Seddülbahir'deki çavuş ve "Mehmetçik" adının yayılması

Çanakkale'de kara savaşları başlamadan önce de çatışmalar oluyordu. İngiliz ve Fransız gemileri 19 ve 25 Şubat 1915'te Boğaz girişindeki tabyaları bombalamış, atış düzeltmesine yardım edecek küçük birlikleri karaya çıkarmıştı.

Seddülbahir'de Bigalı Mehmet adlı bir çavuşun tüfeği tutukluk yapınca İngiliz askerlerine taşla karşılık verdiği anlatılıyor. Mustafa Kemal bu olayın duyurulmasına yardım etti ve hikâye, Türk askeri için kullanılan "Mehmetçik" adının yaygınlaşmasında rol oynadı.


Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Servet-i Fünun Dergisi. Dosya sayfası
Aynı dönemde 18 Mart 1915 deniz harekâtı yaşandı. Mustafa Kemal'in bu harekâtla ancak dolaylı bir ilişkisi vardı. Nusret gemisinin döşediği mayınlar birkaç büyük zırhlıya zarar verdi, 19. Tümen ise 23 Mart'ta Eceabat bölgesinde yedeğe alındı.

4 Mart 1915: Seddülbahir'deki çıkarma

Bigalı Mehmet Çavuş maddesine göre olay 4 Mart 1915'te yaşandı. Beş zırhlı ve yedi torpido botundan oluşan bir İtilaf filosu, yerel saatle 14.45'te Seddülbahir'i bombaladı; ardından üç tekneyle, makineli tüfeklerle donatılmış yaklaşık altmış asker karaya çıkarıldı. Amaç Boğaz'dan geçişi kolaylaştırmak ve Osmanlı tabyalarını etkisiz hâle getirmekti. Seddülbahir'deki topçu bataryaları boşaltılmış olsa da, Bigalı Mehmet Çavuş'un başındaki bir ekip Seddülbahir Kalesi'ne yerleşmişti. Ekip, bölgenin savunmasından sorumlu Albay Halil Sami'nin 27. Alayı'na bağlı 3. Tabur'un 10. Bölüğü'ndendi.

Taş ve kürek

Mehmet Çavuş otuz kadar askeri tüfek ve el bombasıyla donattı. Üç saat süren çarpışma boyunca Türk askerleri kalede sürekli yer değiştirdi; bu sayede karşı taraf istediği gibi ilerleyemedi. Çarpışmanın bir anında Mehmet Çavuş'un tüfeği kullanılamaz hâle geldi; çavuş tüfeğini düşmana fırlattı ve taşlarla saldırdı. Başından ve sağ göğsünden yaralandı. Arkadaşları onun yaralandığını görünce ateş açtı; ardından süngü hücumuyla karaya çıkan birlikler gemilerine çekilmek zorunda kaldı. Akşam Osmanlı tarafının kaybı 6 ölü ve 13 yaralıydı. Aynı maddeye göre çekilen İngiliz kuvvetleri 20 ölü ve 25 yaralı verdi.
Mustafa Kemal'in raporu ve madalya

Bigalı Mehmet Çavuş maddesine göre 19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Cevat (Çobanlı) Paşa'ya bir rapor göndererek Mehmet Çavuş'un madalyayla ödüllendirilmesini istedi. Enver Paşa Çanakkale'deki askerî hastaneyi ziyaretinde Mehmet Çavuş'a Harp Madalyası verdi. Mustafa Kemal Atatürk maddesi de Mustafa Kemal'in olayın duyurulmasına yardım ettiğini yazıyor.

Mehmet Çavuş kimdi?

Bigalı Mehmet Çavuş 1878'de Filibe'de doğdu. 93 Harbi sırasında ailesi Anadolu'ya göç etti ve Çanakkale'nin Biga ilçesine bağlı Bahçeli köyüne yerleşti. Balkan Savaşları'na gönüllü katıldı. Seddülbahir'deki yarasının tedavisinden sonra izin süresini kullanmadan cepheye döndü. 25 Nisan 1915'te Arıburnu'nda 27. Alay'la birlikte çıkarmayı karşılayan ilk askerler arasındaydı; burada ikinci kez yaralandı ve Anzakların bölgeyi boşalttığı günlere kadar savaştı. Orduda toplam 16 yıl görev yaptı; savaştan sonra Biga'da sessiz bir hayat sürdü ve maddi yardımı reddetti. 3 Şubat 1964'te 86 yaşında öldü.
Mehmetçik: Bir adın birden çok hikâyesi

Mehmetçik, Mehmet adına sevgi bildiren "-çik" ekinin getirilmesiyle oluşmuş bir ad. Mehmetçik maddesi, bu adın Türk askerinin ortak adı olarak ne zaman ve nasıl kullanılmaya başlandığının kesin olarak bilinmediğini açıkça yazıyor. Bigalı Mehmet Çavuş hikâyesi bu rivayetlerden yalnızca biri. Sebilürreşad gazetesinin 26 Ekim 1916 tarihli sayısında Çanakkale'de savaşan askerler için yayımlanan "Mehmetçik Şiiri", adın Çanakkale savunmasıyla öne çıktığının bir işareti sayılıyor. Ad, Kurtuluş Savaşı'ndan sonra daha da yaygınlaştı; Kore Savaşı ve Kıbrıs harekâtı haberlerinde de Türk askeri bu adla anıldı.