Şara Şat (Sciara Sciat) Çatışması (23 Ekim 1911): Trablus vahasında bersaglieri hattının çöküşü

Neden bu konu?

Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal'in Derne cephesinde komuta ettiği ve Tobruk Muharebesi'ni yönettiği savaştır. Savaşın Trablus cephesindeki en ağır ilk çatışması ise 23 Ekim 1911'de şehrin doğusundaki Şara Şat'ta (Şar el Şat, İtalyanca Sciara Sciat) yaşandı. Bu çatışma hem İtalyan ordusunun ilk büyük yenilgisi hem de iki tarafın da ağır vahşetle andığı bir olaydır. Konu, Türkçe Vikipedi'deki trablusTrablusgarp Savaşı, İngilizce Wikipedia'daki Battle and massacre at Shar al-Shatt ve Italo-Turkish War maddelerine dayanır.

Trablus'un düşüşü ve üç komutanlık

İngilizce maddeye göre İtalyan donanması 28 Eylül 1911 akşamı Trablus açıklarına geldi ve şehir 1.500 kişilik bir kuvvetle kısa sürede alındı. Ancak iç bölgeler kısa süre içinde ayaklandı. Türkçe madde, Osmanlı Devleti'nin Libya'ya düzenli ordu gönderemediğini, genç subayların gizli kimliklerle bölgeye giderek yerel halkı örgütlediğini anlatır. Türkçe maddeye göre Trablusgarp'taki Osmanlı birlikleri üç komutanlığa ayrılmıştı: Trablus Komutanlığı'nda Kurmay Albay Neşet, Bingazi Komutanlığı'nda Kurmay Binbaşı Enver, Derne Komutanlığı'nda Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal.

Şara Şat çatışması Neşet Bey'in Trablus cephesinde yaşandı; Mustafa Kemal bu çatışmada bulunmadı.

Aynı sabah gökyüzünde

İki madde de 23 Ekim 1911'in bir başka "ilk" ile anıldığını yazar: İtalyan Yüzbaşı Carlo Piazza o sabah Trablus'un güneybatısında, Türkçe maddenin deyişiyle "tarihteki ilk askerî keşif uçuşunu" yaptı. İngilizce madde, Piazza'nın düşman kampındaki hareketliliği fark ettiğini ama raporunun komutaya iletilmediğini belirtir.

Oyalama saldırıları

İngilizce maddeye göre o gün Trablus'un yaklaşık 13 kilometrelik savunma çevresini yaklaşık 8.500 asker ve üç topçu bataryası tutuyordu. Osmanlı ve Arap kuvvetlerinin batıdaki 6. Piyade Alayı'na yaptığı ilk saldırı, Sicilia zırhlısının da desteğiyle geri püskürtüldü; 82. Alay'a yapılan ikinci saldırı da başarısız oldu. Madde, Neşet Bey'in sabahki saldırılarının asıl darbeyi gizlemek için yapıldığını yazar.

Asıl darbe: Doğudaki bersaglieri

Asıl saldırı, Albay Gustavo Fara komutasındaki 11. Bersaglieri Alayı'nın tuttuğu doğu hattına yöneldi. İngilizce maddeye göre bu hat, Trablus vahasının yoğun yerleşimli Menşiye kesiminden geçtiği için topçu desteği alamıyor, halkın mülküne zarar vermemek için tahkim de edilmemişti. Messri kalesi ve Henni çevresindeki bölükler ağır kayıplarla tutundu; ama Şara Şat çevresindeki XXVII. Tabur'un yedeği yoktu. Madde, saldırıların yanı sıra vahadaki evlerden de taburun saflarına ateş açıldığını yazar.

4. Bölük Rebab mezarlığına çekilip teslim olana kadar orada savundu; 5. Bölük öğlen saat 1 dolaylarında önce Amedia'ya, sonra Trablus'a çekildi. Durum ancak saat 5 dolaylarında, 82. Alay'dan bir tabur ve Sicilia, Sardegna, Re Umberto ile Carlo Alberto gemilerinin çıkarma bölüklerinden kurulan iki denizci taburunun gelmesiyle dengelendi. Şara Şat, gün batımında evden eve çarpışmayla geri alındı; İngilizce maddeye göre 4. ve 5. bölüklerden yalnız 57 kişi kalmıştı.

26 Ekim: Bu Meliana

İngilizce maddeye göre üç gün sonra, 26 Ekim sabahı saat 5'te Osmanlı kuvvetleri bütün güneydoğu kesimine yeniden saldırdı. Batıda sınırlı yarmalara rağmen İtalyan hattı topçu desteği ve şehirden gelen takviyelerle tutundu; saat 8'de saldırı sona ermişti. Sonuçta İtalyanlar doğudaki hattı kısaltarak Hamidiye kalesi, Henni ve Messri mevzilerini bıraktı. Bu mevziler ancak 26 Kasım'da yeniden alındı.

Misillemeler

Bu olayın en ağır yanı sonrasında yaşandı. Türkçe madde, çatışmanın ardından İtalyan askerlerinin Arap sivil halkına karşı "ihanet" suçlamasıyla bir pogrom yaptığını, beş gün içinde binlerce sivilin öldürüldüğünü, evlerin yakıldığını, hayvanlara el konulduğunu; sonraki haftalarda açık alanlarda toplu idamlar yapıldığını ve 4.000 sivilin Tremiti ve Ponza adalarına sürüldüğünü yazar. İngilizce Italo-Turkish War maddesi de ertesi gün başlayan 1911 Trablus katliamında binlerce sivilin evlerde ve bahçelerde tek tek öldürüldüğünü, misilleme olarak 400 kadın ve 4.000 erkeğin kurşuna dizildiğini ya da asıldığını belirtir.

Savaşın gidişine etkisi

İngilizce maddeye göre Başbakan Giolitti bu yenilginin ardından İtalya'nın Avrupa'daki saygınlığını geri kazanacak bir zafer için orduyu harekete geçirmek istedi; General Caneva ise çölden çekinerek Araplarla Türkleri birbirinden ayıracak bir propaganda önerdi. Siyasi açıdan Şara Şat, İtalyanların Türkleri çıkarmak için Araplarla iş birliği yapabileceği hayalinin sonu oldu. Italo-Turkish War maddesi, 20.000 kişilik İtalyan kuvvetinin ardından 100.000 kişiye çıkarıldığını ve 20.000 Libyalı ile 8.000 Osmanlı askerine karşı savaşın bir mevzi savaşına dönüştüğünü yazar.

Mustafa Kemal'e uzanan bağ

Türkçe madde, Mustafa Kemal'in savaşa binbaşı rütbesiyle katıldığını ve Tobruk Muharebesi'ni yönettiğini yazar. İngilizce madde, Enver, Mustafa Kemal ve Ali Fethi gibi subayların doktor ya da gazeteci kılığında Libya'ya ulaştığını anlatır. Şara Şat, savaşın daha ilk ayında Trablus çevresinde yaşanmış ve Türkçe madde ile İngilizce madde arasında rakamları en çok tartışılan olaylardan biri olarak kalmıştır. Savaşın Derne ve Tobruk cephesi, Mustafa Kemal'in burada edindiği deneyim ve Uşi Antlaşması bu forumda ayrı konularda ele alınmaktadır.