#1Birinci Balkan Savaşı'nı kazanan devletler, aldıkları toprakları paylaşırken birbirine düştü. 29-30 Haziran 1913 gecesi Bulgaristan Makedonya'daki Sırp ordusuna saldırdı ve yenildi. Bulgarlar Osmanlı cephesindeki kuvvetlerinin büyük kısmını diğer cephelere kaydırdı.
İttihat ve Terakki bu boşluğu kullandı. 18 Temmuz'da Edirne'ye doğru harekât başladı ve şehir 21 Temmuz 1913'te çok az direnişle geri alındı.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Müttefikler neden birbirine düştü?
Birinci Balkan Savaşı'nda Bulgaristan, Sırbistan, Karadağ ve Yunanistan birlikte hareket etmişti. Savaş bitince Bulgaristan'ın hedefleri büyüdü. İkinci Balkan Savaşı maddesine göre Çar Ferdinand ve Bulgar askerî komutası Edirne'nin alınmasını yeterli görmüyor, İstanbul'u ele geçirmeyi düşlüyordu; ancak Bulgar ordusu Birinci ve İkinci Çatalca muharebelerinde İstanbul'a ilerleyemedi. Bulgaristan aynı anda dört komşusuyla sorunluydu: kuzeyde Romanya ile Dobruca ve Silistre, doğuda Osmanlı ile Trakya, batıda Sırbistan ile Makedonya, güneyde Yunanistan ile Selanik ve çevresi. Sırbistan ile Yunanistan, Bulgaristan'a karşı gizli bir savunma antlaşması imzaladı.
Bulgar cephesinin çöküşü
29-30 Haziran 1913 gecesi Bulgar ordusu Makedonya'daki Sırp kuvvetlerine saldırdı, ama ağır kayıplara uğradı. 8 Temmuz'da Bregalnica nehri boyunca Bulgarlar yenildi; 5 Temmuz'da Dojran Yunanların eline geçmişti. Temmuz ortasında Yunan ordusu Bulgaristan sınırına dayanmış, donanma desteğiyle Kavala ve Dedeağaç gibi kıyı şehirlerine çıkarma yapmıştı. Bu arada Romanya da Bulgaristan'a karşı savaşa girdi. Bulgaristan Trakya'daki kuvvetlerinin ana bölümünü bu cephelere kaydırmak zorunda kaldı.
Edirne, 1360'larda I. Murad döneminde Osmanlı topraklarına katılmış ve 1453'e kadar Osmanlı'nın Avrupa'daki ilk başkenti olmuştu. Bu yüzden şehrin kaybı İstanbul'da büyük bir sarsıntı yaratmıştı. İttihat ve Terakki yönetimi, Bulgar ordusunun başka cephelerle uğraştığı bu ortamda Edirne'yi geri almaya karar verdi. 18 Temmuz'da başlayan harekâtla şehir 21 Temmuz 1913'te geri alındı. İkinci Balkan Savaşı maddesine göre Harbiye Nazırı Enver Paşa kendinden "Edirne'nin İkinci Fatihi" diye söz etti. Osmanlı birlikleri eski sınırda durmadı; süvariler 25 Temmuz'da Bulgaristan içindeki Yanbolu'ya kadar ilerledi.
Savaş Ağustos 1913'teki ateşkes ve 10 Ağustos 1913'te imzalanan Bükreş Antlaşması ile Balkan devletleri arasında sona erdi. Bulgaristan ağır toprak kaybına uğradı: Güney Dobruca Romanya'ya, Vardar Makedonya'nın çoğu Sırbistan'a geçti. Osmanlı ile Bulgaristan arasındaki sınır ise ayrı bir antlaşmayla, 29 Eylül 1913'te İstanbul'da imzalanan antlaşmayla belirlendi. Buna göre Edirne, Dimetoka ve Kırklareli Osmanlı'da kalacak, Meriç nehri iki ülke arasında sınır olacak, Bulgaristan'daki Türklerin siyasi, dinî ve sosyal hakları korunacaktı. Batı Trakya ise bir daha Osmanlı yönetimine girmedi.
Mustafa Kemal için savaşın sonu
Savaşın sonunda Batı Trakya'daki Türk nüfusu İstanbul ve İzmir başta olmak üzere Osmanlı topraklarına göç etmeye başladı. Mustafa Kemal annesi Zübeyde Hanım için Akaretler yokuşunda bir ev buldu. Kendisi İstanbul'da Fethi'nin (Okyar) evine yerleşti. Fethi Sofya büyükelçiliğine atanınca, Mustafa Kemal'i askerî ataşe olarak yanına istedi; Mustafa Kemal 27 Ekim 1913'te bu göreve atandı ve 20 Kasım 1913'te Sofya'ya vardı.
İttihat ve Terakki bu boşluğu kullandı. 18 Temmuz'da Edirne'ye doğru harekât başladı ve şehir 21 Temmuz 1913'te çok az direnişle geri alındı.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Dikkat: yanlış bilinen
Bolayır Kolordusu bu harekât sırasında Dedeağaç'ı da aldı. Savaş 29 Eylül 1913'te İstanbul'da imzalanan antlaşmayla bitti. Mustafa Kemal bir ay sonra, 27 Ekim'de Sofya askerî ataşeliğine atandı."Edirne'yi Mustafa Kemal geri aldı" demek fazla iddialı olur. Bir yazara göre şehre ilk giren birlik onun Bolayır Kolordusu'na bağlı bir tugaydı, ama harekâta katılan birliklerin başında Hurşit Paşa vardı.
Müttefikler neden birbirine düştü?
Birinci Balkan Savaşı'nda Bulgaristan, Sırbistan, Karadağ ve Yunanistan birlikte hareket etmişti. Savaş bitince Bulgaristan'ın hedefleri büyüdü. İkinci Balkan Savaşı maddesine göre Çar Ferdinand ve Bulgar askerî komutası Edirne'nin alınmasını yeterli görmüyor, İstanbul'u ele geçirmeyi düşlüyordu; ancak Bulgar ordusu Birinci ve İkinci Çatalca muharebelerinde İstanbul'a ilerleyemedi. Bulgaristan aynı anda dört komşusuyla sorunluydu: kuzeyde Romanya ile Dobruca ve Silistre, doğuda Osmanlı ile Trakya, batıda Sırbistan ile Makedonya, güneyde Yunanistan ile Selanik ve çevresi. Sırbistan ile Yunanistan, Bulgaristan'a karşı gizli bir savunma antlaşması imzaladı.
Bulgar cephesinin çöküşü
29-30 Haziran 1913 gecesi Bulgar ordusu Makedonya'daki Sırp kuvvetlerine saldırdı, ama ağır kayıplara uğradı. 8 Temmuz'da Bregalnica nehri boyunca Bulgarlar yenildi; 5 Temmuz'da Dojran Yunanların eline geçmişti. Temmuz ortasında Yunan ordusu Bulgaristan sınırına dayanmış, donanma desteğiyle Kavala ve Dedeağaç gibi kıyı şehirlerine çıkarma yapmıştı. Bu arada Romanya da Bulgaristan'a karşı savaşa girdi. Bulgaristan Trakya'daki kuvvetlerinin ana bölümünü bu cephelere kaydırmak zorunda kaldı.
Tarih notu
"Edirne'nin İkinci Fatihi"Edirne'nin geri alınışı:
- 30 Mayıs 1913: Londra Antlaşması; Midye-Enez hattının batısı ve Edirne bırakılır.
- 11 Haziran 1913: Mahmut Şevket Paşa suikastla öldürülür, yerine Sait Halim Paşa geçer.
- 29-30 Haziran 1913: Bulgar ordusu Sırplara saldırır.
- 18 Temmuz 1913: Osmanlı ordusu Edirne'ye doğru ilerlemeye başlar.
- 21 Temmuz 1913: Edirne çok az direnişle alınır.
- 25 Temmuz 1913: Osmanlı süvarisi Yanbolu'ya girer.
- 10 Ağustos 1913: Bükreş Antlaşması.
- 29 Eylül 1913: İstanbul Antlaşması.
- 30 Mayıs 1913: Londra Antlaşması; Midye-Enez hattının batısı ve Edirne bırakılır.
- 11 Haziran 1913: Mahmut Şevket Paşa suikastla öldürülür, yerine Sait Halim Paşa geçer.
- 29-30 Haziran 1913: Bulgar ordusu Sırplara saldırır.
- 18 Temmuz 1913: Osmanlı ordusu Edirne'ye doğru ilerlemeye başlar.
- 21 Temmuz 1913: Edirne çok az direnişle alınır.
- 25 Temmuz 1913: Osmanlı süvarisi Yanbolu'ya girer.
- 10 Ağustos 1913: Bükreş Antlaşması.
- 29 Eylül 1913: İstanbul Antlaşması.
Edirne, 1360'larda I. Murad döneminde Osmanlı topraklarına katılmış ve 1453'e kadar Osmanlı'nın Avrupa'daki ilk başkenti olmuştu. Bu yüzden şehrin kaybı İstanbul'da büyük bir sarsıntı yaratmıştı. İttihat ve Terakki yönetimi, Bulgar ordusunun başka cephelerle uğraştığı bu ortamda Edirne'yi geri almaya karar verdi. 18 Temmuz'da başlayan harekâtla şehir 21 Temmuz 1913'te geri alındı. İkinci Balkan Savaşı maddesine göre Harbiye Nazırı Enver Paşa kendinden "Edirne'nin İkinci Fatihi" diye söz etti. Osmanlı birlikleri eski sınırda durmadı; süvariler 25 Temmuz'da Bulgaristan içindeki Yanbolu'ya kadar ilerledi.
Dikkat: yanlış bilinen
Barış antlaşmalarıDedeağaç meselesi iki maddede farklı açılardan geçiyor. Mustafa Kemal Atatürk maddesi Bolayır Kolordusu'nun Dedeağaç'ı ele geçirdiğini yazıyor. İstanbul Antlaşması (1913) maddesi ise antlaşmayla Kavala ve Dedeağaç'ın Bulgaristan'a bırakıldığını söylüyor. Yani askerî olarak alınan Dedeağaç, masada geri verildi. Ayrıca "Edirne'nin İkinci Fatihi" sıfatı Enver'in kendisi için kullandığı bir ifadedir; Mustafa Kemal için kullanılmış bir unvan değildir.
Savaş Ağustos 1913'teki ateşkes ve 10 Ağustos 1913'te imzalanan Bükreş Antlaşması ile Balkan devletleri arasında sona erdi. Bulgaristan ağır toprak kaybına uğradı: Güney Dobruca Romanya'ya, Vardar Makedonya'nın çoğu Sırbistan'a geçti. Osmanlı ile Bulgaristan arasındaki sınır ise ayrı bir antlaşmayla, 29 Eylül 1913'te İstanbul'da imzalanan antlaşmayla belirlendi. Buna göre Edirne, Dimetoka ve Kırklareli Osmanlı'da kalacak, Meriç nehri iki ülke arasında sınır olacak, Bulgaristan'daki Türklerin siyasi, dinî ve sosyal hakları korunacaktı. Batı Trakya ise bir daha Osmanlı yönetimine girmedi.
Mustafa Kemal için savaşın sonu
Savaşın sonunda Batı Trakya'daki Türk nüfusu İstanbul ve İzmir başta olmak üzere Osmanlı topraklarına göç etmeye başladı. Mustafa Kemal annesi Zübeyde Hanım için Akaretler yokuşunda bir ev buldu. Kendisi İstanbul'da Fethi'nin (Okyar) evine yerleşti. Fethi Sofya büyükelçiliğine atanınca, Mustafa Kemal'i askerî ataşe olarak yanına istedi; Mustafa Kemal 27 Ekim 1913'te bu göreve atandı ve 20 Kasım 1913'te Sofya'ya vardı.
Ek bilgi
Bolayır'daki başarısız Şarköy harekâtının ardından Mustafa Kemal Bolayır Kolordusu'nun kurmay başkanı olarak kalmıştı. Edirne harekâtı, aynı kolordunun yaz aylarındaki son büyük işi oldu. Bu yüzden Edirne konusu, Bolayır-Şarköy başlığıyla birlikte okunursa daha anlaşılır olur.
Kaynaklar
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, İkinci Balkan Savaşı maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, İstanbul Antlaşması (1913) maddesi (tr.wikipedia.org)