Genc Dere (Farsça Ganj Dareh, "Hazine Vadisi"), batı
İran'da Kirmanşah
eyaletinin doğusundaki Harsin ilçesinde, orta
Zagros Dağları'nda yer alan bir Neolitik yerleşimdir.
Araştırma tarihi
Yerleşim 1965'te bulundu ve 1960'lar ile 1970'lerde Kanadalı arkeolog Philip Smith tarafından dört kazı mevsimi boyunca kazıldı. 2017 – 2018'de Hojjat Darabi ve Tobias Richter yönetimindeki İranlı ve Danimarkalı bir ekip alanı yeniden inceledi.
Keçi evcilleştirmesi
Yerleşimin en eski kalıntıları yaklaşık MÖ 8200'e uzanır. Bu kalıntılar, dünyada keçinin evcilleştirilmesine ilişkin en eski kanıtları vermiştir. Sahada şimdiye kadar bulunan tek evcil bitki kanıtı ise iki sıralı arpadır.
Yerleşim katmanları
Kalıntılar en üstteki A'dan en alttaki E'ye kadar beş yerleşim düzeyine ayrılmıştır.
Erken pişmiş toprak
Genc Dere, Luristan ve Kürdistan'da MÖ 8. binyılın sonundan 6. binyılın ortasına uzanan Neolitik seramik döneminin incelenmesinde önemlidir. Burada iki erken pişmiş toprak geleneği görülür: biri figürinler ile koni ve disk gibi küçük geometrik nesnelerde kilin kullanılmasına dayanır ve yaklaşık MÖ 7300 – 6900 arasına tarihlenir.
Yakın yerleşimler
Harsin'in güneybatısında, Mahidaşt ovasında ve Hulailan vadisinde yer alan Tepe Guran ve Tepe Sarab da bu dönemin araştırılmasında önem taşır.
Bölgesel önemi
Genc Dere, Zagros'un dağlık kesiminde hayvan evcilleştirmesinin, Bereketli Hilal'in batısındaki bitki evcilleştirmesinden ayrı bir yol izleyerek gelişebildiğini gösteren ana yerlerden biridir.