Vecihi Hürkuş: Kelemyenice'deki yanlış bombadan Vecihi K-VI'ya, Atatürk'ün "Merak etme Vecihi" teselliyle başlayan sivil

Vecihi Hürkuş (6 Ocak 1896 - 16 Temmuz 1969), Türkçe Vikipedi'ye göre savaş pilotu, havacılık mühendisi ve havacılık öncüsüydü; Türkiye'nin ilk uçağı Vecihi K-VI'yı üretti ve ülkenin ilk sivil uçuş okulunu kurdu. Hayatı Birinci Dünya Savaşı'ndan Kurtuluş Savaşı'na, oradan Atatürk'ün desteklediği Tayyare Cemiyeti'ne ve Türkkuşu'na uzanır.

Arnavutköy'den Tayyare Mektebi'ne

Türkçe Vikipedi'ye göre 6 Ocak 1896'da İstanbul Arnavutköy'de, Akıntıburnu'nda doğdu. Babası gümrük memuru Faham Bey, Vecihi üç yaşındayken öldü. Tophane Sanat Okulu'nu bitirdikten sonra 1912'de amcası Albay Kemal Bey ile birlikte gönüllü olarak Balkan Savaşları'na katıldı. Mısır'a giden pilotların ölümlerinden etkilenerek model uçaklar yapmaya başladı; pilot olmak için çok genç bulununca uçak teknisyeni okuluna gitti. 1914'te Irak Cephesi için teknisyen olarak Bağdat'a gönderildi. 12 Şubat 1916'da pilot üsteğmen Mehmet Ali ile yaptığı keşif uçuşunda uçak düştü; tedavisinin ardından Yeşilköy'deki Tayyare Mektebi'ne girip pilot oldu.

İlk zafer ve esaret

Aynı maddeye göre 26 Eylül 1917'de Yüzbaşı Şükrü Koçak ile birlikte bir Rus uçağını düşürdüler; bu, Türk havacılık tarihinde bir ilk sayılır. Kafkasya Cephesi'nde 8 Ekim 1917'de yaralanıp Erzurum'a zorunlu iniş yaptı ve esir düşeceğini anlayınca uçağını yaktı. Nargin Adası'ndaki esir kampına götürüldü, Azerbaycanlıların yardımıyla kaçtı ve 13 Mayıs 1918'de İran üzerinden İstanbul'a döndü. Ocak 1919'da arkadaşı Şakir Hazım ile Münakalat-ı Havaiye Cemiyeti'ni kurarak Kurtuluş Savaşı'na uçak ve malzeme göndermeye çalıştı.

Kurtuluş Savaşı'nda bir hata ve telafisi

Türkçe Vikipedi'ye göre Haziran 1920'de birkaç arkadaşıyla İstanbul'dan bir uçak kaçırıp Anadolu'ya geçmeye çalıştı, ama uçak fazla ağırlık nedeniyle düştü. Sonra Konya'daki uçak istasyonuna katıldı. 20 Ağustos 1920'de Simav yakınlarında keşif uçuşu yaparken Kelemyenice yakınlarında gri çadırlı bir kamp gördü ve bomba attı; kamp Kuvâ-yi Seyyâre'ye aitti. Uşak'a indiğinde bombalanan birliğin can kaybı olmadığını bildiren ve Türk uçaklarından destek isteyen telgrafı aldı. Aynı gün yeniden havalanıp Demirci'deki iki kampa bomba attı; ertesi sabah Kuvâ-yi Seyyâre Demirci çevresindeki zayıflamış Yunan kuvvetlerine saldırdı.

Vecihi K-VI: Türk yapımı ilk uçuş

Türkçe maddeye göre 14 Haziran 1923'e kadar Hürkuş, eğitim ve keşif uçağı Vecihi K-VI'nın teknik çizimlerini tamamladı ve hava kuvvetlerinden onay aldı. Uçağı arkadaşlarıyla İzmir'deki Halkapınar Uçak Tamir Atölyesi'nde, günde en az 16 saat çalışarak 14 ayda monte etti. Uçuş izni için kurulan teknik komite, yeterli kalifiye üye bulunmadığı gerekçesiyle başvuruyu reddetti. 28 Ocak 1925'te Hürkuş K-VI'yı yine de ilk kez uçurdu ve 15 dakikalık uçuşun ardından indi; bu, Türk yapımı bir uçakla yapılan ilk uçuştu. Aynı gün izinsiz uçtuğu için hapis cezası aldığı bildirildi; bu da hava kuvvetlerinden istifa etmesine yol açtı.

Tayyare Cemiyeti ve Atatürk

Türkçe Vikipedi'ye göre Hürkuş yeni kurulan Türk Tayyare Cemiyeti'ne katıldı ve mühendislik şubesini örgütledi; Atatürk'ün görevlendirdiği Cevat Abbas Gürer ile yakın çalıştı ve zaman zaman Atatürk ile görüştü. Anılarında Atatürk'ün cemiyetin fahri reisliğini kabul etmesini "büyük bir nimet" diye anar ve uçağı konusunda Atatürk'ün "Merak etme Vecihi, daha âlâsını yapacaksın" diyerek gönlünü aldığını yazar. Haziran 1925'te halkın bağışıyla alınan "Ceyhan" adlı Ansaldo uçağıyla Ankara'dan Ceyhan'a uçtu ve yol boyunca broşür dağıttı; madde, cemiyet başkanı Cevat Abbas'ın ona "Baş Tayyareci" unvanını verdiğini yazar. Ankara'ya dönüşünde Atatürk onu tebrik etti ve kendisinin de Ankara'dan İstanbul'a uçakla gitme isteğini bildirdi.

Vecihi K-XIV ve ilk sivil uçuş okulu

1930'da Kadıköy'de denize açılan bir kereste dükkânı kiralayan Hürkuş, üç ayda ikinci uçağı Vecihi K-XIV'ü yaptı. Ankara'da yine izin alamayınca uçağı belgeleriyle Çekoslovakya'ya gönderdi; uçak 23 Nisan 1931'de Prag yakınlarında sertifika aldı ve Hürkuş 5 Mayıs'ta Türkiye'ye uçarak döndü. Eylül 1931'de Anadolu boyunca 5.000 kilometre uçup cemiyet için bağış topladı. 21 Nisan 1932'de Türkiye'nin ilk sivil havacılık okulu olan Vecihi Sivil Tayyare Mektebi'ni kurdu. Bedriye Tahir Gökmen dahil altı öğrenci yalnız uçuş yaptı. 17 Eylül 1934'te okul, hükûmetin daha büyük bir sivil havacılık kurumu kurma planı gerekçesiyle Müdafaa-i Milliye Vekâleti tarafından kapatıldı.

Türkkuşu ve sonrası

Türkçe maddeye göre 1935'te Atatürk, Fuat Bulca'dan Tayyare Cemiyeti bünyesinde Türkkuşu adlı yeni bir havacılık projesi kurmasını ve Hürkuş'u da projeye katmasını istedi. Hürkuş Ankara'ya taşınıp hangarların yapımında çalıştı; Sabiha Gökçen dahil birçok öğrenci Sovyetler Birliği'nde Koktebel'deki planör okuluna gönderildi. 1935-1936'da Türkiye'nin ilk planörleri Ankara US-4 ve Ankara PS-2'yi yaptı. 1937'de Almanya'da Weimar'daki mühendislik okuluna gönderildi ve 27 Şubat 1939'da uçak mühendisi diploması aldı. 1954'te Hürkuş Hava Yolları'nı kurdu. 16 Temmuz 1969'da Gülhane'de öldü ve Cebeci Asri Mezarlığı'na gömüldü. Madde, 52 yıllık uçuş kariyerinde 102 tip uçak uçurduğunu ve 30.000 saatten fazla havada kaldığını yazar.