Karakol Cemiyeti ve Mim Mim Grubu: İşgal İstanbul'unda silah ve subay kaçıran gizli örgütler, Ankara ile anlaşmazlık ve

Mondros Mütarekesi'nden hemen sonra, İtilaf donanmaları İstanbul önlerine demirlerken şehirde gizli bir örgüt kuruldu: Karakol Cemiyeti. Türkçe Vikipedi onu mütareke döneminin ilk gizli direniş ve istihbarat grubu olarak tanımlar. Karakol, İstanbul'dan Anadolu'ya silah, cephane ve subay kaçırdı; ama Ankara ile anlaşmazlığa düştü ve kapatıldı. Yerini alan ağlardan biri olan Mim Mim Grubu ise 3 Mayıs 1921'de TBMM Hükûmeti tarafından resmen tanındı.

Kuruluş

Türkçe Vikipedi'ye göre cemiyet 1918 Ekim sonu ya da Kasım başında, Talat Paşa'nın direktifiyle kuruldu. Kurucuları arasında Kurmay Albay Kara Vâsıf, emekli Yüzbaşı Baha Sait, Albay Galatalı Şevket ve Yenibahçeli Şükrü gibi İttihatçılar vardı. İngilizce Wikipedia, cemiyetin Kasım 1918'de, Talat Paşa'nın ülkeden kaçmasından kısa süre sonra onun emriyle Kara Vâsıf ve Kara Kemal tarafından kurulduğunu yazar. Her iki kaynağa göre "Karakol" adı iki kurucunun lakaplarından, Kara Vâsıf ile Kara Kemal'den türetildi. İngilizce maddeye göre örgüt bir de "K.G." parolası benimsedi.

Ne yaptı?

Türkçe Vikipedi'ye göre Karakol'un Millî Mücadele'ye en büyük hizmeti, İstanbul'dan Anadolu'ya silah, cephane ve subay kaçırmak ve İngiliz Muhipler Cemiyeti gibi kuruluşların planlarını Mustafa Kemal Paşa'ya bildirmekti. Madde, işgal kuvvetlerinden gizlenerek Ankara'ya geçirilenler arasında İsmet (İnönü), Fevzi (Çakmak), Mahmut Celâl (Bayar) ve Kâzım (Özalp) gibi isimleri sayar. Damat Ferit'in yalısına istihbarat kaynağı yerleştirmek ve Gelibolu'da Fransız denetimindeki bir cephaneliğe baskın yapıp 8.500 tüfek, 3 makineli tüfek ve 500 binden fazla fişeği Anadolu'ya göndermek de örgütün başarıları arasında anılır. Cemiyet İzmit, Ankara ve Sivas gibi merkezlerle bağlantı kurdu; bazı üyeleri Meclis-i Mebusan'da Müdafaa-i Hukuk Grubu içinde çalıştı.

Türkçe maddedeki şemaya göre yönetim kurulunda Galatalı Şevket, Kemalettin Sami (Gökçen), Edip Servet (Tör), Baha Sait, Kara Kemal, Binbaşı Ali Çetinkaya, Yenibahçeli Şükrü (Oğuz), Hüsamettin (Ertürk) ve İslam Kadınlar Birliği Başkanı Naciye Hanım vardı. Müfrezelerde öne çıkan adlar arasında Yahya Kaptan, İpsiz Recep ve Kuşçubaşı Eşref sayılır.

Ankara ile anlaşmazlık

İngilizce Wikipedia'ya göre Karakol temsilcileri Erzurum ve Sivas kongrelerine katıldı ve direniş örgütlerinin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısında birleşmesini destekledi. Ancak kısa süre sonra Karakol yönetimi ile Mustafa Kemal arasında bir kopukluk doğdu: Karakol, Ankara'yı direnişin merkezi olarak kabul etmedi ve kendini direnişin asıl çekirdeği sayarak bağımsız hareket etti. Mustafa Kemal örgütün niyetlerinden kuşkulandı ve faaliyetlerine son vermesini istedi.

İngilizce maddeye göre Baha Sait Bey 11 Ocak 1920'de Bakü'ye gitti ve kendini Türk direnişinin temsilcisi olarak tanıtıp Bolşeviklerle bir ittifak anlaşması imzaladı. Kara Vâsıf 26 Şubat'ta bunu Mustafa Kemal'e bildirdi; Mustafa Kemal anlaşmayı, Müdafaa-i Hukuk'un bilgisi ve onayı olmadan yapıldığı için geçersiz saydı. Türkçe Vikipedi de cemiyetin Bolşeviklerle gizli ilişkiye girmesini ve Millî Mücadele'yi kendi başına sahiplenme çabasını, Anadolu ordusu kadrosuna alınmamasının nedenleri arasında sayar.

16 Mart 1920 ve kapanış

16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edildiğinde cemiyetin liderleri tutuklandı. İngilizce maddeye göre yönetimin bir kısmı Malta'ya sürüldü, diğerleri ya Ankara'ya Mustafa Kemal'e ya da Kafkasya'ya Enver Paşa'ya katıldı. Türkçe Vikipedi'ye göre sonunda Heyet-i Temsiliye'nin emriyle faaliyetlerine son verildi. Kara Vâsıf'ın biyografisine göre İngilizler onu hakkında idam kararı çıkardıkları ilk altı kişi arasında saymıştı; Malta'da bir buçuk yıl kaldıktan sonra Ankara'nın elindeki İngiliz esirlerle yapılan değişimle serbest bırakıldı.

Yerini alan ağlar: Mim Mim Grubu

Türkçe Vikipedi'nin Mim Mim Grubu maddesine göre Mustafa Kemal, Karakol yönetimindeki İttihatçı ağırlıktan rahatsız olduğu için Kara Vâsıf'tan teşkilatı dağıtmasını istedi. Ardından Teşkilât-ı Mahsusa'nın son başkanı Hüsamettin (Ertürk), Anadolu'ya silah ve cephane kaçıracak ve istihbarat toplayacak yeni bir grup kurmaya başladı. Karakol'dan bazı kadroların da katıldığı bu örgütün adı Müsellâh Müdâfaa-i Milliye'ydi; baş harfleri "M. M." Osmanlı alfabesinde "Mim Mim" diye okunduğu için bu adla tanındı. TBMM Hükûmeti örgüte 3 Mayıs 1921'de resmiyet kazandırdı.

Miras

Hüsamettin Ertürk'ün biyografisine göre 1921'de Ankara'ya bağlı Müdafaa-i Milliye Grubu'nun başkanlığına getirildi, savaştan sonra kırmızı şeritli İstiklal Madalyası aldı ve miralay rütbesine terfi etti. İngilizce Wikipedia, Karakol'u bugünkü Millî İstihbarat Teşkilatı'nın öncül örgütlerinden biri olarak anar. Kara Vâsıf ise 23 Kasım 1921'de Sivas mebusu olarak TBMM'ye girdi; 1925'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın genel sekreterliğine getirildi.