#1Pek bilinmeyen bir dönem: 15 Aralık 1917 ile 5 Ocak 1918 arasında Mustafa Kemal, Veliaht Vahdettin Efendi'nin maiyetinde Almanya'ya gitti.
Berlin'de Kayzer II. Wilhelm, Hindenburg, Ludendorff ve Alman Genel Karargâhı ile savaşın stratejik durumunu konuştu. Alsas bölgesine ve cepheye giderek subaylarla görüştü.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Dönüşte sol böbreğinde iltihap çıktı ve uzun süre yattı. Haziran ve Temmuz 1918'de Viyana ve Karlsbad'da tedavi gördü. Bu aylarda Almanca ve Fransızca dersleri aldı.
Yolculuğun öteki önemli ismi Veliaht Vahdettin Efendi'ydi. VI. Mehmed maddesine göre, Veliaht Yusuf İzzettin Efendi'nin 1 Şubat 1916'da bir yurt dışı seyahatine çıkacağı gün, bugün de tam aydınlatılamayan biçimde ölümü üzerine Vahdettin veliahtlığa yükselmişti. Almanya gezisi, onun veliaht sıfatıyla yaptığı en önemli resmî yolculuklardan biri oldu. Mustafa Kemal bu gezide onun maiyetinde, yani resmî heyetinde yer aldı.
Hangi şehirler?
Mustafa Kemal Atatürk maddesi Berlin'deki görüşmeleri ve Alsas'a yapılan cephe ziyaretini öne çıkarıyor. VI. Mehmed maddesi ise gezinin durak listesini veriyor: Bad Kreuznach, Strazburg, Colmar, Essen ve Berlin. Bu listede Alsas bölgesinin iki şehri, Strazburg ve Colmar da var; Mustafa Kemal Atatürk maddesindeki "Alsas bölgesini ve cepheyi ziyaret" ifadesi bu duraklarla örtüşüyor.
Berlin'de Kayzer II. Wilhelm, Mareşal Hindenburg ve General Ludendorff ile savaşın stratejik durumu konuşuldu. Mustafa Kemal'in, Filistin'de Falkenhayn ile yaşadığı anlaşmazlıktan hemen sonra bu görüşmelere katılması dikkat çekiyor: 4 Ekim 1917'de 7. Ordu komutanlığından istifa etmiş, Ekim sonunda İstanbul'a dönmüştü. Alman Genel Karargâhı'nın en üst isimleriyle aynı masaya oturmak, savaşın gidişatını yakından görmesini sağladı.
Karlsbad, bugünkü adıyla Karlovy Vary, Çekya'nın Bohemya bölgesinde, kaplıcalarıyla tanınan bir şehir. Karlovy Vary maddesine göre şehir 1370'te İmparator IV. Karl tarafından kuruldu ve adı "Kralın Banyosu" anlamına geliyor. Madde, Mustafa Kemal'in de tedavi için bu şehre gittiğini ayrıca belirtiyor. Şehir 2021'de "Avrupa'nın Büyük Kaplıca Şehirleri" adıyla UNESCO Dünya Mirası listesine giren alanın bir parçası oldu.
Mustafa Kemal böbrek rahatsızlığı nedeniyle 25 Mayıs 1918'de yola çıktı ve Haziran-Temmuz aylarında Viyana ve Karlsbad'da tedavi gördü. Bu sürede Almanca ve Fransızca dersleri aldı.
V. Mehmed (Reşad) 3 Temmuz 1918'de öldü ve Vahdettin 57 yaşında VI. Mehmed adıyla tahta çıktı. VI. Mehmed maddesi, 4 Temmuz'daki cülus töreninin filme alınan ilk ve tek cülus töreni olduğunu da yazıyor. Mustafa Kemal bunun üzerine 27 Temmuz'da Karlsbad'dan ayrıldı; Viyana'da İspanyol gribine yakalandığı için İstanbul'a ancak 4 Ağustos'ta varabildi. Üç gün sonra yeniden 7. Ordu komutanı olarak Filistin'e atandı. Bu yıl, onun ilk kitabı olan "Zabit ve Kumandan ile Hasbihal"in yayımlandığı yıl da oldu.
Sofya'da yazılan kitap
Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre bu kitap, Mustafa Kemal'in 1913-1915 arasında Sofya'da askerî ataşeyken yazdığı ve 1918'de yayımlanan ilk kitabıydı. Madde, Mustafa Kemal'in Sofya'da bu kitap sayesinde Bulgar Harbiye Nazırı Stiliyan Kovaçev ve kızı Dimitrina ile tanıştığını da yazıyor. Kitabın yayımlanması, Almanya gezisi ve Karlsbad tedavisiyle aynı yıla denk geldi. Mustafa Kemal İstanbul'a döndükten sonra, Mütareke günlerinde kitabın yayımlanmasıyla ilgilendi; Mustafa Kemal Atatürk maddesi, 1918 sonuna doğru "Zâbit ve Kumandan ile Hasb-ı Hâl" kitabını yayımlattığını ayrıca belirtiyor.
Bu dönemi neden "az bilinen" sayıyoruz?
Mustafa Kemal'in savaş yıllarında anlatılan hikâyeleri çoğunlukla cephelerle ilgili: Çanakkale, Muş-Bitlis, Filistin. Almanya gezisi ve Karlsbad tedavisi ise savaşın ortasında, cepheden uzak geçen yaklaşık on aylık bir ara dönem. Bu dönemde Mustafa Kemal hem müttefik Almanya'nın askerî yönetimini yakından gördü hem de yakında padişah olacak Vahdettin ile uzun süre birlikte bulundu. Bir yıl sonra Samsun'a gitmeden önceki son görüşmesi de aynı Vahdettin ile olacaktı.
Berlin'de Kayzer II. Wilhelm, Hindenburg, Ludendorff ve Alman Genel Karargâhı ile savaşın stratejik durumunu konuştu. Alsas bölgesine ve cepheye giderek subaylarla görüştü.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Dönüşte sol böbreğinde iltihap çıktı ve uzun süre yattı. Haziran ve Temmuz 1918'de Viyana ve Karlsbad'da tedavi gördü. Bu aylarda Almanca ve Fransızca dersleri aldı.
Tarih notu
Veliaht Vahdettin kimdi?Sultan Mehmed Reşad ölüp Vahdettin tahta çıkınca 27 Temmuz'da Karlsbad'dan ayrıldı. Viyana'da İspanyol gribine yakalandığı için İstanbul'a ancak 4 Ağustos 1918'de varabildi. Üç gün sonra 7. Ordu komutanı olarak Filistin'e atandı.
Yolculuğun öteki önemli ismi Veliaht Vahdettin Efendi'ydi. VI. Mehmed maddesine göre, Veliaht Yusuf İzzettin Efendi'nin 1 Şubat 1916'da bir yurt dışı seyahatine çıkacağı gün, bugün de tam aydınlatılamayan biçimde ölümü üzerine Vahdettin veliahtlığa yükselmişti. Almanya gezisi, onun veliaht sıfatıyla yaptığı en önemli resmî yolculuklardan biri oldu. Mustafa Kemal bu gezide onun maiyetinde, yani resmî heyetinde yer aldı.
Hangi şehirler?
Mustafa Kemal Atatürk maddesi Berlin'deki görüşmeleri ve Alsas'a yapılan cephe ziyaretini öne çıkarıyor. VI. Mehmed maddesi ise gezinin durak listesini veriyor: Bad Kreuznach, Strazburg, Colmar, Essen ve Berlin. Bu listede Alsas bölgesinin iki şehri, Strazburg ve Colmar da var; Mustafa Kemal Atatürk maddesindeki "Alsas bölgesini ve cepheyi ziyaret" ifadesi bu duraklarla örtüşüyor.
Dikkat: yanlış bilinen
Görüştüğü isimlerDönüş tarihi iki maddede bir gün farkla geçiyor: Mustafa Kemal Atatürk maddesi gezinin 15 Aralık 1917-5 Ocak 1918 arasında olduğunu, VI. Mehmed maddesi ise Vahdettin'in 4 Ocak 1918'de döndüğünü yazıyor. Ayrıca iki madde gezinin kimin gezisi olduğunu farklı vurgularla anlatıyor: biri Mustafa Kemal'in veliahdın maiyetinde gittiğini, diğeri Vahdettin'in Mustafa Kemal eşliğinde gittiğini söylüyor; ikisi aynı olayın iki yönü.
Berlin'de Kayzer II. Wilhelm, Mareşal Hindenburg ve General Ludendorff ile savaşın stratejik durumu konuşuldu. Mustafa Kemal'in, Filistin'de Falkenhayn ile yaşadığı anlaşmazlıktan hemen sonra bu görüşmelere katılması dikkat çekiyor: 4 Ekim 1917'de 7. Ordu komutanlığından istifa etmiş, Ekim sonunda İstanbul'a dönmüştü. Alman Genel Karargâhı'nın en üst isimleriyle aynı masaya oturmak, savaşın gidişatını yakından görmesini sağladı.
Tarih notu
Karlsbad: Kaplıcalar şehriAlmanya gezisi ve sonrası:
- 1 Şubat 1916: Veliaht Yusuf İzzettin Efendi'nin ölümü; Vahdettin veliaht olur.
- 4 Ekim 1917: Mustafa Kemal 7. Ordu'dan istifa eder.
- 15 Aralık 1917: Almanya'ya hareket.
- 4/5 Ocak 1918: Dönüş.
- 25 Mayıs 1918: Tedavi için yola çıkış.
- Haziran-Temmuz 1918: Viyana ve Karlsbad.
- 3 Temmuz 1918: V. Mehmed ölür; Vahdettin VI. Mehmed adıyla tahta çıkar (cülus töreni 4 Temmuz).
- 27 Temmuz 1918: Karlsbad'dan ayrılış.
- 4 Ağustos 1918: İstanbul'a varış.
- 7 Ağustos 1918: 7. Ordu komutanlığına atanma.
- 1 Şubat 1916: Veliaht Yusuf İzzettin Efendi'nin ölümü; Vahdettin veliaht olur.
- 4 Ekim 1917: Mustafa Kemal 7. Ordu'dan istifa eder.
- 15 Aralık 1917: Almanya'ya hareket.
- 4/5 Ocak 1918: Dönüş.
- 25 Mayıs 1918: Tedavi için yola çıkış.
- Haziran-Temmuz 1918: Viyana ve Karlsbad.
- 3 Temmuz 1918: V. Mehmed ölür; Vahdettin VI. Mehmed adıyla tahta çıkar (cülus töreni 4 Temmuz).
- 27 Temmuz 1918: Karlsbad'dan ayrılış.
- 4 Ağustos 1918: İstanbul'a varış.
- 7 Ağustos 1918: 7. Ordu komutanlığına atanma.
Karlsbad, bugünkü adıyla Karlovy Vary, Çekya'nın Bohemya bölgesinde, kaplıcalarıyla tanınan bir şehir. Karlovy Vary maddesine göre şehir 1370'te İmparator IV. Karl tarafından kuruldu ve adı "Kralın Banyosu" anlamına geliyor. Madde, Mustafa Kemal'in de tedavi için bu şehre gittiğini ayrıca belirtiyor. Şehir 2021'de "Avrupa'nın Büyük Kaplıca Şehirleri" adıyla UNESCO Dünya Mirası listesine giren alanın bir parçası oldu.
Mustafa Kemal böbrek rahatsızlığı nedeniyle 25 Mayıs 1918'de yola çıktı ve Haziran-Temmuz aylarında Viyana ve Karlsbad'da tedavi gördü. Bu sürede Almanca ve Fransızca dersleri aldı.
Ek bilgi
Yeni padişah ve dönüşKarlovy Vary maddesinin dış bağlantılarında "Mustafa Kemal Atatürk'ün Karlovy Vary Günlüğü" başlıklı bir sayfa yer alıyor. Bu, Mustafa Kemal'in Karlsbad'da not tuttuğunu gösteriyor; ancak elimizdeki maddeler günlüğün metnini aktarmadığı için burada ondan alıntı yapmıyoruz.
V. Mehmed (Reşad) 3 Temmuz 1918'de öldü ve Vahdettin 57 yaşında VI. Mehmed adıyla tahta çıktı. VI. Mehmed maddesi, 4 Temmuz'daki cülus töreninin filme alınan ilk ve tek cülus töreni olduğunu da yazıyor. Mustafa Kemal bunun üzerine 27 Temmuz'da Karlsbad'dan ayrıldı; Viyana'da İspanyol gribine yakalandığı için İstanbul'a ancak 4 Ağustos'ta varabildi. Üç gün sonra yeniden 7. Ordu komutanı olarak Filistin'e atandı. Bu yıl, onun ilk kitabı olan "Zabit ve Kumandan ile Hasbihal"in yayımlandığı yıl da oldu.
Sofya'da yazılan kitap
Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre bu kitap, Mustafa Kemal'in 1913-1915 arasında Sofya'da askerî ataşeyken yazdığı ve 1918'de yayımlanan ilk kitabıydı. Madde, Mustafa Kemal'in Sofya'da bu kitap sayesinde Bulgar Harbiye Nazırı Stiliyan Kovaçev ve kızı Dimitrina ile tanıştığını da yazıyor. Kitabın yayımlanması, Almanya gezisi ve Karlsbad tedavisiyle aynı yıla denk geldi. Mustafa Kemal İstanbul'a döndükten sonra, Mütareke günlerinde kitabın yayımlanmasıyla ilgilendi; Mustafa Kemal Atatürk maddesi, 1918 sonuna doğru "Zâbit ve Kumandan ile Hasb-ı Hâl" kitabını yayımlattığını ayrıca belirtiyor.
Bu dönemi neden "az bilinen" sayıyoruz?
Mustafa Kemal'in savaş yıllarında anlatılan hikâyeleri çoğunlukla cephelerle ilgili: Çanakkale, Muş-Bitlis, Filistin. Almanya gezisi ve Karlsbad tedavisi ise savaşın ortasında, cepheden uzak geçen yaklaşık on aylık bir ara dönem. Bu dönemde Mustafa Kemal hem müttefik Almanya'nın askerî yönetimini yakından gördü hem de yakında padişah olacak Vahdettin ile uzun süre birlikte bulundu. Bir yıl sonra Samsun'a gitmeden önceki son görüşmesi de aynı Vahdettin ile olacaktı.
Kaynaklar
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, VI. Mehmed maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Karlovy Vary maddesi (tr.wikipedia.org)