#1Nutuk hakkında en çok tekrarlanan bilgilerden biri, Atatürk'ün onu "36,5 saatte" okuduğudur. Bazı anlatımlarda "bir hafta boyunca okudu", bazılarında "48 saat aralıksız dikte ettirdi" de denir. Bu rakamların bir kısmı okuma süresine, bir kısmı yazım sürecine aittir ve sık sık birbirine karışır. Bu konuda Nutuk'un okunmasına ve yazılmasına dair sayıları ayrı ayrı ele alıyoruz.
Okuma: Altı gün, 36 saat 33 dakika
Türkçe Vikipedi'ye göre Nutuk, 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde Ulus'taki Meclis binasının genel kurul salonunda toplanan Cumhuriyet Halk Fırkası İkinci Büyük Kurultayı'nda altı gün boyunca ve toplam 36 saat 33 dakikada okundu. Metin her gün öğleden önce ve öğleden sonra olmak üzere iki oturumda okundu; sunum 20 Ekim 1927 günü saat 21.00'de sona erdi.
Yaygın "36,5 saat" ifadesi bu rakamın yuvarlanmış hâlidir; 36 saat 33 dakika ile 36 saat 30 dakika arasındaki fark küçük olsa da kaynakta verilen rakam 33 dakikadır.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
"Bir hafta" anlatımı nereden geliyor?
Atatürk'ün yakın hizmetinde bulunan Nuri Ulusu'nun anılarında Nutuk için "TBMM'de bir hafta müddetle okudukları" ifadesi geçer. Bu, bir anı anlatımındaki yaklaşık bir süredir. Okuma 15 Ekim Cumartesi başlayıp 20 Ekim Perşembe bittiği için takvim olarak altı gündür; bir hafta değil. Anı yazarlarının süreleri yuvarlayarak anlatması doğaldır; ama bu anlatımlar kurultay tutanaklarındaki gün ve saatlerin yerine geçmemelidir.
Yazım: Üç ay, "35 saat" ve "48 saat"
Nutuk 1927 başlarında Ankara'da hazırlanmaya başlandı; büyük kısmı Çankaya Köşkü'nde yazıldı, son düzenlemeler İstanbul'da yapıldı. Türkçe Vikipedi metnin yaklaşık üç ayda tamamlandığını belirtir. Bir kısmını Atatürk kendisi yazdı, bir kısmını kâtiplere dikte ettirdi.
Bu sürece dair iki farklı anı rakamı dolaşır. Nuri Ulusu "otuz, otuz beş saat çalıştığımız olurdu" der. Atatürk'ün uşağı Cemal Granda ise Atatürk'ün kırk sekiz saat boyunca hiç uyumadan dikte ettirdiğini anlatır. Falih Rıfkı da yorulan kâtiplerin değiştiğini, bir defasında genç bir kâtibin baygınlık geçirdiğini aktarır.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Ökkeş dama no!. Dosya sayfası
Salonda kimler vardı?
Türkçe Vikipedi'ye göre Nutuk okunurken salonda hükümet üyeleri, milletvekilleri, 126 CHF delegesi, parti ileri gelenleri, yüksek rütbeli komutanlar, üst düzey yöneticiler, büyükelçiler ve davetliler vardı; yerli ve yabancı basın da kurultayı izliyordu. Atatürk kurultayı açarken, dokuz yıllık bir dönemin tarihine değineceği için konuşmasının uzun süreceğini söyleyip dinleyenlerden özür diledi.
Sunumun ardından Necip Asım Bey'in Nutuk'un kongre tarafından teşekkür ve minnetle onaylanmasına dair önergesi oybirliğiyle kabul edildi. Kaynaklar, Atatürk'ün konuşmasını bitirdikten sonra dakikalarca alkışlandığını da aktarır.
İlk yankılar
Nutuk'un okunması yerli ve yabancı basında geniş yer buldu; yurdun dört bir yanından Türk Ocakları şubeleri, Hilal-i Ahmer ve Himaye-i Etfal cemiyetleri, spor kulüpleri ve vatandaşlar Mustafa Kemal Paşa'ya bağlılık telgrafları ve mektupları gönderdi. 22 Ekim 1927'de İstanbul'daki Hukuk Fakültesi öğrencileri toplandı; Prof. Muslihiddin Adil Bey burada yaptığı konuşmada Nutuk'u "bir tarih" olarak niteledi. Okumanın bitiminden yalnızca iki gün sonra yapılan bu toplantı, metnin kısa sürede ülke gündeminin merkezine oturduğunu gösterir.
Buna karşılık Nutuk'ta adı geçen bazı kişiler metne itiraz etti. İlk tepki Çürüksulu Mahmut Paşa'dan geldi; Rauf Orbay 2 Kasım 1927'de Times gazetesine bir mektup gönderdi; Halide Edip de aynı gazetede manda konusundaki görüşlerinin Nutuk'ta anlatılandan farklı olduğunu savundu. Bu itirazlar, Nutuk'un bir tarih anlatısı olduğu kadar siyasi bir hesaplaşma metni olarak da okunduğunu gösterir.
Nutuk'a dair sayılar konuşulurken üç ayrı şey birbirinden ayrılmalıdır: Metnin hazırlanma süresi (yaklaşık üç ay), tek oturumdaki kesintisiz çalışma süresine dair anılar (35 ya da 48 saat) ve Meclis'teki okuma süresi (altı gün, 36 saat 33 dakika). Bu ayrım yapıldığında rakamlar çelişkili değil, farklı şeyleri anlatan bilgiler hâline gelir.
Okuma: Altı gün, 36 saat 33 dakika
Türkçe Vikipedi'ye göre Nutuk, 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde Ulus'taki Meclis binasının genel kurul salonunda toplanan Cumhuriyet Halk Fırkası İkinci Büyük Kurultayı'nda altı gün boyunca ve toplam 36 saat 33 dakikada okundu. Metin her gün öğleden önce ve öğleden sonra olmak üzere iki oturumda okundu; sunum 20 Ekim 1927 günü saat 21.00'de sona erdi.
Yaygın "36,5 saat" ifadesi bu rakamın yuvarlanmış hâlidir; 36 saat 33 dakika ile 36 saat 30 dakika arasındaki fark küçük olsa da kaynakta verilen rakam 33 dakikadır.
Tarih notu
Nutuk'un gün gün okunuşu:
- 15 Ekim 1927, Cumartesi: Samsun'a çıkıştan Sivas Kongresi'ne.
- 16 Ekim, Pazar: Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerine kadar.
- 17 Ekim, Pazartesi: TBMM'nin açılışına kadar.
- 18 Ekim, Salı: İkinci İnönü Muharebesi'ne kadar.
- 19 Ekim, Çarşamba: Lozan Antlaşması'na kadar.
- 20 Ekim, Perşembe: Lozan sonrası ve Gençliğe Hitabe; saat 21.00'de biter.
- 15 Ekim 1927, Cumartesi: Samsun'a çıkıştan Sivas Kongresi'ne.
- 16 Ekim, Pazar: Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerine kadar.
- 17 Ekim, Pazartesi: TBMM'nin açılışına kadar.
- 18 Ekim, Salı: İkinci İnönü Muharebesi'ne kadar.
- 19 Ekim, Çarşamba: Lozan Antlaşması'na kadar.
- 20 Ekim, Perşembe: Lozan sonrası ve Gençliğe Hitabe; saat 21.00'de biter.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
"Bir hafta" anlatımı nereden geliyor?
Atatürk'ün yakın hizmetinde bulunan Nuri Ulusu'nun anılarında Nutuk için "TBMM'de bir hafta müddetle okudukları" ifadesi geçer. Bu, bir anı anlatımındaki yaklaşık bir süredir. Okuma 15 Ekim Cumartesi başlayıp 20 Ekim Perşembe bittiği için takvim olarak altı gündür; bir hafta değil. Anı yazarlarının süreleri yuvarlayarak anlatması doğaldır; ama bu anlatımlar kurultay tutanaklarındaki gün ve saatlerin yerine geçmemelidir.
Yazım: Üç ay, "35 saat" ve "48 saat"
Nutuk 1927 başlarında Ankara'da hazırlanmaya başlandı; büyük kısmı Çankaya Köşkü'nde yazıldı, son düzenlemeler İstanbul'da yapıldı. Türkçe Vikipedi metnin yaklaşık üç ayda tamamlandığını belirtir. Bir kısmını Atatürk kendisi yazdı, bir kısmını kâtiplere dikte ettirdi.
Bu sürece dair iki farklı anı rakamı dolaşır. Nuri Ulusu "otuz, otuz beş saat çalıştığımız olurdu" der. Atatürk'ün uşağı Cemal Granda ise Atatürk'ün kırk sekiz saat boyunca hiç uyumadan dikte ettirdiğini anlatır. Falih Rıfkı da yorulan kâtiplerin değiştiğini, bir defasında genç bir kâtibin baygınlık geçirdiğini aktarır.
Dikkat: yanlış bilinen
"35 saat" ve "48 saat" rakamları kesintisiz çalışma sürelerine dair anı anlatımlarıdır; belgeyle ölçülmüş süreler değildir. Bu nedenle "Atatürk Nutuk'u 48 saatte yazdı" gibi cümleler yanlıştır: metnin hazırlanması aylar sürdü, 48 saat tek bir çalışma oturumuna dair anlatılan bir süredir. Benzer şekilde "Nutuk'u 36,5 saatte yazdı" ifadesi de okuma süresiyle yazma süresini karıştırır.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Ökkeş dama no!. Dosya sayfası
Salonda kimler vardı?
Türkçe Vikipedi'ye göre Nutuk okunurken salonda hükümet üyeleri, milletvekilleri, 126 CHF delegesi, parti ileri gelenleri, yüksek rütbeli komutanlar, üst düzey yöneticiler, büyükelçiler ve davetliler vardı; yerli ve yabancı basın da kurultayı izliyordu. Atatürk kurultayı açarken, dokuz yıllık bir dönemin tarihine değineceği için konuşmasının uzun süreceğini söyleyip dinleyenlerden özür diledi.
Sunumun ardından Necip Asım Bey'in Nutuk'un kongre tarafından teşekkür ve minnetle onaylanmasına dair önergesi oybirliğiyle kabul edildi. Kaynaklar, Atatürk'ün konuşmasını bitirdikten sonra dakikalarca alkışlandığını da aktarır.
İlk yankılar
Nutuk'un okunması yerli ve yabancı basında geniş yer buldu; yurdun dört bir yanından Türk Ocakları şubeleri, Hilal-i Ahmer ve Himaye-i Etfal cemiyetleri, spor kulüpleri ve vatandaşlar Mustafa Kemal Paşa'ya bağlılık telgrafları ve mektupları gönderdi. 22 Ekim 1927'de İstanbul'daki Hukuk Fakültesi öğrencileri toplandı; Prof. Muslihiddin Adil Bey burada yaptığı konuşmada Nutuk'u "bir tarih" olarak niteledi. Okumanın bitiminden yalnızca iki gün sonra yapılan bu toplantı, metnin kısa sürede ülke gündeminin merkezine oturduğunu gösterir.
Buna karşılık Nutuk'ta adı geçen bazı kişiler metne itiraz etti. İlk tepki Çürüksulu Mahmut Paşa'dan geldi; Rauf Orbay 2 Kasım 1927'de Times gazetesine bir mektup gönderdi; Halide Edip de aynı gazetede manda konusundaki görüşlerinin Nutuk'ta anlatılandan farklı olduğunu savundu. Bu itirazlar, Nutuk'un bir tarih anlatısı olduğu kadar siyasi bir hesaplaşma metni olarak da okunduğunu gösterir.
Ek bilgi
DeğerlendirmeNutuk 1919-1927 arasını anlatır ve üç bölüm hâlinde düşünülebilir: Samsun'dan Meclis'in açılışına, Meclis'in açılışından Lozan'a ve Lozan'dan 1927'ye. Metin Gençliğe Hitabe ile biter. Görseller Atatürk'ün Nutuk'u okuduğu günlerden kalmadır.
Nutuk'a dair sayılar konuşulurken üç ayrı şey birbirinden ayrılmalıdır: Metnin hazırlanma süresi (yaklaşık üç ay), tek oturumdaki kesintisiz çalışma süresine dair anılar (35 ya da 48 saat) ve Meclis'teki okuma süresi (altı gün, 36 saat 33 dakika). Bu ayrım yapıldığında rakamlar çelişkili değil, farklı şeyleri anlatan bilgiler hâline gelir.
Kaynaklar
- Vikipedi, Nutuk (Mustafa Kemal Atatürk) maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Gençliğe Hitabe maddesi (tr.wikipedia.org)