Atatürk dönemi devrimleri sayılırken ölçü ve rakam değişikliği çoğu zaman harf devrimine eklenip tek tarihle anılır. Kanunlar ise ayrı ayrı çıkmıştır.
Önce rakamlar
20 Mayıs 1928'de kabul edilen 1288 sayılı "Beynelmilel Erkamın Kabulü Hakkında Kanun" ile 1 Haziran 1928'den itibaren uluslararası rakamların kullanılması zorunlu olmuştur. Yani yeni rakamlar, 1 Kasım 1928 tarihli harf kanunundan beş ay önce gelmiştir. Rakam değişikliği harf meselesini de gündeme taşımıştır.Sonra ölçüler
26 Mart 1931 tarihli 1782 sayılı kanunla onlu sisteme dayanan uzunluk ve ağırlık ölçüleri kullanıma girmiştir. Endaze, arşın ve kulaç yerine metre; dirhem ve okka yerine miligramdan tona uzanan ağırlık ölçüleri; kile, şinik, tas ve ölçek yerine litre; dönüm yerine metrekare kullanılır olmuştur.Eski ölçüler ne kadardı?
Osmanlı ağırlık birimlerinde 1 okka 400 dirhem, 1 kantar 44 okka, 1 batman 6 okka sayılıyordu. Ölçülerin şehirden şehre farklılaşabilmesi ticaret için sorun yaratıyordu.Neden gerekliydi?
Türkçe ansiklopedi, ölçülerde birlik sağlanmasının ülke içinde karışıklığı giderdiğini ve dış ticareti kolaylaştırdığını kaydeder.Bugün
1782 sayılı kanunun yerini bugün 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu almıştır.Sonuç
Rakam (1928), harf (1928) ve ölçü (1931) değişiklikleri üç ayrı kanundur. "Arşın 1931'de kalktı" doğrudur; "rakamlar harflerle birlikte değişti" ise doğru değildir, rakamlar beş ay önce değişmiştir.Anlatı karşılaştırması: Arşından metreye
Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: 1782 sayılı Ölçüler Kanunu, Türkiye'de kullanılacak ölçüler için onlu metre sistemini kabul etti ve ticari belgelerde bunların dışındaki ölçüleri yasakladı. Tarihçi şöyle diyor: Hakan Bacanlı, ATAM'ın Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'ndeki makalesinde metrik birimlerin Osmanlı'da 1869 tarihli bir kanunname ile yürürlüğe konduğunu, yine de ölçü karmaşasının çözülemediğini yazıyor (Bacanlı, 2022). Mehmet Erkal da TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Arşın maddesinde Osmanlı'daki ölçü düzenlemelerinin İstanbul, Selanik, İzmir ve Beyrut gibi liman şehirleri ile resmî işlemler dışında etkisiz kaldığını, 26 Mart 1931 tarihli kanunun da ülke çapında hemen etkili olamadığını aktarıyor (Erkal, DİA). Farklı görüş: Tarihler kaynaktan kaynağa değişiyor: Bacanlı, kanunun Meclis'te 19 Mart 1931'de kabul edildiğini ve 31 Aralık 1933'ten itibaren uygulamaya girdiğini yazıyor; Erkal 26 Mart 1931'i veriyor; Cemal Avcı ise Atatürk Ansiklopedisi'nde kanunun 26 Mart 1931'de kabul edildiğini ve 1 Ocak 1933'te yürürlüğe gireceğini belirtiyor (Avcı, Atatürk Ansiklopedisi). Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.