"Suud kralına telgraf" belgesi neden tutmuyor?

Dolaşımdaki görselde, 26 Haziran 1919 tarihli ve "Mustafa Kemal Atatürk" imzalı bir telgraf var. Metinde Suud kralına, Hz. Muhammed'in kabrine dokunursa "Kurtuluş Savaşı'nı bırakıp ordularıyla ineceği" söyleniyor.

Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası

AA Teyit Hattı'na göre iddiayı ilk ortaya atan kişi belgeyi gördüğünü söylemiş, ama belgenin nerede olduğu hiçbir zaman gösterilmemiş; anlatılan tarih de 1919 değil 1926. Doğrula'ya göre ATAM'ın Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, Mustafa Kemal'in 26 Haziran 1919'da Tokat'ta olduğunu yazıyor ve bu tarihte böyle bir yazışma kaydetmiyor.

1919'da Arabistan'da kimler vardı

Telgrafın muhatabı olarak gösterilen "Suud kralı" sorusu, belgenin neden tutarsız olduğunu en açık biçimde gösteren noktadır. Suudi Arabistan maddesi, bugünkü ülkenin eskiden dört ayrı tarihî bölgeden oluştuğunu yazıyor: Hicaz, Necd, Doğu Arabistan'daki El-Ahsa ve güneydeki Asir. Bu bölgeleri tek devlet altında birleştiren süreç 1902'de Suud ailesinin Riyad'ı ele geçirmesiyle başladı.

Aynı maddeye göre Necd emiri Abdülaziz bin Suud, Balkan Savaşı sırasında bölgedeki Osmanlı askerlerinin azalmasını fırsat bilerek 1913'te Ahsa'yı aldı. 1921-1926 arasında Hail, Mekke, Cidde ve Asir'i ele geçirdi; 1926'da Hicaz kralı, 1932'de ise Suudi Arabistan kralı ilan edildi. Bu takvime göre Haziran 1919'da Mekke ve Medine'nin bulunduğu Hicaz, henüz Suud ailesinin elinde değildi. Hz. Muhammed'in kabrinin bulunduğu Medine'yi tehdit edebilecek bir "Suud kralı" o tarihte henüz ortada yoktu.
26 Haziran 1919'da Mustafa Kemal nerede ve ne işle meşguldü

Mustafa Kemal Atatürk maddesi bu günlerin takvimini ayrıntılı veriyor. Mustafa Kemal 13 Haziran'da Amasya'ya geçti; Ali Fuat ile Rauf 19 Haziran'da, Refet 20 Haziran'da kente vardı. Hazırlanan bildiri taslağı 19-20 Haziran'da bu isimlerle görüşüldü, 2. Ordu Müfettişi Cemal Paşa ve 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir'in onayı alındı ve 22 Haziran 1919'da Amasya Genelgesi yayımlandı.

Genelge, vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu, İstanbul hükûmetinin sorumluluğunu yerine getiremediğini ve "milletin istiklalini yine milletin azim ve kararının kurtaracağını" ilan ediyordu. Sivas'ta bir kongre toplanacağı, her ilden üç temsilcinin seçilip yolculuklarını gizli tutarak gönderilmesi isteniyordu; doğu illeri için de önce Erzurum'da bir kongre toplanacaktı. Genelge bütün mülki amirlere ve askerî komutanlara telgrafla ulaştırıldı.

Dahiliye Nazırı Ali Kemal 23 Haziran'da yerel yöneticilere, Mustafa Kemal ile hiçbir resmî işleme girişmemelerini emreden bir genelge gönderdi. Bu telgraftan habersiz olan Mustafa Kemal ve Rauf 26 Haziran'da Amasya'dan ayrılarak Erzurum'a doğru yola çıktı. Aynı gün İstanbul'da Ali Kemal ile Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa arasında Mustafa Kemal'in nasıl karşılanacağı konusunda sert bir tartışma çıktı ve iki nazır da istifa etti. Mustafa Kemal 3 Temmuz'da Erzurum'a ulaştı.
Bu tablo içinde bir İslam hükümdarına tehdit içeren bir telgrafın yeri yoktur. Mustafa Kemal'in o günlerdeki yazışmaları, Anadolu'daki direniş örgütlerini birleştirme, Sivas'ta bir kongre toplama ve kendisini görevden almaya çalışan İstanbul hükûmetiyle mücadele etme üzerineydi. Üstelik 4 Temmuz'da, Sultan Vahdettin'in tahta çıkışının yıldönümü dolayısıyla ona sadakatini bildiren bir tebrik telgrafı gönderdiği biliniyor; o dönem resmî sıfatla hareket eden ve bunu dikkatle koruyan bir komutan söz konusudur.