Gelibolulu Mustafa Âlî

Gelibolulu Mustafa Âlî (28 Nisan 1541, Gelibolu - 1600, Cidde), Osmanlı bir tarihçi, yazar, şair ve entelektüeldir. En önemli eseri olan Künhü’l-Ahbâr ('Tarihlerin Özeti') Osmanlı tarih yazıcılığı açısından önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir.

Mustafa Âlî, İdris-i Bitlisi, Kemalpaşazâde ve Hoca Sadeddin Efendi gibi tarihçilerin temsil ettiği geleneği sürdürmüş; ancak menkıbe ve rivayetlere dayalı tarih anlayışı yerine belgelere ve kaynaklara dayanan bir yöntem benimsemiştir. Ayrıca dönemin bazı şair tezkirelerini bizzat duyarak eserine aktarmıştır. Devlet hizmetinde bulunduğu süre boyunca edindiği birinci el bilgi ve belgeleri de eserinde kullanmış, bunları tenkit ve yorum süzgecinden geçirerek aktarmıştır. Mustafa Âlî, Künhü’l-Ahbâr’da Osmanlı Devleti’nde gözlemlediği bozulma ve yozlaşmalara dikkat çekmeyi amaçlamıştır. Bu doğrultuda devlet yöneticilerini ve aydın kesimi ıslah ve eski düzenin ihyası yönünde uyarmıştır. Ayrıca, önemli devlet adamları ve ulemanın hayatlarını kayda geçirerek onların unutulmamasını sağlamış, böylece Osmanlı biyografi geleneğine özgün bir katkıda bulunmuştur.