#1Atatürk'ün çocuklarla çekilmiş fotoğraflarının çoğunda aynı küçük kız görünür: Ülkü. Ülkü Adatepe, Atatürk'ün manevi kızlarının en küçüğüdür ve beş yaşına kadar onun yanında yaşadı. Bu not, Türkçe ve İngilizce Wikipedia'daki Ülkü Adatepe maddeleri ile Alfabe kapağını tasarlayan İhap Hulusi Görey'in maddesine dayanıyor.
Arka plan: Zübeyde Hanım'ın evlatlığı
Türkçe maddeye göre Ülkü, Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın evlatlık kızı Vasfiye Hanım ile Fransızca öğretmeni ve gar şefi Mehmet Tahsin Çukurluoğlu'nun kızıdır. Selanikli Vasfiye Hanım'ı Zübeyde Hanım küçük yaştan yetiştirmişti. Zübeyde Hanım'ın ölümünden sonra Vasfiye bir süre Atatürk'ün kız kardeşi Makbule Hanım'ın yanında kaldı. Atatürk onu, Gazi Orman Çiftliği'nde istasyon şefi olan Mehmet Tahsin Bey'le evlendirdi.
Mehmet Tahsin Bey'in çalıştığı istasyonun da kendi hikâyesi vardır. Atatürk Orman Çiftliği maddesine göre çiftliği gezmeye gelen halk için "Gazi İstasyonu" adlı bir tren istasyonu yapıldı. Mimar Ahmet Burhanettin Bey'in (Tamcı) tasarladığı yapı, Birinci Ulusal Mimarlık akımının ilk anıtsal gar yapılarından biridir; 1 Şubat 1926'da törenle hizmete girdi ve bugün lokanta olarak kullanılıyor.
Yani Ülkü, Atatürk ailesine dışarıdan gelmiş bir çocuk değil, Zübeyde Hanım'ın evinde büyüyen bir kızın, Atatürk'ün kendi çiftliğinde çalışan bir memurla evliliğinden doğan çocuğuydu.
Madde, Vasfiye Hanım ile Mehmet Bey'in çocuğu olacağını öğrenen Atatürk'ün, kız da olsa erkek de olsa çocuğa "Ülkü" adının verilmesini istediğini yazar. Ülkü 26 Kasım 1932'de Ankara'da doğdu. Atatürk onu dokuz aylıkken Çankaya Köşkü'ne aldırdı ve biraz büyüyünce yurt gezilerine götürmeye başladı.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Türkçe madde Ülkü'nün beş yaşına kadar Çankaya'da Atatürk'ün yanında yaşadığını ve yurt gezilerinde ona eşlik ettiğini anlatır. Yukarıdaki fotoğraf 20 Eylül 1937'de Dolmabahçe'de çekilmiştir; aşağıdakilerden biri Orman Çiftliği'nde, öteki 1937'de Florya'da Atatürk'ün yaverleri ve arkadaşlarıyla birlikteyken çekilmiştir.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: NA. Dosya sayfası
Alfabe kapağı
Türkçe maddeye göre yıllar boyu kullanılan ünlü Alfabe'nin kapağında, Atatürk'ün isteği üzerine İhap Hulusi'nin yaptığı ve Atatürk'ü küçük Ülkü'ye harfleri öğretirken gösteren resimler yer aldı. Madde bu yüzden Ülkü'nün Atatürk'ün çocuk sevgisinin simgesi olduğunu yazar.
İhap Hulusi Görey maddesine göre Görey (1898-1986) Kahire'de doğdu, Münih'te eğitim gördü ve 1925'te İstanbul'a döndü. Türk grafik sanatının kurucularından sayılır; Ziraat Bankası'ndan İş Bankası'na, Sümerbank'tan Türk Hava Kurumu'na kadar pek çok kurum için çalıştı. Maddeye göre Atatürk'ün siparişi üzerine Türk alfabesinin kapağını 1932'de tasarladı.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Atatürk'ten sonra
Atatürk öldüğünde Ülkü beş yaşındaydı. Türkçe maddeye göre sonraki dönemde eğitimini tamamlamadı ve genç yaşta evlendi. Üç evlilik yaptı:
Ülkü'nün hikâyesi, Atatürk'ün aile kavramının ne kadar geniş olduğunu gösterir: annesinin evlatlığının kızını doğmadan önce adlandırdı, dokuz aylıkken yanına aldı, Alfabe'nin kapağına koydurdu. Ama aynı hikâye, Atatürk'ün ölümüyle beş yaşında bir çocuğun hayatının nasıl değiştiğini de gösterir; madde Ülkü'nün eğitimini tamamlamadığını açıkça yazar.
Bugünkü anlamı
Türkçe maddeye göre Ülkü Adatepe 1 Ağustos 2012'de TEM otoyolunun Sakarya-Akyazı kesiminde geçirdiği trafik kazasında öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na gömüldü. Onun adı bugün daha çok Alfabe kapağındaki resimle ve Atatürk'ün yanında çekilmiş fotoğraflarla hatırlanıyor. Bu fotoğraflara bakarken, kapaktaki çocuğun hayatının sonraki yetmiş beş yılını da bilmek, hikâyeyi bir simgeden bir insana çeviriyor.
Arka plan: Zübeyde Hanım'ın evlatlığı
Türkçe maddeye göre Ülkü, Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın evlatlık kızı Vasfiye Hanım ile Fransızca öğretmeni ve gar şefi Mehmet Tahsin Çukurluoğlu'nun kızıdır. Selanikli Vasfiye Hanım'ı Zübeyde Hanım küçük yaştan yetiştirmişti. Zübeyde Hanım'ın ölümünden sonra Vasfiye bir süre Atatürk'ün kız kardeşi Makbule Hanım'ın yanında kaldı. Atatürk onu, Gazi Orman Çiftliği'nde istasyon şefi olan Mehmet Tahsin Bey'le evlendirdi.
Mehmet Tahsin Bey'in çalıştığı istasyonun da kendi hikâyesi vardır. Atatürk Orman Çiftliği maddesine göre çiftliği gezmeye gelen halk için "Gazi İstasyonu" adlı bir tren istasyonu yapıldı. Mimar Ahmet Burhanettin Bey'in (Tamcı) tasarladığı yapı, Birinci Ulusal Mimarlık akımının ilk anıtsal gar yapılarından biridir; 1 Şubat 1926'da törenle hizmete girdi ve bugün lokanta olarak kullanılıyor.
Yani Ülkü, Atatürk ailesine dışarıdan gelmiş bir çocuk değil, Zübeyde Hanım'ın evinde büyüyen bir kızın, Atatürk'ün kendi çiftliğinde çalışan bir memurla evliliğinden doğan çocuğuydu.
Dikkat: yanlış bilinen
Akış: adı önceden konmuş bir bebekManevi çocukların sayısı kaynaklarda farklıdır. Sabiha Gökçen maddesi Gökçen'in Atatürk'ün "sekiz manevi evladından birisi" olduğunu yazar. Mustafa Kemal Atatürk maddesi ise dokuz isim sayar: Abdurrahim Tuncak, Afife, Zehra Aylin, Rukiye Erkin, Nebile İrdelp, Sabiha Gökçen, Afet İnan, Sığırtmaç Mustafa ve Ülkü Adatepe. Ülkü Adatepe maddesi onu bu çocukların en küçüğü olarak tanımlar.
Madde, Vasfiye Hanım ile Mehmet Bey'in çocuğu olacağını öğrenen Atatürk'ün, kız da olsa erkek de olsa çocuğa "Ülkü" adının verilmesini istediğini yazar. Ülkü 26 Kasım 1932'de Ankara'da doğdu. Atatürk onu dokuz aylıkken Çankaya Köşkü'ne aldırdı ve biraz büyüyünce yurt gezilerine götürmeye başladı.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Türkçe madde Ülkü'nün beş yaşına kadar Çankaya'da Atatürk'ün yanında yaşadığını ve yurt gezilerinde ona eşlik ettiğini anlatır. Yukarıdaki fotoğraf 20 Eylül 1937'de Dolmabahçe'de çekilmiştir; aşağıdakilerden biri Orman Çiftliği'nde, öteki 1937'de Florya'da Atatürk'ün yaverleri ve arkadaşlarıyla birlikteyken çekilmiştir.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: NA. Dosya sayfası
Alfabe kapağı
Türkçe maddeye göre yıllar boyu kullanılan ünlü Alfabe'nin kapağında, Atatürk'ün isteği üzerine İhap Hulusi'nin yaptığı ve Atatürk'ü küçük Ülkü'ye harfleri öğretirken gösteren resimler yer aldı. Madde bu yüzden Ülkü'nün Atatürk'ün çocuk sevgisinin simgesi olduğunu yazar.
İhap Hulusi Görey maddesine göre Görey (1898-1986) Kahire'de doğdu, Münih'te eğitim gördü ve 1925'te İstanbul'a döndü. Türk grafik sanatının kurucularından sayılır; Ziraat Bankası'ndan İş Bankası'na, Sümerbank'tan Türk Hava Kurumu'na kadar pek çok kurum için çalıştı. Maddeye göre Atatürk'ün siparişi üzerine Türk alfabesinin kapağını 1932'de tasarladı.
Dikkat: yanlış bilinen
İki madde birlikte okunduğunda bir zaman uyumsuzluğu ortaya çıkar. İhap Hulusi maddesi Alfabe kapağının tasarım yılını 1932 olarak verir; Ülkü ise 26 Kasım 1932'de doğmuştur ve Atatürk'ün yanına dokuz aylıkken, yani 1933'te alınmıştır. Dolayısıyla harf öğrenen bir çocuğu gösteren kapak resminin 1932'deki ilk tasarım değil, sonraki baskılara ait olması gerekir. Kaynaklar hangi baskıda Ülkü'nün resminin kullanıldığını belirtmez.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Atatürk'ten sonra
Atatürk öldüğünde Ülkü beş yaşındaydı. Türkçe maddeye göre sonraki dönemde eğitimini tamamlamadı ve genç yaşta evlendi. Üç evlilik yaptı:
- Fethi Doğançay (1923-1997): Atatürk'ün bir başka manevi kızı Sabiha Gökçen'in amcasının oğlu, üsteğmen ve sonradan Kastamonu milletvekili. Bu evlilikten iki oğlu oldu.
- Yeşua Bensusen: 1962'de evlendiği yağ tüccarı. Madde, eşinin Musevi olması nedeniyle bu evliliğin sansasyon yarattığını yazar.
- Öke Adatepe: Hayatının son yıllarını İstanbul'da birlikte geçirdiği iş insanı.
Tarih notu
KişilerKronoloji: 26 Kasım 1932 Ankara'da doğum. 1933 dokuz aylıkken Çankaya'ya alınması. 1932 ve sonrası Alfabe kapağı. 20 Eylül 1937 Dolmabahçe fotoğrafı. 1937 Florya fotoğrafı. 10 Kasım 1938 Atatürk'ün ölümü, Ülkü beş yaşında. 1962 ikinci evlilik. 1 Ağustos 2012 trafik kazasında ölüm.
- Ülkü Adatepe (1932-2012): Atatürk'ün en küçük manevi kızı.
- Vasfiye Hanım: Annesi; Zübeyde Hanım'ın evlatlığı.
- Mehmet Tahsin Çukurluoğlu: Babası; Orman Çiftliği istasyon şefi ve Fransızca öğretmeni.
- Makbule Hanım: Zübeyde Hanım'ın ölümünden sonra Vasfiye'yi yanına alan Atatürk'ün kız kardeşi.
- İhap Hulusi Görey: Alfabe kapağının ressamı.
- Sabiha Gökçen: Atatürk'ün manevi kızı; Ülkü'nün ilk eşi onun amcasının oğluydu.
- Çankaya'ya alındığı yaş: 9 aylık.
- Atatürk'ün yanında geçen süre: yaklaşık beş yıl.
- Evlilik sayısı: 3.
- Ölüm yaşı: 79.
Ülkü'nün hikâyesi, Atatürk'ün aile kavramının ne kadar geniş olduğunu gösterir: annesinin evlatlığının kızını doğmadan önce adlandırdı, dokuz aylıkken yanına aldı, Alfabe'nin kapağına koydurdu. Ama aynı hikâye, Atatürk'ün ölümüyle beş yaşında bir çocuğun hayatının nasıl değiştiğini de gösterir; madde Ülkü'nün eğitimini tamamlamadığını açıkça yazar.
Bugünkü anlamı
Türkçe maddeye göre Ülkü Adatepe 1 Ağustos 2012'de TEM otoyolunun Sakarya-Akyazı kesiminde geçirdiği trafik kazasında öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na gömüldü. Onun adı bugün daha çok Alfabe kapağındaki resimle ve Atatürk'ün yanında çekilmiş fotoğraflarla hatırlanıyor. Bu fotoğraflara bakarken, kapaktaki çocuğun hayatının sonraki yetmiş beş yılını da bilmek, hikâyeyi bir simgeden bir insana çeviriyor.
Kaynaklar
- Vikipedi, Ülkü Adatepe maddesi (tr.wikipedia.org)
- İngilizce Wikipedia, Ülkü Adatepe maddesi (en.wikipedia.org)
- Vikipedi, İhap Hulusi Görey maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Atatürk Orman Çiftliği maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Sabiha Gökçen maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)