Lepenski Vir,
Sırbistan'da
Tuna Nehri'nin
Demir Kapı boğazındaki dar bir kıyı düzlüğünde yer alan Mezolitik ve erken Neolitik yerleşimdir. 1965'te bulundu ve 1965 – 1971 arasında Sırp arkeolog Dragoslav Srejović yönetiminde kazıldı.
Taşınan yerleşim
Demir Kapı Barajı'nın yapımı sırasında alan su altında kalacağı için yerleşimin kalıntıları 1971'de yaklaşık 30 metre yukarıya taşındı. Bugün ziyaretçiler kalıntıları bu yeni konumda, koruyucu bir çatı altında inceleyebilir.
Yamuk planlı evler
Yerleşimin en dikkat çekici yanı, ön tarafı geniş, arka tarafı dar yamuk planlı evlerdir. Tabanlar kireçtaşı tozu ve kil karışımıyla sertleştirilmişti. Her evin ortasında taşlarla çevrili uzun bir ocak bulunur. Evler nehre bakacak biçimde, yelpaze gibi dizilmişti.
Taş heykeller
Ocakların yanına yerleştirilmiş, nehir taşlarından yontulmuş heykeller bulundu. Bazılarında hem insan hem balık özellikleri taşıyan iri gözlü yüzler oyulmuştur. Araştırmacılar bu figürleri nehir ve balıkla ilişkili bir inanç sistemine bağlar.
Geçim
Tuna'nın girdaplı suları, mersin balığı gibi büyük balıkların yakalanabildiği zengin bir avlak oluşturuyordu. Yerleşimin halkı uzun süre balıkçılık, avcılık ve toplayıcılıkla geçindi. Daha geç evrelerde çiftçi topluluklarla ilişkilerin arttığı ve yaşam biçiminin değiştiği görülür.
Önemi
Lepenski Vir, Avrupa'da avcı-toplayıcıların tarıma geçmeden önce kalıcı ve düzenli köyler kurabildiğini gösteren en çarpıcı örneklerden biridir.