Anıtkabir'in on kulesinde hangi sözler yazılı? İstiklâl'den Cumhuriyet Kulesi'ne taşa kazınan 31 alıntı

Anıtkabir'i gezenlerin çoğu Aslanlı Yol'u, tören meydanını ve anıt mezarı hatırlar; kulelerin duvarlarındaki yazılar ise çoğu zaman hızlıca geçilir. Oysa Türkçe Vikipedi'nin Anıtkabir maddesine göre on kulenin her birinin duvarlarında, kulenin adına uygun konuda Atatürk'ün sözleri yazılıdır. Bu yazı, o sözleri kule kule sıralıyor ve neden yalnızca onun sözlerinin seçildiğini anlatıyor. Atatürk'ün naaşı 10 Kasım 1953'te düzenlenen bir törenle Anıtkabir'e nakledildi; yazılar da o tarihte ziyaretçiyi karşılayan yapının parçasıydı.

Kural: Yalnızca Atatürk'ün sözleri

Maddeye göre Anıtkabir'deki kabartma, heykel, yazı ve müze eşyalarını belirlemek için kurulan komisyon 31 Ağustos 1951'deki toplantısında, içeriğin Atatürk'ün Kurtuluş Savaşı'ndaki ve devrimlerle ilgili hayatı ve hareketleri düşünülerek seçilmesine karar verdi. Yazılar ve heykeller için iki ayrı alt komisyon kuruldu. Yazı metinlerini belirleyen alt komisyonun 7 Ocak 1952'deki raporunda, kompleksteki metinlerde yalnızca Atatürk'ün sözlerinin yer alacağı kararlaştırıldı.

Kulelerin kendisi de ortak bir plana göre yapıldı. Her biri 8,8 × 10,85 metre ölçülerinde, dikdörtgen planlı ve 7,2 metre yüksekliğindedir. Piramit biçimli çatılarının tepesinde mızrak ucu biçiminde bronz birer alem bulunur; madde bu alemlerin Anadolu kırsalında ve Orta Asya'daki Türk yerleşimlerinde görülen göçebe çadırlarını andırdığını belirtir. İç tavanlarda her biri farklı Türk halı ve kilim motifli freskler, dış cephelerde Eskipazar'dan getirilen sarı travertenler vardır.

Aslanlı Yol'un girişi: İstiklâl ve Hürriyet

İstiklâl Kulesi Aslanlı Yol'un girişinin sağındadır. İçindeki kabartmada iki eliyle kılıç tutan bir erkek ve kaya üzerinde bir kartal vardır. Duvarlarındaki beş söz bağımsızlıkla ilgilidir. Bunların en bilineni 1919 tarihli şu sözdür: "Bu millet istiklâlsiz yaşamamıştır, yaşayamaz ve yaşamayacaktır. Ya istiklâl ya ölüm!" Aynı duvarda 1927 tarihli "Hayat demek mücadele, müsademe demektir. Hayatta muvaffakiyet, mutlaka mücadelede muvaffakiyetle mümkündür." sözü de yer alır.

Girişin solundaki Hürriyet Kulesi'nde, elinde "Hürriyet Beyannamesi"ni temsil eden bir kâğıt tutan melek ile şaha kalkmış bir at kabartması vardır. Kulede Anıtkabir inşaatının fotoğrafları ve inşaatta kullanılan taş örnekleri sergilenir. Duvarlardaki dört sözden biri 1923 tarihlidir: "Hürriyetin de, musavatın da, adaletin de dayandığı millî hakimiyettir." Bir diğeri 1927 tarihlidir: "Bütün tarihî hayatımızca hürriyet ve istiklâle timsal olmuş bir milletiz."

Tören meydanına varırken: Mehmetçik ve Müdafaa-i Hukuk

Mehmetçik Kulesi'nin dış kabartmasında, elini oğlunun omzuna koyup onu cepheye gönderen bir anne tasvir edilir. Duvarlardaki üç söz Türk askeri ve kadınlarıyla ilgilidir. 1923 tarihli söz Anadolu kadınını anlatır: "Dünyanın hiçbir yerinde, hiçbir milletinde Anadolu köylü kadının fevkinde kadın mesaisi zikretmek imkânı yoktur."

Karşısındaki Müdafaa-i Hukuk Kulesi'nin kabartmasında, sınırı geçmeye çalışan düşmana elini uzatıp "Dur!" diyen bir erkek figürü vardır. Duvarlarda dört söz bulunur. 1919 tarihli olanlardan biri Erzurum Kongresi'nin ardından 23 Temmuz 1919'da yayımlanan bildirinin 3. maddesini hatırlatır (Vikipedi'nin cumhuriyetin ilanı maddesi bu maddeyi "Ulusal kuvvetleri etkin ve ulusal iradeyi egemen kılmak esastır" diye aktarır): "Kuvayı Milliyeyi âmil ve iradei milliyeyi hakim kılmak esastır." Bir diğeri şöyledir: "Tarih; bir milletin kanını, hakkını, varlığını hiçbir zaman inkâr edemez."

Tören meydanının köşeleri: Zafer, Barış, 23 Nisan ve Misak-ı Millî

Zafer Kulesi'nde Atatürk'ün naaşını 19 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'ndan Sarayburnu'ndaki donanmaya taşıyan top ve arabası sergilenir. Duvarlarındaki üç sözden biri Sakarya'dan kalma, sitemizde ayrı bir konu olarak da anlattığımız sözdür: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı, vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz." (1921). Aynı duvarda "Zaferlerin payidar neticeler vermesi ancak irfan ordusu ile kaimdir." (1923) sözü de vardır.

Karşı köşedeki Barış Kulesi'nde, Atatürk'ün 1935-1938 arasında kullandığı Lincoln marka tören ve makam otomobilleri durur. Kabartmada tarlalarda çalışan köylüler ve onları koruyan bir asker vardır. Duvarlarda "Yurdda sulh cihanda sulh" ilkesiyle birlikte 1923 tarihli şu söz yazılıdır: "Hayatı millet tehlikeye maruz kalmadıkça harb bir cinayettir." 1935 tarihli üçüncü söz ise eğitimle ilgilidir: "Dünya vatandaşları haset, açgözlülük ve kinden uzaklaşacak şekilde terbiye edilmelidir."

23 Nisan Kulesi'nin kabartmasında, bir elinde anahtar, diğerinde üzerinde "23 Nisan 1920" yazan bir kâğıt tutan kadın figürü vardır; kulede Atatürk'ün 1936-1938 arasında kullandığı Cadillac otomobil sergilenir. Duvarlarda 1922 tarihli şu söz bulunur: "Türkiye Devleti'nin yegâne ve hakiki mümessili yalnız ve ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi'dir." Misak-ı Millî Kulesi'nin kabartmasında ise bir kılıç kabzası üzerinde üst üste konmuş dört el, yemin eden milleti simgeler. Duvarlardaki sözlerden biri: "Millî hudutlarımız dahilinde hür ve müstakil yaşamak istiyoruz." (1921).

Anıt mezarın iki yanı: İnkılâp ve Cumhuriyet

İnkılâp Kulesi'ndeki kabartmada iki meşale vardır: Zayıf bir elin tuttuğu, sönmek üzere olan meşale çöken Osmanlı İmparatorluğu'nu; güçlü bir elin göğe kaldırdığı meşale ise yeni Cumhuriyet'i ve devrimleri simgeler. Duvarlarda iki söz yazılıdır; 1937 tarihli olanı şöyledir: "Biz ilhamlarımızı gökten ve gaipten değil doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz." Cumhuriyet Kulesi'nde ise tek bir söz vardır: "En büyük kuvvetimiz, en şayanı emniyet mesnedimiz, hakimiyeti milliyetimizi idrak etmiş ve onu bilfiil halkın eline vermiş ve halkın elinde tutabileceğimizi fiilen ispat eylemiş olduğumuzdur."