#1Gençliğe Hitabe, Nutuk'un son bölümü. Mustafa Kemal, Cumhuriyet Halk Fırkası'nın II. Büyük Kongresi'nde günlerce süren konuşmasını 20 Ekim 1927'de bu metinle bitirdi.
Metin hakkında birkaç somut bilgi:
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: TSK. Dosya sayfası
Gençliğe Hitabe tek başına hazırlanmış bir metin değildir; Nutuk'un sonuç bölümüdür. Nutuk maddesine göre Mustafa Kemal bu uzun konuşmayı 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde, Ulus'taki Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurul Salonu'nda toplanan Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kurultayı'nda okudu. Okuma altı gün sürdü; metin her gün öğleden önce ve öğleden sonra iki toplantıda okundu ve toplam 36 saat 33 dakika tuttu. Sunum 20 Ekim 1927 akşamı saat 21.00'de sona erdi.
Salonda hükûmet üyeleri, milletvekilleri, 126 CHF delegesi, parti ileri gelenleri, yüksek rütbeli komutanlar, büyükelçiler ve özel davetliler bulunuyordu; yerli ve yabancı basın mensupları da kurultayı izliyordu.
Hitabe, Nutuk'un "Türk Gençliğine Bıraktığım Emanet" başlıklı bölümünde yer alır. Gençliğe Hitabe maddesine göre metin "Türk istiklâli" ve "Türk Cumhuriyeti" kavramları üzerine kuruludur ve on üçü tam, ikisi eksiltili hitap cümlesi olmak üzere toplam 15 cümleden oluşur. "Ey Türk gençliği!" diye başlar, "Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda, mevcuttur!" diye biter.
Metin, Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenilgisiyle ortaya çıkan karanlık tablonun tasviriyle açılır. Bu şartlar ne kadar ağır olursa olsun, Türk gençliğinin ödevinin Türk istiklalini ve Cumhuriyetini sonsuza kadar korumak ve savunmak olduğu vurgulanır. Gençliğe Hitabe maddesi metni Mustafa Kemal'in bir tür siyasi vasiyetnamesi olarak niteliyor.
Hemen öncesindeki kapanış sözlerinde Mustafa Kemal, büyük bir milletin istiklalini nasıl kazandığını ve çağdaş bir devleti nasıl kurduğunu anlatmaya çalıştığını söyler ve ulaşılan sonucu Türk gençliğine kutsal bir armağan olarak bıraktığını belirtir. Hitabe bu "emanet" düşüncesinin devamıdır.
Nutuk nasıl yazıldı
Nutuk 1927 başlarında Ankara'da hazırlanmaya başlandı; büyük kısmı Çankaya Köşkü'nde tamamlandı, son düzenlemeler İstanbul'da yapıldı ve metin üç ayda hazır hâle geldi. Bir kısmını Mustafa Kemal kendisi yazdı, bir kısmını kâtiplere dikte ettirdi. Olayların doğru aktarılması için olaylarla bağlantılı kişilerle görüşüldü; okumadan önce Dolmabahçe Sarayı'nda metinden parçalar okunup tartışıldı.
Nutuk maddesine göre Mustafa Kemal sunumunu bitirdiğinde dakikalarca alkışlandı ve gözyaşlarını tutamadı. Gençliğe Hitabe maddesi de hitabeyi okurken çok etkilendiğini yazıyor. Bu duygulu kapanış kamuoyunda, özellikle gençler arasında büyük heyecan yarattı. Okumanın ertesi günü Ankara Hukuk Fakültesi öğrencileri bir bildiri yayımlayarak Cumhuriyet'i hayatlarından daha aziz tanıdıklarını ilan ettiler.
Maarif Vekâleti 26 Ekim 1927'de Gençliğe Hitabe'nin okullardaki bütün sınıflara asılmasına karar verdi. 13 Ocak 1928'de alınan bir kararla da metin sınıflara, okutulan kitaplara ve önemli eğitim kurumlarına konuldu.
Metin hakkında birkaç somut bilgi:
- Nutuk'ta "Türk Gençliğine Bıraktığım Emanet" başlığı altında yer alıyor.
- On üçü tam, ikisi eksiltili olmak üzere 15 cümleden oluşuyor.
- "Ey Türk gençliği!" diye başlıyor, "Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda, mevcuttur!" diye bitiyor.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: TSK. Dosya sayfası
Tarih notu
Maarif Vekâleti 26 Ekim 1927'de hitabenin okullardaki bütün sınıflara asılmasına karar verdi. 13 Ocak 1928'deki bir kararla da sınıflara, okutulan kitaplara ve önemli eğitim kurumlarına konuldu.
Dikkat: yanlış bilinen
Altı günlük bir konuşmanın son sayfasıİnternette dolaşan bazı "Gençliğe Hitabe" metinlerinde sözcükler değiştirilmiş ya da cümle eklenmiş oluyor. Metni alıntılayacaksanız Nutuk'un basılı bir baskısından ya da Atatürk Araştırma Merkezi yayınlarından kontrol edin.
Gençliğe Hitabe tek başına hazırlanmış bir metin değildir; Nutuk'un sonuç bölümüdür. Nutuk maddesine göre Mustafa Kemal bu uzun konuşmayı 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde, Ulus'taki Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurul Salonu'nda toplanan Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kurultayı'nda okudu. Okuma altı gün sürdü; metin her gün öğleden önce ve öğleden sonra iki toplantıda okundu ve toplam 36 saat 33 dakika tuttu. Sunum 20 Ekim 1927 akşamı saat 21.00'de sona erdi.
Salonda hükûmet üyeleri, milletvekilleri, 126 CHF delegesi, parti ileri gelenleri, yüksek rütbeli komutanlar, büyükelçiler ve özel davetliler bulunuyordu; yerli ve yabancı basın mensupları da kurultayı izliyordu.
Tarih notu
Metnin yapısıNutuk'un altı günü (Nutuk maddesine göre):
- 15 Ekim 1927, Cumartesi: 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkıştan Sivas Kongresi'ne kadar.
- 16 Ekim, Pazar: Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerine uzanan dönem.
- 18 Ekim, Salı: İkinci İnönü Muharebesi'ne kadar olan askerî ve siyasi gelişmeler.
- 19 Ekim, Çarşamba: Lozan Barış Antlaşması'na uzanan süreç.
- 20 Ekim, Perşembe: Lozan sonrası gelişmeler ve Gençliğe Hitabe.
- 15 Ekim 1927, Cumartesi: 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkıştan Sivas Kongresi'ne kadar.
- 16 Ekim, Pazar: Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerine uzanan dönem.
- 18 Ekim, Salı: İkinci İnönü Muharebesi'ne kadar olan askerî ve siyasi gelişmeler.
- 19 Ekim, Çarşamba: Lozan Barış Antlaşması'na uzanan süreç.
- 20 Ekim, Perşembe: Lozan sonrası gelişmeler ve Gençliğe Hitabe.
Hitabe, Nutuk'un "Türk Gençliğine Bıraktığım Emanet" başlıklı bölümünde yer alır. Gençliğe Hitabe maddesine göre metin "Türk istiklâli" ve "Türk Cumhuriyeti" kavramları üzerine kuruludur ve on üçü tam, ikisi eksiltili hitap cümlesi olmak üzere toplam 15 cümleden oluşur. "Ey Türk gençliği!" diye başlar, "Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda, mevcuttur!" diye biter.
Metin, Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenilgisiyle ortaya çıkan karanlık tablonun tasviriyle açılır. Bu şartlar ne kadar ağır olursa olsun, Türk gençliğinin ödevinin Türk istiklalini ve Cumhuriyetini sonsuza kadar korumak ve savunmak olduğu vurgulanır. Gençliğe Hitabe maddesi metni Mustafa Kemal'in bir tür siyasi vasiyetnamesi olarak niteliyor.
Hemen öncesindeki kapanış sözlerinde Mustafa Kemal, büyük bir milletin istiklalini nasıl kazandığını ve çağdaş bir devleti nasıl kurduğunu anlatmaya çalıştığını söyler ve ulaşılan sonucu Türk gençliğine kutsal bir armağan olarak bıraktığını belirtir. Hitabe bu "emanet" düşüncesinin devamıdır.
Nutuk nasıl yazıldı
Nutuk 1927 başlarında Ankara'da hazırlanmaya başlandı; büyük kısmı Çankaya Köşkü'nde tamamlandı, son düzenlemeler İstanbul'da yapıldı ve metin üç ayda hazır hâle geldi. Bir kısmını Mustafa Kemal kendisi yazdı, bir kısmını kâtiplere dikte ettirdi. Olayların doğru aktarılması için olaylarla bağlantılı kişilerle görüşüldü; okumadan önce Dolmabahçe Sarayı'nda metinden parçalar okunup tartışıldı.
Dikkat: yanlış bilinen
Salondaki an ve sonrasıÇalışma süreleri için verilen rakamlar farklıdır. Nutuk maddesi aralıksız 35 saate varan çalışmalardan söz ederken, Atatürk'ün uşağı Cemal Granda onun kırk sekiz saat boyunca hiç gözünü kırpmadan Nutuk'u dikte ettirdiğini anlatır. İlk basım yılında da fark var: Türk Tayyare Cemiyeti'nin iki ciltlik ve 100 bin adetlik ilk baskısı 1928'de yapılmıştır, ancak eserin üzerinde basım yılı 1927 yazar. Hitabe'nin okullara asılması için de iki tarih geçer: Maarif Vekâleti'nin 26 Ekim 1927 kararı ve 13 Ocak 1928 tarihli karar.
Nutuk maddesine göre Mustafa Kemal sunumunu bitirdiğinde dakikalarca alkışlandı ve gözyaşlarını tutamadı. Gençliğe Hitabe maddesi de hitabeyi okurken çok etkilendiğini yazıyor. Bu duygulu kapanış kamuoyunda, özellikle gençler arasında büyük heyecan yarattı. Okumanın ertesi günü Ankara Hukuk Fakültesi öğrencileri bir bildiri yayımlayarak Cumhuriyet'i hayatlarından daha aziz tanıdıklarını ilan ettiler.
Maarif Vekâleti 26 Ekim 1927'de Gençliğe Hitabe'nin okullardaki bütün sınıflara asılmasına karar verdi. 13 Ocak 1928'de alınan bir kararla da metin sınıflara, okutulan kitaplara ve önemli eğitim kurumlarına konuldu.
Ek bilgi
Mustafa Kemal Nutuk'un telif haklarını Türk Tayyare Cemiyeti'ne bağışladı. Eski harflerle basılan ilk baskının birinci cildinde Nutuk'un metni yer aldı. 1963'te Türk Dil Kurumu eseri günümüz Türkçesine çevirerek "Söylev" adıyla yayımladı. Nutuk, objektifliği konusunda başta Halide Edip ve Kâzım Karabekir olmak üzere çeşitli kişilerce eleştirilmiştir.
Kaynaklar
- Vikipedi, Gençliğe Hitabe maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Nutuk (Mustafa Kemal Atatürk) maddesi (tr.wikipedia.org)