Florya Deniz Köşkü (14 Ağustos 1935): Seyfi Arkan'ın kazıklar üstündeki evi, halk plajı ve Atatürk'ün son yazları

İstanbul'da Florya sahilinde, kıyıdan denize doğru uzanan ahşap bir iskelenin ucunda tek katlı beyaz bir yapı durur. Atatürk'ün son üç yazının önemli bir bölümü burada geçti. Bu not, Türkçe ve İngilizce Wikipedia'nın Florya Atatürk Deniz Köşkü maddeleri ile mimarı Seyfi Arkan'ın maddelerine dayanıyor.

Arka plan: Dolmabahçe'den motorla Florya'ya

Türkçe maddeye göre köşk, Atatürk'ün bölgeye duyduğu özel ilgi ve zaman zaman yaptığı yazlık ziyaretler üzerine dönemin İstanbul Belediyesi tarafından yaptırılıp ona armağan edildi. Atatürk Dolmabahçe Sarayı'nda kaldığı dönemlerde sık sık motorla Florya'ya geliyor, halkla birlikte denize giriyordu. İngilizce madde de aynı şeyi yazar: Atatürk tekneyle köşke gelir, yerel halkın arasında yüzerdi.

Seyfi Arkan maddesi bu ihtiyacı daha açık anlatır: köşk, Atatürk'ün yaz aylarında İstanbul'a geldiğinde kalacağı ve denize girmek için Florya'daki halk plajından yararlanabileceği bir yazlık ev olarak düşünüldü. Maddeye göre Arkan, cumhurbaşkanının tatilini halkın gözü önünde, plaja gelenlerle birlikte yüzerek ve kürek çekerek geçirme isteğini iyi anlamıştı. Aynı madde, Florya'nın havası ve suyunun Atatürk'ün kötüleşen sağlığına iyi geleceğinin doktorlarca düşünüldüğünü de ekler.

Mimar: Seyfi Arkan

Türkçe maddeye göre Abdurrahman Seyfettin Arkan, bilinen adıyla Seyfi Nasih, 25 Temmuz 1903'te İstanbul'da doğdu ve 15 Temmuz 1966'da yine İstanbul'da öldü. Galatasaray Lisesi'nin orta kısmından sonra Sanayi-i Nefise Mektebi'ne girdi, Vedat Tek'in atölyesinden 1928'de mezun oldu. Sonra Berlin'de Hans Poelzig'in öğrencisi oldu ve onun atölyesinde çalıştı. 1933'te yurda dönünce Güzel Sanatlar Akademisi'nin şehircilik bölümüne öğretim üyesi oldu.

Arkan'ın Atatürk'le tanışması bir yarışma sayesinde oldu. Türkçe maddeye göre 1933-1934'te açılan Çankaya Hariciye Köşkü yarışmasını kazandı ve projeyi sunmak için Cumhurbaşkanlığı Köşkü'ne çağrıldığında Atatürk'le ilk kez karşılaştı. Madde, Soyadı Kanunu'ndan sonra aldığı "Erkan" soyadının Atatürk'ün isteğiyle "Arkan"a dönüştüğünü de yazar. Florya Deniz Köşkü, maddeye göre Arkan'ın Atatürk için tasarladığı üçüncü yapıydı.

Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: Stambouliote. Dosya sayfası

Yapı

Türkçe maddeye göre köşk, karadan 70 metre uzakta deniz tabanına çakılan kazıklar üstüne kuruldu ve karaya ahşap bir iskele yoluyla bağlandı. İçinde kabul salonu, yatak odaları, banyo ve kütüphane vardır. İngilizce madde yapıyı Bauhaus üslubunda, L planlı ve tek katlı olarak tanımlar; kazıkların çelik olduğunu, iskele dahil toplam alanın 602 metrekare olduğunu ve yapıda hizmet ve personel odaları da bulunduğunu belirtir. Her iki madde de köşkü erken Cumhuriyet mimarisinin simge yapılarından biri sayar.

Köşkün bahçesi de ilginçtir. Türkçe maddeye göre köşk ilk yapıldığında, Atatürk'ün girişimiyle yakındaki, içinde terk edilmiş Ayastefanos Manastırı'nın yıkıntıları bulunan çayırda bir koru oluşturuldu. Bugün Florya Atatürk Kent Ormanı adıyla anılan bu koru halka açık bir parktır.

Akış: 1935-1938

İki madde de köşkün 14 Ağustos 1935'te tamamlanıp Atatürk'e teslim edildiğini yazar. Türkçe maddeye göre Atatürk üç yıl boyunca belirli aralıklarla köşkü yazlık çalışma ofisi olarak kullandı ve özellikle 1936 Haziran ve Temmuz'unda uzun süre burada kaldı. İngilizce madde bu kalışın tarihlerini 6 Haziran - 28 Temmuz 1936 olarak verir. Son ziyareti 28 Mayıs 1938'deydi.

Köşk önemli davetlere ve bilimsel toplantılara da ev sahipliği yaptı. Türkçe maddeye göre burada ağırlanan tanınmış konuklar arasında İngiltere Kralı VIII. Edward ve Wallis Simpson da vardı.
Yukarıdaki 1937 tarihli fotoğraf Atatürk'ü Florya'da Salih Bozok, küçük Ülkü, Cevat Abbas Gürer ve Ali Kılıç ile birlikte gösteriyor. Bu isimler, son yıllarda Atatürk'ün yakın çevresini oluşturan yaverler ve arkadaşlardı.


Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: NA. Dosya sayfası

Kişiler

• Mustafa Kemal Atatürk: Köşkü 1935-1938 arasında yazlık çalışma yeri olarak kullandı.
• Seyfi Arkan (1903-1966): Mimar; "Atatürk'ün mimarı" diye anıldı. Florya Genel Sekreterlik binası (1935-36) ile Ankara'daki Yaverlik ve Başbakanlık köşklerini de (1935-1936) tasarladı.
• İstanbul Belediyesi: Köşkü yaptırıp Atatürk'e armağan eden kurum.
• VIII. Edward ve Wallis Simpson: Köşkün en tanınmış yabancı konukları.
• Sonraki cumhurbaşkanları: İsmet İnönü, Celal Bayar, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk ve Kenan Evren köşkü yazlık olarak kullandı.

Rakamlar

• Kıyıya uzaklık: 70 metre.
• Toplam alan (iskele dahil): 602 m².
• Teslim: 14 Ağustos 1935.
• 1936 kalışı: 6 Haziran - 28 Temmuz.
• Son ziyaret: 28 Mayıs 1938.
• Millî Saraylar'a devir: 6 Eylül 1988; müze olarak açılış: 1993.

Sonuç

Florya Deniz Köşkü, bir cumhurbaşkanı konutunun halk plajının hemen yanında, denizin içinde yapılabileceğini gösterdi. Türkçe ve İngilizce maddeler, Atatürk'ün burada halkla birlikte yüzdüğünü özellikle vurgular. Yapının sade, tek katlı ve camlı planı, Dolmabahçe'nin ağır ihtişamıyla keskin bir karşıtlık oluşturur; ikisi arasında motorla gidip gelinmesi, Cumhuriyet'in iki farklı yüzünü aynı yaz gününe sığdırır.

Bugünkü anlamı

İngilizce maddeye göre kentleşme ve deniz kirliliği yüzünden köşk zamanla resmî konut olarak kullanılmaz hâle geldi. 6 Eylül 1988'de TBMM Millî Saraylar Daire Başkanlığı'na devredildi, onarıldı ve 1993'te müze olarak açıldı; bir bölümü milletvekillerine sosyal tesis olarak ayrıldı. Müzede mobilyalar, sofra takımları, mayolar dahil kişisel eşyalar ve Atatürk'ün burada çekilmiş fotoğrafları sergileniyor. Türkçe maddeye göre köşke Marmaray'ın Florya istasyonundan ulaşılabiliyor.