#1Selanik Askerî Rüştiyesi'ni 1895'te sınıf dördüncüsü olarak bitiren Mustafa Kemal, önce İstanbul'daki Kuleli Askerî İdadisi'ni düşündü. Ona ağabeylik yapan Selanikli subay Hasan Bey, Manastır'daki eğitimin daha iyi olduğunu söyleyince 1896'da Manastır Askerî İdadisi'ne yazıldı.
Manastır bugün Kuzey Makedonya'daki Bitola şehri. Mustafa Kemal'in tarih merakını burada tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Bey (Bilge) güçlendirdi. Fransızcasını da bu okulda ilerletti, yaz tatillerinde Selanik'te Fransızca kurslarına gitti.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Neden Kuleli değil de Manastır?
Selanik Askerî Rüştiyesi'ni 1895'te sınıf dördüncüsü olarak bitiren Mustafa Kemal'in önünde iki seçenek vardı. İstanbul'daki Kuleli Askerî İdadisi'ne girmeyi düşündü. Ancak ona ağabeylik yapan Selanikli subay Hasan Bey, Manastır'daki eğitimin daha iyi olduğunu söyledi. Mustafa Kemal bu tavsiyeye uyarak 1896'da Manastır Askerî İdadisi'ne kaydoldu.
Manastır o yıllarda Osmanlı Rumelisi'nin önemli askerî merkezlerinden biriydi; 3. Ordu'nun karargâhı da sonradan burada bulunacaktı. Şehir Makedonya'nın iç kesimindeydi ve Bulgar, Rum, Sırp ve Arnavut çetelerinin faaliyetleri yüzünden siyasi gerginliğin en çok hissedildiği yerlerden biriydi. İdadideki öğrenciler bu gerginliği doğrudan görerek büyüdü.
Tarih öğretmeni ve Fransızca
Manastır yıllarında Mustafa Kemal'in ilgi alanları genişledi. Tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Bey (Bilge), onun tarihe olan merakını güçlendirdi. Okulda Fransızca öğrenmeye başladı ve Selanik'te geçirdiği yaz tatillerinde Fransızca kurslarına devam etti. Bu dil, ileride askerî literatürü ve Fransız düşünürleri okumasının kapısını açacaktı.
19 Nisan 1897'de Osmanlı-Yunan Savaşı başladı. Manastır, Yunan sınırına yakın bir garnizon kentiydi ve savaşın havası şehirde hissediliyordu. Mustafa Kemal gönüllü olarak cepheye gitmek istedi. Ancak hem idadi öğrencisi olduğu hem de 16 yaşında olduğu için bu isteği kabul edilmedi.
Bu ayrıntı, onun askerliği bir meslek seçimi olarak değil, bir görev duygusuyla benimsediğini gösteren erken örneklerden biri olarak anlatılır.
Mustafa Kemal'in okul başarıları adım adım kayda geçmiş: Selanik Askerî Rüştiyesi'ni 1895'te sınıf dördüncüsü, Manastır Askerî İdadisi'ni Kasım 1898'de sınıf ikincisi olarak bitirdi. Harbiye'de ise birinci sınıfı 27., ikinci sınıfı 11., son sınıfı 549 kişi arasından piyade sınıf sekizincisi olarak tamamladı. Manastır, bu tablonun en parlak halkası. Tarih merakı, Fransızcası ve sınıf ikinciliği, İstanbul'a giden yolun Manastır'da hazırlandığını gösteriyor.
Kuleli yerine Manastır'ın seçilmesinde rol oynayan Hasan Bey, sonraki yıllarda da Mustafa Kemal'e ağabeylik etmeye devam etti. Şam'da izinsiz Selanik'e gittiği ortaya çıktığında, onu Bîrüssebi'ye tayin ettirerek koruyan da aynı Hasan Bey'di.
Okul bugün ne durumda?
Manastır bugün Kuzey Makedonya'nın Bitola kenti. İdadi binası müze olarak kullanılıyor; Mustafa Kemal'in öğrenim gördüğü sınıf ve öğrencilik hayatının geçtiği bölümler restore edildi, binanın ikinci katında ona ayrılmış bir bölüm bulunuyor. Aynı binada, Kuzey Makedonya Hava Kuvvetleri'nin subay ihtiyacına kaynak sağlayan bir askerî lise de faaliyet gösteriyor.
Selanik'te çocukluğunu, Manastır'da ise gençliğini geçiren Mustafa Kemal, Rumeli'nin kaybını sonradan bir yara olarak taşıdı. Balkan Savaşları'nda hem Selanik hem Manastır Osmanlı'dan çıktı. Okuduğu iki okulun bulunduğu kentlerin el değiştirmesi, onun kuşağındaki subayların siyasi düşüncesinde derin bir etki bıraktı.
Manastır bugün Kuzey Makedonya'daki Bitola şehri. Mustafa Kemal'in tarih merakını burada tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Bey (Bilge) güçlendirdi. Fransızcasını da bu okulda ilerletti, yaz tatillerinde Selanik'te Fransızca kurslarına gitti.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Tarih notu
Okulu Kasım 1898'de sınıf ikincisi olarak bitirdi. Fotoğraftaki kare onun öğrencilik yıllarından değil, 1909 Manastır manevralarından. Şehrin o döneme ait görüntüsünü vermesi için seçildi.19 Nisan 1897'de Osmanlı-Yunan Savaşı başladığında 16 yaşındaki Mustafa Kemal gönüllü olarak cepheye gitmek istedi. Hem öğrenci hem çok genç olduğu için gidemedi.
Neden Kuleli değil de Manastır?
Selanik Askerî Rüştiyesi'ni 1895'te sınıf dördüncüsü olarak bitiren Mustafa Kemal'in önünde iki seçenek vardı. İstanbul'daki Kuleli Askerî İdadisi'ne girmeyi düşündü. Ancak ona ağabeylik yapan Selanikli subay Hasan Bey, Manastır'daki eğitimin daha iyi olduğunu söyledi. Mustafa Kemal bu tavsiyeye uyarak 1896'da Manastır Askerî İdadisi'ne kaydoldu.
Manastır o yıllarda Osmanlı Rumelisi'nin önemli askerî merkezlerinden biriydi; 3. Ordu'nun karargâhı da sonradan burada bulunacaktı. Şehir Makedonya'nın iç kesimindeydi ve Bulgar, Rum, Sırp ve Arnavut çetelerinin faaliyetleri yüzünden siyasi gerginliğin en çok hissedildiği yerlerden biriydi. İdadideki öğrenciler bu gerginliği doğrudan görerek büyüdü.
Tarih öğretmeni ve Fransızca
Manastır yıllarında Mustafa Kemal'in ilgi alanları genişledi. Tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Bey (Bilge), onun tarihe olan merakını güçlendirdi. Okulda Fransızca öğrenmeye başladı ve Selanik'te geçirdiği yaz tatillerinde Fransızca kurslarına devam etti. Bu dil, ileride askerî literatürü ve Fransız düşünürleri okumasının kapısını açacaktı.
Dikkat: yanlış bilinen
1897 savaşı ve cepheye gidemeyen öğrenciManastır yıllarının bitiş tarihi kaynaklarda farklı geçiyor. Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre idadi 1896-1899 arasını kapsıyor ve Kasım 1898'de sınıf ikincisi olarak mezuniyetle bitiyor; Harbiye'ye giriş 13 Mart 1899. Manastır Askerî İdadisi maddesinde ise eğitim süresi 1896-1898 olarak verilmiş. Fark, mezuniyet (1898) ile İstanbul'a geçiş (1899) arasındaki birkaç aydan kaynaklanıyor.
19 Nisan 1897'de Osmanlı-Yunan Savaşı başladı. Manastır, Yunan sınırına yakın bir garnizon kentiydi ve savaşın havası şehirde hissediliyordu. Mustafa Kemal gönüllü olarak cepheye gitmek istedi. Ancak hem idadi öğrencisi olduğu hem de 16 yaşında olduğu için bu isteği kabul edilmedi.
Bu ayrıntı, onun askerliği bir meslek seçimi olarak değil, bir görev duygusuyla benimsediğini gösteren erken örneklerden biri olarak anlatılır.
Tarih notu
Sıralamadaki yükselişManastır dönemi kısa kronoloji:
- 1895: Selanik Askerî Rüştiyesi'nden mezuniyet.
- 1896: Manastır Askerî İdadisi'ne kayıt.
- 19 Nisan 1897: Osmanlı-Yunan Savaşı başlar; cepheye gitme isteği geri çevrilir.
- Kasım 1898: İdadiden sınıf ikincisi olarak mezuniyet.
- 13 Mart 1899: İstanbul'da Mekteb-i Harbiye-i Şahane'ye giriş.
- 1895: Selanik Askerî Rüştiyesi'nden mezuniyet.
- 1896: Manastır Askerî İdadisi'ne kayıt.
- 19 Nisan 1897: Osmanlı-Yunan Savaşı başlar; cepheye gitme isteği geri çevrilir.
- Kasım 1898: İdadiden sınıf ikincisi olarak mezuniyet.
- 13 Mart 1899: İstanbul'da Mekteb-i Harbiye-i Şahane'ye giriş.
Mustafa Kemal'in okul başarıları adım adım kayda geçmiş: Selanik Askerî Rüştiyesi'ni 1895'te sınıf dördüncüsü, Manastır Askerî İdadisi'ni Kasım 1898'de sınıf ikincisi olarak bitirdi. Harbiye'de ise birinci sınıfı 27., ikinci sınıfı 11., son sınıfı 549 kişi arasından piyade sınıf sekizincisi olarak tamamladı. Manastır, bu tablonun en parlak halkası. Tarih merakı, Fransızcası ve sınıf ikinciliği, İstanbul'a giden yolun Manastır'da hazırlandığını gösteriyor.
Kuleli yerine Manastır'ın seçilmesinde rol oynayan Hasan Bey, sonraki yıllarda da Mustafa Kemal'e ağabeylik etmeye devam etti. Şam'da izinsiz Selanik'e gittiği ortaya çıktığında, onu Bîrüssebi'ye tayin ettirerek koruyan da aynı Hasan Bey'di.
Okul bugün ne durumda?
Manastır bugün Kuzey Makedonya'nın Bitola kenti. İdadi binası müze olarak kullanılıyor; Mustafa Kemal'in öğrenim gördüğü sınıf ve öğrencilik hayatının geçtiği bölümler restore edildi, binanın ikinci katında ona ayrılmış bir bölüm bulunuyor. Aynı binada, Kuzey Makedonya Hava Kuvvetleri'nin subay ihtiyacına kaynak sağlayan bir askerî lise de faaliyet gösteriyor.
Ek bilgi
Manastır'ın bıraktığı izAynı okulda okuyan isimlerden biri de Resneli Niyazi Bey. 1908'de II. Abdülhamid'e Meşrutiyet'i yeniden ilan ettiren ayaklanmanın liderlerinden olan Niyazi Bey, 31 Mart Ayaklanması'nı bastıran Hareket Ordusu'nda da yer aldı. Manastır idadisi, 1908 kuşağının yetiştiği okullardan biri olarak da anılıyor.
Selanik'te çocukluğunu, Manastır'da ise gençliğini geçiren Mustafa Kemal, Rumeli'nin kaybını sonradan bir yara olarak taşıdı. Balkan Savaşları'nda hem Selanik hem Manastır Osmanlı'dan çıktı. Okuduğu iki okulun bulunduğu kentlerin el değiştirmesi, onun kuşağındaki subayların siyasi düşüncesinde derin bir etki bıraktı.
Kaynaklar
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Manastır Askerî İdadisi maddesi (tr.wikipedia.org)