#1Trabzon'un Soğuksu semtinde, küçük bir çam korusunun içinde dört katlı beyaz bir köşk durur. Atatürk burada yalnızca birkaç gece kaldı; ama Türkçe Wikipedia'ya göre bütün mal varlığını millete bağışlama kararını bu köşkte verdi. Daha ilginci, köşkün kendisi bu bağışın dışında kaldı ve ölümünden sonra mahkeme kararlarıyla el değiştirdi. Bu not, Türkçe Wikipedia'daki Trabzon Atatürk Köşkü, Trabzon ve Makbule Atadan maddelerine dayanıyor.
Arka plan: bir bankerin yazlığı
Köşk maddesine göre yapı, Trabzon eşrafından, ticaret ve bankerlikle uğraşan Rum asıllı Konstantin Kabayanidis tarafından yazlık olarak yaptırıldı. İnşaat 1890'da başladı ve 1912'de tamamlandı. Taş, tuğla ve ahşapla, yığma yapı tekniğiyle inşa edilen köşk bodrumuyla birlikte dört katlıdır ve Batı Rönesans mimarisinin etkilerini taşır.
Mübadeleden sonra, 1923'te köşkün mülkiyeti Hazine'ye geçti. 1930'da Trabzon İl İdaresi köşkü satın aldı. İl Daimi Encümeni'nin 18 Mayıs 1931 tarihli ve 361 sayılı kararıyla köşk, Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa adına temlik edildi. Yani köşk, Trabzonluların Atatürk'e armağanıydı.
Atatürk'ün Trabzon ziyaretleri
Trabzon maddesine göre Atatürk Cumhuriyet döneminde kente üç kez geldi: 1924, 1930 ve 1937'de. İlk geldiği gün olan 15 Eylül 1924, Trabzonlular tarafından "Atatürk Günü" olarak kabul edildi ve bu karar ona bir telle bildirildi. Köşk maddesi, Atatürk'ün Trabzon ziyaretlerinde çok beğendiği bu köşkte kaldığını yazar.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Yazar Haber. Dosya sayfası
Akış: 11 Haziran 1937 gecesi
Köşk maddesine göre Atatürk 11 Haziran 1937 gecesi bütün mal varlıklarını Türk ulusuna armağan etme kararını bu köşkte aldı ve gereğinin yapılması için başbakana talimat verdi. Bu karar, Atatürk Orman Çiftliği gibi büyük mülklerin devlete geçmesiyle sonuçlanan sürecin başlangıcıdır; çiftliğin bağışı sitede ayrı bir konuda anlatılıyor.
İşin şaşırtıcı yanı, bağış kararının verildiği köşkün kendisinin vasiyetnamede yer almamasıdır. Köşk maddesine göre Atatürk'ün ölümünden sonra köşk, vasiyetnamedeki listede bulunmadığı için Ankara Asliye Hukuk Hâkimliği'nin 7 Aralık 1938 tarihli kararıyla yasal mirasçısı olan kız kardeşi Makbule Boysan'a geçti.
Makbule Atadan maddesi bu durumun genel arka planını verir. Atatürk'e sağlığında sembolik olarak hediye edilmiş bazı arazi, köşk ve evler, onun İstanbul'da vasiyetini yazdığı sırada vasiyetin dışında bıraktığı ve Ankara'ya döner dönmez bağışlamayı düşündüğü mülklerdi. Ancak Atatürk'ün durumu ağırlaşınca Ankara'ya dönemedi. Madde, geçim sıkıntısı çeken Makbule Hanım'ın bu gayrimenkulleri mahkeme yoluyla üzerine alıp sattığını ve bunun çok tepki topladığını yazar.
Müzeye dönüşüm
Köşk maddesine göre Trabzon Asliye Hukuk Hâkimliği'nin 6 Ağustos 1942 tarihli kararıyla köşk, Atatürk Müzesi olarak kullanılmak üzere Trabzon Belediyesi tarafından istimlak edildi. İstimlak bedeli olan 10.000 TL, 30 Mart 1943'te Makbule Boysan'a ödendi. Bina 1943'te Trabzon İcra Memurluğu kararıyla belediye adına tescil edildi ve aynı yıl, o döneme ait eşyalarla döşenerek "Atatürk Müzesi" adıyla ziyarete açıldı.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Kadıoğlu Muhsin. Dosya sayfası
Kişiler
Trabzon Atatürk Köşkü'nün hikâyesi iki zıt gerçeği bir arada taşır. Bir yanda mal varlığını millete bağışlama kararının verildiği oda; öte yanda vasiyette unutulduğu için mahkeme kararıyla kız kardeşe geçen ve beş yıl sonra parayla geri alınan bina. Bu durum, Atatürk'ün son aylarındaki hastalığının bağış planlarını nasıl yarım bıraktığını somut bir örnekle gösterir.
Bugünkü anlamı
Köşk maddesine göre bugün köşkün bakımı Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılıyor ve zaman zaman onarım için kapansa da haftanın her günü ziyarete açık. Kent merkezine araçla 5-10 dakika uzaklıktaki köşke belediye otobüslerinin ring seferleriyle ulaşılabiliyor. Trabzonlular için köşk, 15 Eylül 1924'ten beri süren "Atatürk Günü" geleneğinin de sembolü.
Arka plan: bir bankerin yazlığı
Köşk maddesine göre yapı, Trabzon eşrafından, ticaret ve bankerlikle uğraşan Rum asıllı Konstantin Kabayanidis tarafından yazlık olarak yaptırıldı. İnşaat 1890'da başladı ve 1912'de tamamlandı. Taş, tuğla ve ahşapla, yığma yapı tekniğiyle inşa edilen köşk bodrumuyla birlikte dört katlıdır ve Batı Rönesans mimarisinin etkilerini taşır.
Mübadeleden sonra, 1923'te köşkün mülkiyeti Hazine'ye geçti. 1930'da Trabzon İl İdaresi köşkü satın aldı. İl Daimi Encümeni'nin 18 Mayıs 1931 tarihli ve 361 sayılı kararıyla köşk, Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa adına temlik edildi. Yani köşk, Trabzonluların Atatürk'e armağanıydı.
Atatürk'ün Trabzon ziyaretleri
Trabzon maddesine göre Atatürk Cumhuriyet döneminde kente üç kez geldi: 1924, 1930 ve 1937'de. İlk geldiği gün olan 15 Eylül 1924, Trabzonlular tarafından "Atatürk Günü" olarak kabul edildi ve bu karar ona bir telle bildirildi. Köşk maddesi, Atatürk'ün Trabzon ziyaretlerinde çok beğendiği bu köşkte kaldığını yazar.
Dikkat: yanlış bilinen
Köşkün Atatürk adına temliki 1931'dedir; Trabzon maddesinin saydığı ziyaretler ise 1924, 1930 ve 1937 yıllarıdır. Buna göre Atatürk'ün köşkte kendi mülkü olarak kaldığı kesin ziyaret 1937'dir. 1930 ziyaretinde köşkün İl İdaresi'nin elinde olduğu anlaşılıyor; o yıl köşkte kalıp kalmadığını bu kaynaklardan çıkaramıyoruz.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Yazar Haber. Dosya sayfası
Akış: 11 Haziran 1937 gecesi
Köşk maddesine göre Atatürk 11 Haziran 1937 gecesi bütün mal varlıklarını Türk ulusuna armağan etme kararını bu köşkte aldı ve gereğinin yapılması için başbakana talimat verdi. Bu karar, Atatürk Orman Çiftliği gibi büyük mülklerin devlete geçmesiyle sonuçlanan sürecin başlangıcıdır; çiftliğin bağışı sitede ayrı bir konuda anlatılıyor.
Ek bilgi
Vasiyetin dışında kalan köşkKöşkün yapımı 1890'dan 1912'ye, yani 22 yıl sürmüştür. Madde bu uzun sürenin nedenini açıklamaz. Mübadele ile Hazine'ye geçiş (1923), İl İdaresi'nin satın alması (1930) ve Atatürk adına temlik (1931) arasında geçen süre de bu kaynakta ayrıntılandırılmaz.
İşin şaşırtıcı yanı, bağış kararının verildiği köşkün kendisinin vasiyetnamede yer almamasıdır. Köşk maddesine göre Atatürk'ün ölümünden sonra köşk, vasiyetnamedeki listede bulunmadığı için Ankara Asliye Hukuk Hâkimliği'nin 7 Aralık 1938 tarihli kararıyla yasal mirasçısı olan kız kardeşi Makbule Boysan'a geçti.
Makbule Atadan maddesi bu durumun genel arka planını verir. Atatürk'e sağlığında sembolik olarak hediye edilmiş bazı arazi, köşk ve evler, onun İstanbul'da vasiyetini yazdığı sırada vasiyetin dışında bıraktığı ve Ankara'ya döner dönmez bağışlamayı düşündüğü mülklerdi. Ancak Atatürk'ün durumu ağırlaşınca Ankara'ya dönemedi. Madde, geçim sıkıntısı çeken Makbule Hanım'ın bu gayrimenkulleri mahkeme yoluyla üzerine alıp sattığını ve bunun çok tepki topladığını yazar.
Müzeye dönüşüm
Köşk maddesine göre Trabzon Asliye Hukuk Hâkimliği'nin 6 Ağustos 1942 tarihli kararıyla köşk, Atatürk Müzesi olarak kullanılmak üzere Trabzon Belediyesi tarafından istimlak edildi. İstimlak bedeli olan 10.000 TL, 30 Mart 1943'te Makbule Boysan'a ödendi. Bina 1943'te Trabzon İcra Memurluğu kararıyla belediye adına tescil edildi ve aynı yıl, o döneme ait eşyalarla döşenerek "Atatürk Müzesi" adıyla ziyarete açıldı.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Kadıoğlu Muhsin. Dosya sayfası
Kişiler
- Konstantin Kabayanidis: Köşkü yaptıran Rum asıllı Trabzonlu banker.
- Mustafa Kemal Atatürk: 1931'de köşkün sahibi oldu; 11 Haziran 1937'de bağış kararını burada verdi.
- Makbule Boysan (Atadan): Atatürk'ün kız kardeşi ve yasal mirasçısı; maddesine göre 1885'te Selanik'te doğdu, 18 Ocak 1956'da Ankara'da öldü. Eşi Mustafa Mecdi Bey 1934'te Boysan soyadını aldı.
- Trabzon İl İdaresi ve Belediyesi: Köşkü önce satın alıp Atatürk'e veren, sonra istimlak edip müzeye dönüştüren kurumlar.
- Yapım: 1890-1912.
- Kat sayısı: 4 (bodrum dahil).
- Temlik kararı: 18 Mayıs 1931, 361 sayı.
- Atatürk'ün Trabzon ziyaretleri: 3 (1924, 1930, 1937).
- Miras kararı: 7 Aralık 1938.
- İstimlak bedeli: 10.000 TL, 30 Mart 1943'te ödendi.
Tarih notu
SonuçKronoloji: 1890 inşaatın başlangıcı. 1912 tamamlanma. 1923 Hazine'ye geçiş. 15 Eylül 1924 Atatürk'ün Trabzon'a ilk gelişi. 1930 İl İdaresi'nin satın alması. 18 Mayıs 1931 Atatürk adına temlik. 11 Haziran 1937 bağış kararı. 10 Kasım 1938 ölüm. 7 Aralık 1938 Makbule Boysan'a intikal. 6 Ağustos 1942 istimlak kararı. 30 Mart 1943 ödeme. 1943 müze.
Trabzon Atatürk Köşkü'nün hikâyesi iki zıt gerçeği bir arada taşır. Bir yanda mal varlığını millete bağışlama kararının verildiği oda; öte yanda vasiyette unutulduğu için mahkeme kararıyla kız kardeşe geçen ve beş yıl sonra parayla geri alınan bina. Bu durum, Atatürk'ün son aylarındaki hastalığının bağış planlarını nasıl yarım bıraktığını somut bir örnekle gösterir.
Bugünkü anlamı
Köşk maddesine göre bugün köşkün bakımı Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılıyor ve zaman zaman onarım için kapansa da haftanın her günü ziyarete açık. Kent merkezine araçla 5-10 dakika uzaklıktaki köşke belediye otobüslerinin ring seferleriyle ulaşılabiliyor. Trabzonlular için köşk, 15 Eylül 1924'ten beri süren "Atatürk Günü" geleneğinin de sembolü.
Kaynaklar
- Vikipedi, Trabzon Atatürk Köşkü maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Trabzon maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Makbule Atadan maddesi (tr.wikipedia.org)