Şuaybiye Muharebesi (12-14 Nisan 1915): Basra'yı geri alma denemesi, İtfaiye Alayı, Süleyman Askerî'nin intiharı ve yeri

Şuaybiye Muharebesi, Birinci Dünya Savaşı'nın Irak cephesinde Osmanlı kuvvetlerinin İngilizlerden Basra'yı geri almak için yaptığı saldırıdır. 12-14 Nisan 1915'te yapılan muharebe Osmanlı yenilgisiyle sonuçlandı; Irak ve Havalisi Genel Komutanı Süleyman Askerî Bey yenilgi üzerine intihar etti ve yerine Albay Nureddin Bey, sonraki Sakallı Nureddin Paşa atandı. Bu yazı Vikipedi'nin Türkçe Şuaybiye Muharebesi ve İngilizce Battle of Shaiba maddelerini, Süleyman Askerî için de Teşkilât-ı Mahsusa maddesini kaynak alır.

Basra'nın kaybı ve Süleyman Askerî

İngilizce maddeye göre İngilizler Basra'yı alarak önemli bir haberleşme ve sanayi merkezini ele geçirmiş, şehirdeki denetimlerini güçlendirip takviye getirmişti. Osmanlılar kuvvet toplayıp şehri geri almak ve İngilizleri Mezopotamya'dan çıkarmak için bir karşı taarruz hazırladı. Türkçe madde, muharebenin İngiliz ordusunun Kurna'yı işgalinden sonra bölgeye gönderilen Osmancık Taburu'nun Basra'yı geri almak için giriştiği muharebelerden biri olduğunu yazar.

Teşkilât-ı Mahsusa maddesine göre örgütün liderlerinden Süleyman Askerî, İngilizlerin Basra'yı almasından sonra Kürt ve Arap aşiretlerinden derlenmiş bir çeteyle İngilizlere vur-kaç saldırıları düzenlemiş ve Abadan'daki petrol tesislerini yakmıştı. Madde, buna tepki olarak harekete geçen İngilizlerin 12-14 Nisan 1915'te Türk ordusunu Şuaybe'de ağır bir yenilgiye uğrattığını yazar.

İki tarafın kuvvetleri

İngilizce maddeye göre Süleyman Askerî'nin emrinde, İstanbul İtfaiye Alayı da dahil yaklaşık 4.000 düzenli asker ve sayıları belki 14.000'i bulan çok sayıda düzensiz Arap ve Kürt savaşçı vardı; toplam yaklaşık 18.000 kişi. Türkçe maddenin muharebe düzeni bölümü, Osmancık Taburu, 1. Alay, 26. Alay 1. Tabur, Mürettep İtfaiye Alayı ve Osmanlı'yı destekleyen Arap aşiretlerinin düzensiz birliklerini sayar.

İngilizce maddeye göre Şuaybiye'deki İngiliz garnizonu, siper ve dikenli telle çevrili tahkimli bir kampta yaklaşık 7.000 kişiydi. Basra ile Şuaybiye arasında yolculuk zordu, çünkü mevsim selleri bölgeyi bir göle çevirmişti ve ulaşım teknelerle yapılıyordu. Türkçe madde İngiliz tarafında, General Charles Townshend emrindeki 6. (Poona) Hint Tümeni'ne bağlı 16. (Poona), 17. (Ahmednagar) ve 18. (Belgaum) piyade tugaylarını sayar.

12-13 Nisan: Başarısız taarruzlar

Türkçe maddeye göre muharebe iki safhada geçti. Birinci safhada Türk Fırat Grubu 11/12 Nisan gecesi İngiliz mevzilerine yaklaştı. Süleyman Askerî yaralı olduğu için komutayı Binbaşı Ali Bey aldı; Türk birlikleri araziyi iyi tanımadan ilerledi ve 12 Nisan sabahı düşmanın bir kilometre karşısında elverişsiz bir yerde taarruz düzenine girmek zorunda kaldı. 200 metreye kadar yaklaşan birlikler ani ve şiddetli piyade ve makineli tüfek ateşiyle durdu; ilerleme saat 07.00'de kesildi ve birlikler ağır kayıplarla eski mevzilerine döndü. Saat 14.00'te Binbaşı Ali'nin emriyle yenilenen taarruz da etkisiz kaldı.

İngilizce madde de Osmanlı birliklerinin 12'si sabah 5'te bombardımanla başladığını, akşam karanlığında İngiliz dikenli tellerindeki boşluklardan sürünerek geçmeye çalıştığını ve geri püskürtüldüğünü yazar. 13 Nisan sabahı Osmanlı birlikleri Barcisiye Ormanı'ndaki mevzilerine çekilmişti.

Türkçe maddeye göre 13 Nisan'da Süleyman Askerî'nin emriyle Mürettep 1. Alay, İtfaiye ve 104. alaylar yeniden saldırdı, ama iyi tahkim edilmiş Şuayyibe kalesi karşısında başarılı olamadı. İngilizce madde bu gün Osmanlı ve düzensiz Arap kuvvetlerinin Şuaybiye'yi dolanıp Basra'ya ulaşmaya çalıştığını, Melliss'in önce 7. Hariana Mızraklı Süvarileri ile 104. Wellesley Tüfekçileri'ni gönderdiğini ve bu saldırıların başarısız kaldığını yazar. Ardından 2. Dorset ve 24. Pencap alayları topçu desteğiyle saldırdı, düzensiz Arap kuvvetlerini dağıttı ve 400 esir aldı.

14 Nisan: Barcisiye Ormanı

Türkçe maddeye göre 13 Nisan'da beklemediği bir başarı gören Mellis, 14 Nisan'da daha büyük bir taarruza karar verdi: Türk sağ kanadı ve merkezi 16. Tugay ile oyalanacak, sol kanada süvari tugayı ile 18. Tugay saldıracak ve çekilme hattı kesilecekti. Taarruz saat 11.30'da bütün hat boyunca başladı. İngilizce madde çarpışmanın sabah 10.30 dolaylarında başlayıp akşam 5'e kadar sürdüğünü yazar. Osmanlı ateşi yoğundu; saat 4'te İngiliz taarruzu tıkanmıştı, askerler susuz ve cephanesi azalmıştı.

İngilizce maddeye göre bunun üzerine Dorset alayının süngü hücumu öteki Hint birliklerini de peşinden sürükledi ve Osmanlı mevzileri düştü. Yorgun İngilizler takip etmedi. Madde, İngiliz tarafında bu muharebenin "askerin savaşı", yani sonucu piyadenin belirlediği zorlu bir çarpışma olarak anıldığını ekler.

Türkçe maddeye göre Süleyman Askerî, İngiliz süvarisini geri atmak için Milletvekili Ziya Bey'e emir verdi. Ancak Arap aşiret kuvvetleri emre uymadı; her yönden kuşatılan Türk savunmasında birliğin yüzde sekseni şehit ya da yaralı düştü, cephanesiz ve desteksiz kalan erlerin bir kısmı çekildi, bir kısmı esir oldu.

Süleyman Askerî'nin sonu

Türkçe maddeye göre Fırat Grubu komutanı Binbaşı Ali, Süleyman Askerî'ye geri çekilmeyi önerdi. Yaralı olan Süleyman Askerî arabasına bindikten sonra tabancasıyla intihar etti. Teşkilât-ı Mahsusa maddesi intiharın 14 Nisan'da olduğunu yazar. İngilizce madde, Süleyman Askerî'nin yenilgiden kendisini desteklemeyen düzensiz Arap kuvvetlerini sorumlu tuttuğunu belirtir.

Sakallı Nureddin'in atanması

Türkçe maddeye göre Harbiye Nazırı Enver Paşa, 23/24 Nisan gecesi verdiği emirle 4. Tümen Komutanı Albay Nureddin (Sakallı) Bey'i kolordu komutanlığı yetkisiyle Irak ve Havalisi Genel Komutanlığına atadı. Aynı günlerde General Townshend Basra'ya geldi; Nixon onu Kurna ve Kut'ül Amare harekâtının başına getirdi. Madde, 1-6 Haziran arasındaki İngiliz ilerleyişiyle Kurna-Amare bölgesinin düştüğünü ve Dicle yolunun İngilizlere açıldığını yazar.

İngilizce madde muharebenin, Osmanlıların Basra'yı son kez tehdit ettiği an olduğunu ve bundan sonra Mezopotamya'da üstünlüğün genellikle İngilizlerde kaldığını belirtir. 7. Hariana Mızraklı Süvarileri'nden Binbaşı George Wheeler'a ölümünden sonra Victoria Haçı verildi.

Değerlendirme

İngilizce maddeye göre Şuaybiye, Osmanlıların Basra'yı son kez tehdit ettiği muharebedir. Basra'yı geri alma denemesi başarısız oldu, Teşkilât-ı Mahsusa'nın önde gelen adlarından Süleyman Askerî hayatını kaybetti ve cephenin komutası Nureddin Bey'e geçti. Nureddin Bey'in sonraki hayatı forumdaki Sakallı Nureddin Paşa konusunda ayrıca anlatılır.