Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD), Türkiye'deki demiryolu ulaşımının altyapısını kontrol eden resmî kurumdur.

Kurumun kökeni, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından sonra demiryolu altyapısının millileştirilmesi politikası doğrultusunda 24 Mayıs 1924 tarihli ve 506 sayılı Kanun ile kurulan Anadolu-Bağdat Demiryolları Müdüriyeti Umumiyesine dayanmaktadır. Bu yapı, 31 Mayıs 1927 tarihli ve 1042 sayılı Kanun ile Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi adını almıştır.

22 Temmuz 1953 tarihli ve 6186 sayılı Kanun ile katma bütçeli devlet idaresi yapısından çıkarılarak Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi (TCDD) adıyla İktisadi Devlet Teşekkülü (İDT) statüsüne kavuşmuştur.

18 Haziran 1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca ana statüsü belirlenen ve TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ olmak üzere üç adet bağlı ortaklığı bulunan kurum, Kamu İktisadi Kuruluşu (KİK) statüsünü almıştır. Bu statü çerçevesinde bağlı ortaklıklar, sermayesinin çoğunluğu TCDD'ye ait olan, tüzel kişiliğe sahip ticari esaslara göre faaliyet gösteren iktisadi teşekküller olarak teşkilatlandırılmıştır.

24 Nisan 2013 tarihli ve 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun ile yeniden İktisadi Devlet Teşekkülü (İDT) haline getirilmiştir. Bu son düzenleme ile TCDD altyapı işletmecisi (Altyapı İşletmecisi) olarak konumlandırılmış, yolcu ve yük taşımacılığı faaliyetleri ise TCDD Taşımacılık A.Ş. bünyesine devredilmiştir.

2186 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile TCDD'nin bağlı ortaklıkları olan TÜVASAŞ, TÜLOMSAŞ ve TÜDEMSAŞ birleştirilerek merkezi Ankara'da bulunan ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii Anonim Şirketi (TÜRASAŞ) kurulmuştur. Bu karar gereğince söz konusu üç şirketin hukuki varlıkları sona ermiş; tüm hak, yükümlülük, taşınır/taşınmaz varlıkları ve personeli TÜRASAŞ'a devredilmiş, ilgili sermaye ve mali düzenlemeler TCDD hesaplarından ayrılarak TÜRASAŞ bünyesine aktarılmıştır.

TCDD günümüzde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının ilgili kuruluşu olarak demiryolu altyapı faaliyetlerini sürdürmektedir.