacağını anlatır. Maliyede tuz, şeker, çimento ve hayvan vergilerinde yapılan indirimlerin yararlı olduğunu, petrol vergilerinde de büyük indirim beklediğini söyler ve "Milli paramızın fiilen sabit olan değeri korunacaktır" der.

Montrö: "Boğazlar, artık tam anlamı ile Türk egemenliği altında"

Dış politika bölümünde Atatürk yılın mutlu olayları arasında VIII. Edward'ın ziyaretini ve Boğazlarda Montrö antlaşması hükümlerine göre yeni rejimin uygulanmasının başlamasını sayar. Ardından şöyle der: "Tarihte birçok kez tartışma ve tutku nedeni olan Boğazlar, artık tam anlamı ile Türk egemenliği altında, yalnız ticaret ve dostluk ilişkilerinin ulaşım yolu haline girmiştir." Bir sonraki cümle de alkışla karşılanır: "Bundan böyle savaşan herhangi bir devletin savaş gemilerinin Boğazlardan geçmesi yasaktır."

Türkçe Vikipedi'ye göre Boğazlar rejimini değiştirecek konferans 22 Haziran 1936'da İsviçre'nin Montrö kentinde toplandı. Sözleşme 20 Temmuz 1936'da Bulgaristan, Fransa, Büyük Britanya, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği, Yugoslavya ve Türkiye tarafından imzalandı. Sözleşme Lozan'da imzalanan Boğazlar Sözleşmesi'nin yerini aldı ve Uluslararası Boğazlar Komisyonu'nun görevi sona erdi.

VIII. Edward ve Sovyet dostluğu

Atatürk, tanışmaktan mutluluk duyduğu "İngilizlerin büyük kralıyla" aramızda oluşan dostluğun iki hükümet arasındaki ilişkilere iyi etki yapacağını söyler. Türkçe Vikipedi'ye göre VIII. Edward 4 Eylül 1936'da Türkiye'yi ziyaret etti; tahta çıktıktan sonraki ilk yurt dışı ziyaretini Türkiye'ye yaparak Atatürk ile görüştü. Aynı maddeye göre Edward, Amerikalı Wallis Simpson ile evlenebilmek için 11 Aralık 1936'da, yani bu konuşmadan yaklaşık altı hafta sonra tahttan çekildi. Atatürk konuşmasında Sovyet Rusya ile "on beş yıldan bu yana her türlü deneyden geçmiş olan" dostluğun da süreceğini belirtir.

"Gece gündüz uğraştıran" sorun: Hatay

Konuşmanın en çok bilinen cümlesi dış politika bölümünün sonundadır: "Bu arada, ulusumuzu gece gündüz uğraştıran başlıca büyük bir sorun da, gerçek sahibi öz Türk olan İskenderun - Antakya ve bölgesinin geleceğidir." Tutanakta bu cümlenin ardından "Bravo sesleri, sürekli alkışlar" yazılıdır. Atatürk "Bunun üzerinde, ciddiyet ve önemle durmak zorundayız" dediğinde Meclis'in tepkisi "Ayakta sürekli alkışlar, yaşa, varol sesleri" olarak kaydedilmiştir. Ardından "Her zaman dostluğuna çok önem verdiğimiz Fransa ile aramızda tek ve büyük sorun budur" der; tutanakta bu cümleye salondan "Sonuçlanmalı sesleri" geldiği yazılıdır.

Sonrası

Türkçe Vikipedi'nin Hatay Devleti maddesine göre sorunun çözümü için 1937'de Milletler Cemiyeti kararı alındı; Hatay Devleti 2 Eylül 1938'de ilan edildi ve 29 Haziran 1939'da Hatay Millet Meclisi'nin kararıyla Türkiye'ye katıldı. Türkiye 7 Temmuz 1939 tarihli bir kanunla Hatay ilini kurdu; Fransız birlikleri 23 Temmuz 1939'da bölgeden ayrıldı. 1 Kasım 1936 konuşması bu sürecin başında, sorunun Meclis kürsüsünden nasıl dile getirildiğini gösteren bir belgedir.