ŞükrüSaracoğlu, Atatürk döneminde Maarif, Maliye ve Adliye vekilliği yapmış, Merkez Bankası'nın kurulduğu ve Osmanlı borçlarının yeniden düzenlendiği yıllarda maliyenin başında bulunmuş bir iktisatçı ve siyasetçidir. Atatürk'ten sonra 1938-1942'de Dışişleri bakanı, 1942-1946'da başbakan, 1948-1950'de TBMM başkanı oldu. 1934-1950 arasında Fenerbahçe'nin başkanıydı; kulübün stadı bugün onun adını taşır. Olay tarihi olarak, Maliye vekilliği sırasında çıkarılan 1715 sayılı Merkez Bankası Kanunu'nun 30 Haziran 1930'daki yayımı seçildi. Mehmet Şükrü SaracoğluGörsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: TBMM. Dosya sayfası
Ödemiş, İzmir, Mülkiye
Türkçe Vikipedi'ye göre 1 Temmuz 1886'da Ödemiş'te, bugünkü Üç Eylül Mahallesi'ndeki bir evde, Saraç Mehmed Usta ile Şerife Hanım'ın ilk çocuğu olarak doğdu. 1896'da Ödemiş iptidaisine, 1899'da rüştiyeye başladı; 1901'de İzmir İdadisi'ne girdi ve okulu birincilikle bitirdi. Sınavla İstanbul'daki Mekteb-i Mülkiye'ye girdi ve 1909'da mezun oldu. İzmir valiliğinde maiyet memuru oldu, İzmir Sultanisi'nde matematik öğretmenliği yaptı ve 1911'de İttihat ve Terakki Ticaret Mektebi'nin müdürü oldu.
Dikkat: yanlış bilinen
Doğum tarihi ve aile kökeni konusunda iki farklı bilgi var. Türkçe Vikipedi 1 Temmuz 1886, İngilizce Vikipedi 17 Haziran 1887 tarihini verir. Babasının adı da Türkçe maddede "Saraç Mehmed Usta", İngilizce maddede "Saraç MehmetTevfik Usta" olarak geçer. Türkçe madde ayrıca babanın Akçaabat'tan Ödemiş'e göç ettiği iddiasını anar ve torunu Rüşdü Saracoğlu ile aileden başkalarının bu iddiayı kabul etmediğini, ailenin Ödemişli olduğunu yazar.
Belçika, Cenevre ve kaçak yolculuk
Türkçe maddeye göre Ocak 1914'te bir sınavı kazanarak devlet bursuyla Belçika'ya gönderildi, ama beş ay sonra Osmanlı Devleti'nin savaşa gireceği haberiyle İzmir'e döndü. Mayıs 1915'te Cenevre Siyasi İlimler Akademisi'nde okumak üzere İsviçre'ye gitti ve 1918'de okulu bitirdi. Mondros'tan sonra yakın arkadaşı Mahmut Esat (Bozkurt) ile Cenevre'de Türk Yurdu Cemiyeti'nin şubesini kurdular; Saracoğlu cemiyet adına Fransızca bir dergi çıkardı ve Mondros şartlarına karşı Avrupa kamuoyunda tepki yaratmaya çalıştı.
15 Mayıs 1919'da İzmir işgal edilince Mahmut Esat ile birlikte Türkiye'ye giden bir İtalyan gemisine kaçak binip yurda döndü. Türkçe maddeye göre Anadolu'ya vardıklarında İttihatçı olduklarından şüphelenen Demirci Mehmet Efe onları gözaltına aldı ve hapsetti; onları İttihat ve Terakki Ticaret Mektebi'nden tanıdığı Celâl Bayar kurtardı. Saracoğlu Kuşadası, Nazilli ve Aydın yörelerinde Kuvâ-yi Milliye'nin örgütlenmesinde çalıştı. Ocak 1920'de son Meclis-i Mebusan'a İzmir mebusu seçildi, ama İstanbul işgal edildiği için Meclis'e katılamadan Kuşadası'na döndü.
Ödemiş belediyesinden Maarif Vekâletine
5-31 Mart 1923 arasında kısa bir süre Ödemiş belediye başkanlığı yaptı. Türkçe maddeye göre İzmir İktisat Kongresi'ndeki çalışmalarıyla dikkat çekti ve Ağustos 1923'te II. Dönem'e İzmir mebusu olarak girdi. Fethi Bey (Okyar) hükûmetinde Maarif vekili oldu. 1926'da Türk-Yunan Mübadele Komisyonu'nda Türk heyetine başkanlık etti. Şükrü Saracoğlu, 1942Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: SALT Research (TBMM Arşiv). Dosya sayfası
Maliye vekili: 1927-1930
1927-1930 arasında İsmet Paşa hükûmetlerinde Maliye vekiliydi. Türkçe Vikipedi bu dönemin işlerini şöyle sayar: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kuruldu; Lozan Antlaşması'nın getirdiği gümrük sınırlamaları bitince yeni gümrük tarifeleri uygulamaya kondu; dış ticarette kota uygulaması getirildi; Büyük Buhran'ın etkilerini azaltmak için yürütülen bir dizi millîleştirmede rol oynadı.
Tarih notu
1909: Mülkiye'den mezun. Mayıs 1915: Cenevre'ye gitti; 1918: okulu bitirdi. 1919: İtalyan gemisiyle yurda dönüş. Ağustos 1923: İzmir mebusu. 1926: Mübadele Komisyonu başkanı. 1927-1930: Maliye vekili; bu dönemde Merkez Bankası kuruldu (1715 sayılı Merkez Bankası Kanunu 30 Haziran 1930'da Resmî Gazete'de yayımlandı). 1933: Paris'te Osmanlı borçları antlaşması. 1933-1938: Adliye vekili. 1934: Fenerbahçe başkanı. 1938-1942: Dışişleri bakanı. 27 Aralık 1953: İstanbul'da öldü.
Amerika, Paris ve Düyun-u Umumiye
Vekillikten ayrıldıktan sonra ekonomik temaslar için Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderildi; İngilizce maddeye göre bu gezi 1931'deydi. Türkçe maddeye göre dönüşte hazırladığı rapor Türk pamuk sanayisinin yeniden düzenlenmesine dayanak oldu. 1932'de Paris'te Osmanlı borçlarının ödeme koşullarını belirleyen görüşmeleri Türkiye adına yürüttü ve 1933'te bir antlaşma imzaladı. Türkçe madde bu antlaşmayla Cumhuriyet maliyesinin "soluk aldığını" yazar.
Adliye vekili: 1933-1938
1933-1938 arasında İsmet İnönü ve Celâl Bayar hükûmetlerinde Adliye vekiliydi. Türkçe maddeye göre avukatlık, hâkimlik ve icra-iflas kanunları bu dönemde çıkarıldı; iş esasına dayanan cezaevlerinin ilk örneği olarak İmralı Cezaevi kuruldu, barem ve emeklilik kanunları da onun zamanında hazırlandı.
Ek bilgi
Soyadı babasının mesleğinden gelir. İngilizce Vikipedi'ye göre 1934 Soyadı Kanunu'ndan sonra "saraçın oğlu" anlamına gelen Saracoğlu soyadını aldı; saraç, babasının lakabıydı. Türkçe maddeye göre İsmet İnönü ile yakın dosttular ve aralarındaki satranç maçları ünlüydü. 1934'ten 1950'ye kadar Fenerbahçe başkanlığı yaptı; İngilizce madde bu görevi başbakanlığıyla aynı anda sürdürdüğünü vurgular.
Atatürk'ten sonra
1938-1942 arasında Celâl Bayar ve Refik Saydam hükûmetlerinde Dışişleri bakanı oldu. Türkçe maddeye göre 15 Eylül 1939'da Sovyetler Birliği'ne resmen davet edildi; görüşmeler Sovyet tarafının istekleri nedeniyle sonuçsuz kaldı. İngilizce maddeye göre 1941'de Türk-Alman Dostluk Antlaşması'nı imzaladı. Refik Saydam'ın 1942'deki ölümünden sonra başbakan oldu ve 1946'ya kadar bu görevde kaldı; 1948-1950'de TBMM başkanlığı yaptı. 27 Aralık 1953'te İstanbul'da öldü.
#1
