Barbaros Hayreddin zırhlısının batışı (8 Ağustos 1915): Wilhelmshaven'dan Bolayır açığına

Çanakkale'de batırılan iki zırhlıdan biri

8 Ağustos 1915 sabahı, Anafartalar'da yeni bir İngiliz çıkarmasının sürdüğü günlerde, Osmanlı donanmasının en büyük gemilerinden Barbaros Hayreddin zırhlısı Bolayır açığında bir İngiliz denizaltısının torpidosuyla vurularak battı. İngilizce Wikipedia'nın HMS E11 maddesi, Barbaros Hayreddin'in Çanakkale seferi sırasında batırılan iki Osmanlı zırhlısından biri olduğunu yazar; diğeri Aralık 1914'te batırılan Mesudiye'dir. Bu konu, Türkçe Vikipedi'nin Barbaros Hayreddin (zırhlı) maddesine ve İngilizce Wikipedia'nın SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm ile HMS E11 maddelerine dayanır.

Alman donanmasının Kurfürst Friedrich Wilhelm'i

Türkçe maddeye göre gemi, Alman İmparatorluk Donanması için yapılan Brandenburg sınıfının dördüncü ve son ön dretnot zırhlısıdır. Adını Prusya dükü ve Brandenburg seçici prensi I. Friedrich Wilhelm'den aldı. 1890'da Wilhelmshaven'daki Kaiserliche Werft tersanesinde kızağa kondu, 30 Haziran 1891'de denize indirildi ve 29 Nisan 1894'te hizmete girdi. Maliyeti 11,23 milyon marktı. Yaklaşık 115,7 metre boyunda, 10 bin ton dolayında deplasmanlı bir gemiydi ve 16,9 deniz mili hız yapabiliyordu.

Madde, bu sınıfı dönemi için sıra dışı sayar: gemiler, öteki donanmaların iki tarette dört top taşıyan zırhlılarına karşılık üç zırhlı tarette altı ana top taşıyordu. Baş ve kıç taretlerinde 28 cm'lik toplar vardı. Gemi Alman donanmasında az sayıda aktif görev yaptı; 1900-1901'de kardeş gemileriyle Çin'deki Boxer Ayaklanması sırasında bölgeye gönderildi. Türkçe madde, Açık Deniz Filosu'nun sonraki komutanlarından Reinhard Scheer ve Franz von Hipper'in de bu gemide seyrüsefer subayı olarak görev yaptığını belirtir. 1904-1905'te büyük bir yenilemeden geçti; ancak 1906'da İngiltere'de dretnot tipi zırhlıların ortaya çıkmasıyla kısa sürede eskimiş sayıldı.

1910'da Osmanlı bayrağı altında

Türkçe maddeye göre 12 Eylül 1910'da Kurfürst Friedrich Wilhelm ve kardeş gemisi Weißenburg Osmanlı Devleti'ne satıldı. Gemilere 16. yüzyılın iki ünlü Osmanlı amiralinin adları, Barbaros Hayreddin ve Turgut Reis verildi. Madde, bu iki büyük geminin Osmanlı donanmasına "oldukça büyük geldiğini" ve birçok eğitimli erin bu gemilere sevk edildiğini yazar. Bir yıl sonra Trablusgarp Savaşı başladığında gemiler Mesudiye ile birlikte yaz eğitimindeydi; ancak savaş boyunca limanlardan ayrılmadılar.

Balkan Savaşı'nda filonun amiral gemisi

Birinci Balkan Savaşı'nda Barbaros Hayreddin, filonun amiral gemisiydi. Türkçe maddeye göre 17 Kasım 1912'de Mesudiye ile birlikte Çatalca hattındaki Birinci Ordu'yu desteklemek için Bulgar mevzilerine ateş açtı; atışlar pek etkili olmasa da askerlere moral verdi. İmroz Deniz Muharebesi'nde (16 Aralık 1912) Osmanlı filosu Yunan ablukasını yaramayarak Boğaz'a döndü. Mondros Deniz Muharebesi'nde (18 Ocak 1913) ise Barbaros Hayreddin ile Turgut Reis'in birer barbeti devre dışı kaldı. Madde, iki zırhlının çoğu ana bataryadan olmak üzere 800'den fazla mermi attığını ama atışların etkili olmadığını yazar.

Gemi daha sonra kara harekâtına destek verdi. 8 Şubat 1913'te Şarköy çıkarmasında kıyının yaklaşık bir kilometre açığından ateş desteği sağladı ve geri çekilmenin başarıyla yapılmasına yardım etti. Mart 1913'te Karadeniz tarafına geçerek Çatalca'da Bulgar saldırılarına karşı ateş açtı; madde, 26 Mart'ta Barbaros Hayreddin ile Turgut Reis'in Bulgar 1. Tümeni'ne bağlı bir tugayın saldırısını geri püskürttüğünü belirtir.

Boğaz'da yüzer batarya

İngilizce maddeye göre Birinci Dünya Savaşı'nın başında gemi çok kötü durumdaydı; gerginlik nedeniyle onarım yapılamadı, yalnız cephane, kömür ve malzeme yüklendi. 1914-1915'te bazı topları sökülerek Boğaz'ın kıyı savunmasında kullanıldı. Gemi, kardeşi Turgut Reis ile birlikte Nara deniz üssünde yüzer batarya olarak görev yaptı. 11 Mart 1915'ten sonra iki zırhlı dönüşümlü olarak İstanbul'a gidip gelmeye başladı. 25 Nisan 1915'te iki zırhlı İngiliz çıkarmalarını bombaladı; İngilizce madde, Barbaros Hayreddin'in on dört atış yaptıktan sonra on beşinci merminin orta taretteki sağ topun namlusunda patladığını ve topu kullanılamaz hâle getirdiğini yazar. Haziran başında Turgut Reis'in de bir topunda benzer patlama olunca iki gemi geri çekildi.

8 Ağustos 1915: Bolayır açığında tek torpido

İngilizce maddeye göre 7 Ağustos'ta İngilizler Suvla Koyu'na yeni birlikler çıkarınca Osmanlı komutanlığı Barbaros Hayreddin'i oradaki savunmayı desteklemeye gönderdi. Gemiye, Gelibolu'da savaşan 5. Ordu için büyük miktarda cephane de yüklenmişti. Ertesi gün, yanında yalnız bir torpido botu varken Bolayır açığında İngiliz denizaltısı E11 tarafından yakalandı. Tek bir torpidoyla vurulan gemi yedi dakika sonra alabora oldu, birkaç dakika daha su üstünde kaldıktan sonra battı. Kurtulanları refakatteki torpido botu ile bölgede devriye gezen ikinci bir torpido botu topladı.

E11 ve Nasmith'in Marmara seferleri

İngilizce HMS E11 maddesine göre bu denizaltı 23 Nisan 1914'te denize indirilmiş bir E sınıfı denizaltıydı; beş torpido kovanı vardı. Komutanı Yarbay Martin Nasmith'ti. E11, 27 Nisan'da geçen E14'ten sonra Marmara'ya başarıyla giren ikinci denizaltı oldu ve Boğaz'ı 18 Mayıs gecesi geçti. Madde, E11'in üç Marmara seferinde irili ufaklı 80'den fazla gemi batırdığını yazar. İlk seferinde İstanbul önlerine kadar gelerek bir gemiyi torpidoladı; madde bunun yüz yılı aşkın süredir bir düşman gemisinin İstanbul'a yaptığı ilk saldırı olduğunu ve şehirde paniğe yol açtığını belirtir. Nasmith bu sefer için Victoria Haçı aldı. İkinci seferinde 6 Ağustos'ta torpido kruvazörü Peyk-i Şevket'i ağır hasara uğrattı, iki gün sonra da Barbaros Hayreddin'i batırdı.

Kronoloji

• 30 Haziran 1891: Wilhelmshaven'da denize indirilme
• 29 Nisan 1894: Alman donanmasında hizmete giriş
• 12 Eylül 1910: Osmanlı Devleti'ne satış
• 16 Aralık 1912 ve 18 Ocak 1913: İmroz ve Mondros deniz muharebeleri
• 25 Nisan 1915: Çıkarmaların bombardımanı, top namlusunda patlama
• 6 Ağustos 1915: E11, Peyk-i Şevket'i torpidoladı
• 8 Ağustos 1915: Bolayır açığında batış