Şükrü Naili Paşa (1876-1936): Bursa'yı kurtaran ve İstanbul'a giren 3. Kolordu'nun komutanı

Üç şehre ilk giren komutan

Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz'un ardından Yunan ordusu batıya ve kuzeybatıya çekilirken, 3. Kolordu Eskişehir, Bursa ve Bandırma yönünde ilerledi. Bu kolordunun komutanı Şükrü Naili Bey'di. Bir yıl sonra, 6 Ekim 1923'te Türk birlikleri İstanbul'a girdiğinde, yine onun komutasındaki kolordu şehre girdi. Şükrü Naili Paşa'nın adı bu yüzden Bursa'da, Eskişehir'de ve İstanbul'da kurtuluşla birlikte anılır.

Selanik'ten Harp Akademisi'ne

Şükrü Naili, 1876'da Selanik'te doğdu. Babası Mustafa Bey, annesi Hasibe Hanım'dı. Edirne Lisesi'ni bitirdikten sonra 1899'da Harbiye'den, 1902'de Harp Akademisi'nden kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu. Kurmay stajını Selanik'teki 3. Ordu'da, Görice ve Avlonya'daki birliklerde yaptı.

Sonraki yıllarda Rumeli'de, Priştine'de ve Selanik'te çeşitli görevlerde bulundu. Rumeli'deki çetelere karşı kurulan takip birliklerinde tabur komutanlığı yaptı. 1908'de alay komutanı oldu. Balkan Savaşı'nı 14. Tümen'in kurmay başkanı olarak yaşadı. Birinci Dünya Savaşı'nda 7. Tümen'in kurmay başkanıydı, 1915'te 50. Tümen'in, 1918'de 49. Tümen'in komutanı oldu.

Trakya'da ilk direniş

Mütareke döneminde Şükrü Naili Bey, Trakya'daki 49. Tümen'in başındaydı. Temmuz 1920'de Yunan ordusu Trakya'da ilerlemeye başladı. Şükrü Naili Bey'in tümeni Kırklareli çevresinde Yunan kuvvetlerine karşı savaştı, ancak sayıca üstün kuvvet karşısında tutunamadı. Tümen, silahlarıyla birlikte Bulgaristan'a sığınmak zorunda kaldı.

Bu yenilgi, Trakya'nın Milli Mücadele'deki zor durumunu gösteriyordu. Anadolu'dan kopuk, deniz yolu İtilaf donanmalarının kontrolünde olan bu bölgede uzun süreli bir savunma mümkün olmamıştı. Şükrü Naili Bey, Aralık 1920'de Bulgaristan'dan döndü ve Nisan 1921'de Anadolu'ya geçti.

Sakarya'dan Adana'ya

Şükrü Naili Bey, 15. Tümen'in komutanı olarak Kütahya-Eskişehir muharebelerine ve ardından Sakarya Meydan Muharebesi'ne katıldı. Sakarya'dan sonra kısa süre Ankara Komutanlığı yaptı. Ankara Antlaşması'yla Fransızların Çukurova'dan çekilmesi kararlaştırılınca, Kasım 1921'de Adana bölgesini teslim alacak heyetin başına getirildi. Ocak 1922'de Mersin Bölgesi Komutanı oldu.

Fransız birlikleri Ocak 1922'nin ilk günlerinde Mersin'den ve Adana'dan çekildi. Böylece Çukurova, üç yıl süren işgalin ardından yeniden Ankara'nın yönetimine geçti. Bölgede uzun süre çete savaşı vermiş Kuva-yı Milliye birlikleri düzenli orduya katıldı.

Bu görev, savaşın askerî olduğu kadar idari bir yüzü de olduğunu gösteriyordu. Fransız birliklerinin çekildiği şehirlerde düzenin sağlanması, kamu binalarının ve askerî tesislerin teslim alınması, halkın güvenliğinin korunması aynı dikkatle yürütülmesi gereken işlerdi.

Büyük Taarruz ve kuzeye ilerleyiş

Temmuz 1922'de 3. Kolordu'nun komutanlığına atanan Şükrü Naili Bey, Büyük Taarruz'da kolordusuyla birlikte savaştı. Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin kazanılmasından sonra 31 Ağustos 1922'de mirlivalığa yükseldi. Yunan ordusunun kuzey grubu Eskişehir ve Bursa yönüne çekilirken 3. Kolordu takibe geçti. Eskişehir, Bursa ve Bandırma'nın kurtuluşunda kolordu, Türk ordusunun öncü kuvvetleri arasındaydı.

Eskişehir 2 Eylül 1922'de kurtarıldı. Şehir, Anadolu demiryolunun kavşağı olarak savaşın başından beri büyük önem taşıyordu; Yunan ordusu 1921 yazından beri burada bulunuyordu. Çekilen kuvvetler arkalarında yanmış mahalleler ve yıkılmış köprüler bıraktı. Bursa'nın kurtuluşu 11 Eylül 1922'de gerçekleşti. Şehirde Şükrü Naili Paşa'nın birliklerinin karşılanışı, Bursa'nın kurtuluş hatıralarında bugün de anlatılır.

İstanbul'a giriş

Lozan Antlaşması imzalandıktan sonra İtilaf devletlerinin kuvvetleri İstanbul'dan çekildi. Son işgal birlikleri 2 Ekim 1923'te şehri terk etti. 6 Ekim 1923'te Şükrü Naili Paşa komutasındaki 3. Kolordu'nun birlikleri İstanbul'a girdi. Halk, birlikleri büyük bir coşkuyla karşıladı. 6 Ekim, bugün İstanbul'un kurtuluş günü olarak anılır.

Meclis, kolordu ve Edirne'de son

1923'te Kırklareli milletvekili seçilen Şükrü Naili Paşa, Kasım 1924'te askerlikte kalmayı seçerek milletvekilliğinden istifa etti. Ordunun siyasetten ayrılması yönünde verilen karar, Kurtuluş Savaşı'nın komutanlarını bu seçimle karşı karşıya bırakmıştı. Aynı günlerde Kâzım Karabekir Paşa ve Ali Fuat Paşa tam tersi bir seçim yaparak ordu müfettişliklerinden ayrıldı ve milletvekili olarak kaldı. Şükrü Naili Paşa'nın tercihi ise mesleğinden ayrılmamak oldu. 1926'da ferikliğe yükseldi ve 3. Kolordu'nun başında kaldı. 1934'te emekli oldu, 1935'te İstanbul milletvekili seçildi. Soyadı Kanunu ile Gökberk soyadını aldı.

26 Kasım 1936'da Edirne'nin kurtuluş törenlerine katıldığı sırada kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti. Naaşı İstanbul'a getirildi ve Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.

Kurtuluş törenlerinde biten bir hayat

Şükrü Naili Paşa'nın Edirne'nin kurtuluş törenleri sırasında hayatını kaybetmesi, hayatının özetine benziyor. Trakya'da başlayan ve Bulgaristan'a sığınmayla yarıda kalan mücadelesi, yıllar sonra Bursa'da, Eskişehir'de ve İstanbul'da kurtuluşu getiren bir yürüyüşe dönüştü. Onun hikâyesi, yenilginin ardından yeniden toparlanmanın ve sabrın askerî bir örneği olarak okunmayı hak ediyor.