Şişli'deki kiralık ev: Halâskârgazi Caddesi'nden Bandırma'ya, Kasabyan'ın evinden 1942'de açılan İnkılâp Müzesi'ne

İstanbul'un Şişli semtinde, Halâskârgazi Caddesi üzerindeki üç katlı ev, Mustafa Kemal'in Anadolu'ya geçmeden önce İstanbul'da oturduğu son evdir. Buradan 16 Mayıs 1919'da Samsun'a doğru yola çıktı. Ev beş yıl sonra bir milletvekiline satıldı, ardından belediyenin oldu ve 15 Haziran 1942'de "Atatürk İnkılâbı Müzesi" adıyla ziyarete açıldı. Bugün Atatürk Müzesi ya da İnkılâp Müzesi olarak bilinir.

Suriye cephesinden işgal altındaki İstanbul'a

Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Mustafa Kemal Suriye cephesindeydi. Türkçe Vikipedi'nin müze maddesine göre cepheden ayrılıp 13 Kasım 1918 günü İstanbul'a geldi. "İstanbul'un işgali" maddesi, aynı gün İtilaf Devletleri'nin 61 harp gemisinden oluşan donanmasının İstanbul önlerine demir attığını ve Mustafa Kemal'in bu sırada Haydarpaşa Garı'na ulaştığını yazar. Şehir 13 Kasım 1918'de ve 16 Mart 1920'de olmak üzere iki kez işgal edilecekti.

Mustafa Kemal önce Pera Palas'ta kaldı. Müze maddesine göre ardından dostu Salih Fansa'nın Beyoğlu'ndaki evinde misafir oldu. Bu arada Şişli'de, bugünkü Halâskârgazi Caddesi'nde, Osep Kasabyan'a ait 1908 yapımı üç katlı evi kiraladı.

Üç kat, üç hane

Mustafa Kemal, Akaretler'de oturan annesi Zübeyde Hanım ile kız kardeşi Makbule'yi de yanına aldı. Türkçe maddeye göre annesi ile kız kardeşi üst katta, kendisi orta katta, yaveri ise alt katta oturuyordu. İngilizce madde evde oturanlar arasında manevi oğlu Abdurrahim'i de sayar.

"Makbule Atadan" maddesi, Makbule Hanım'ın bu evde yaşadığı sırada ağabeyinin misafirlerini sıklıkla ağırladığını yazar. Müze maddesi de İstanbul'un işgal altında bulunduğu bu günlerde Mustafa Kemal'in arkadaşlarıyla bu evde sık sık toplandığını belirtir. Yani ev, mütareke yıllarında bir aile evi olduğu kadar bir buluşma yeriydi.

16 Mayıs 1919: evden Bandırma'ya

Mustafa Kemal bu evde, Samsun'a hareket ettiği 16 Mayıs 1919'a kadar oturdu. İngilizce madde bu günü daha açık anlatır: o gün Bandırma vapuruyla Samsun'a doğru yola çıktı; görevi Erzurum'daki karargâhı ile Dokuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişliği'ydi.

Mustafa Kemal evden ayrıldıktan sonra annesi ile kız kardeşi de burada kalmadı. "Zübeyde Hanım" ve "Makbule Atadan" maddeleri, Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışından sonra ailenin Şişli'deki evden ayrılıp yeniden Akaretler'deki eve döndüğünü yazar. "Zübeyde Hanım" maddesi, Anadolu'daki ordu başarı kazandıkça Zübeyde Hanım'ın işgal kuvvetlerinin baskılarına maruz kaldığını da ekler. Mustafa Kemal Ankara'ya yerleştiğinde annesini ve kardeşini yanına aldı.

Tahsin Uzer'in tabelasından belediyenin koleksiyonuna

Türkçe maddeye göre ev 1924'te eski valilerden Erzurum milletvekili Hasan Tahsin Uzer tarafından satın alındı ve Atatürk'ün 1919'da bu binada oturduğunu gösteren bir tabela kondu. İstanbul Belediyesi binayı Tahsin Uzer'den satın aldıktan sonra Atatürk'le ilgili eşya, tarihî belge ve hatıraları burada toplamaya başladı.

Bina, Vali ve Belediye Başkanı Lütfi Kırdar döneminde müzeye dönüştürüldü ve 15 Haziran 1942'de Atatürk İnkılâbı Müzesi olarak ziyarete açıldı. 1960 askerî yönetimi sırasında Belediye Başkanı Refik Tulga'nın girişimiyle onarıldı. 9 Ocak 1962'de kısmi bir yangın geçirdi.

Atatürk'ün 100. doğum yıldönümü yaklaşırken yeniden büyük bir onarım yapıldı. Türkiye İş Bankası'nın mali desteğiyle yürütülen onarımın dekorasyon ve düzenleme işlerini Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu üstlendi. Bina, kapı tokmaklarından camlarına kadar 1910'lu yılların üslubuna uygun biçimde onarıldı ve 19 Mayıs 1981'de Atatürk Müzesi olarak yeniden açıldı. Son restorasyon 2014'te yapıldı; müze 10 Kasım 2015'te tekrar hizmete girdi.

Katlara göre koleksiyon

Müzede Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar geçen hayatıyla ilgili fotoğraflar, giysileri, kullandığı eşyalar, inkılaplarla ilgili belgeler ve Kurtuluş Savaşı tabloları sergilenir. Türkçe madde, öne çıkan eserler arasında İbrahim Çallı'nın Nikolaos Trikupis'in kılıcını teslim edişini gösteren tablosunu ve Zeki Kocamemi'nin bir tablosunu sayar.

Giriş katında Atatürk'ün doğumu, öğrenim ve ilk subaylık yılları, Trablusgarp, Balkan Savaşları (1911-1913), Çanakkale, Mondros Mütarekesi ile 30 Ekim 1918'deki Osmanlı Devleti'nin durumu ve Millî Mücadele hazırlıklarıyla ilgili belgeler yer alır. Burada heykeltıraş Hüseyin Gezer'in yaptığı bir Atatürk büstü de bulunur.

Birinci kat Samsun'a çıkıştan Büyük Taarruz'a uzanır: Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919), Sivas Kongresi'nde giydiği jaketatay ve yelek, 1918'de Karlsbad'da satın aldığı ceket, iç isyanlar, Sevr Antlaşması, I. ve II. İnönü ile Kütahya-Eskişehir muharebeleri. Aynı katta 1920'li yıllarda giydiği Skoç takım elbise, kalpak, potinler, termos, mareşal üniforması, astragan kalpak, rugan çizme; saltanatın kaldırıldığı oturumda kullanılan kalemler ve not defteri; Nutuk'un 1927 tarihli ilk baskısı; Ankara'da hazırlanmış nüfus kâğıdı ve ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt'in hediye ettiği müzik dolabı bulunur.

İkinci katta Vittorio Pisani'nin Yunan askerlerinin İzmir'e çıkışını anlatan tablosu, Kurtuluş Savaşı'nda yaralılara bakan kadınları ve göçleri anlatan tablolar, Selanik'te doğduğu evin maketi, Lozan etiketli smokin, frak, son yıllarında giydiği süveter, K. A. markalı ipek gömlek, madalyalar, kahve fincanı ve kartvizitler sergilenir. Cumhuriyet'in ilanından sonra İstanbul'a ilk gelişinde belediyede imzaladığı defter (9 Temmuz 1927), İbrahim Çallı'nın 1937 tarihli Atatürk portresi ve Zeki Kocamemi'nin cenaze törenini anlatan 1939 tarihli tablosu da bu kattadır.