#16 Ağustos 1915 gecesi İngiliz, Anzak ve Hint birlikleri Suvla Koyu'na çıkarma yaptı. Conkbayırı yeniden tehdit altına girince Mustafa Kemal çocukluk arkadaşı Nuri'yi 24. Alay'ın başında oraya gönderdi. Nuri Bey yıllar sonra bu yüzden Conker soyadını alacaktı.
8 Ağustos saat 21.50'de Liman von Sanders, Albay Fevzi'yi görevden alıp yerine Mustafa Kemal'i getirdi. Ertesi gün Kireçtepe'den Conkbayırı'na uzanan bölgedeki altı tümen ona bağlandı ve bu kuvvete Anafartalar Grubu adı verildi.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: Jim Sweeney. Dosya sayfası
Conkbayırı'ndaki karşı saldırıyı bizzat yönetti. Çarpışma sırasında bir şarapnel parçası göğsündeki saate isabet etti; parçalanan saat onu yaralanmaktan kurtardı.
Conkbayırı Muharebesi, 7 Ağustos 1915'te Anzak ve İngiliz birliklerinin Conkbayırı'ndaki Osmanlı mevzilerine taarruzuyla başlayıp 10 Ağustos'a kadar süren çarpışmaların adı. Hamilton'un Ağustos planında takviye edilmiş Anzak 2. Tümeni, Arıburnu cephesinin kuzeyinden bir çevirme taarruzu yapacaktı. İngilizlerin "Sarı Bayır" dediği Kocaçimen Tepesi-Besim Tepe-Conkbayırı-Düztepe hattı hedefti. Güneydeki sağ kol Şahin Sırtı üzerinden Conkbayırı'na, sol kol Kocaçimen ve Besim Tepe'ye yönelecekti.
7 Ağustos: Gecikme ve Kannengiesser
Plana göre General F. E. Johnston komutasındaki sağ kol Conkbayırı'nı 7 Ağustos'ta gün doğmadan, yaklaşık 03.30'da almış olacaktı. Ancak Yayla Tepe'deki direniş ilerlemeyi geciktirdi; bir tabur da yolunu kaybetti ve Johnston onu 06.30'a kadar bekledi. Gece boyunca duyulan silah sesleri üzerine Kuzey Grubu Komutanı Esat Paşa, elindeki tek yedek olan 9. Tümen'in komutanı Albay Hans Kannengiesser'e iki alayla Conkbayırı'na hareket emri verdi. Kannengiesser sabah 06.00 dolaylarında birliklerinden önce tepeye vardı; o sırada Conkbayırı'ndaki tek kuvvet, bir topçu bataryasını koruyan yirmi kadar erdi.
8 Ağustos'ta bir Yeni Zelanda ve iki İngiliz taburu, Yarbay William G. Malone komutasında Şahin Tepe üzerinden taarruz etti. Deniz ve kara topçusunun bir buçuk saatlik hazırlık ateşinden sonra taburlar 05.30'da ilerledi ve kuzey-güney yönünde 200 metre uzanan sırtın güney ucuna ulaştı. Osmanlı kuvvetleri hazırlık ateşinden korunmak için geri alınmıştı.
10 Ağustos: Süngü taarruzu
Birinci Anafartalar çarpışmaları biter bitmez bölgeye geçen Kurmay Albay Mustafa Kemal, 10 Ağustos sabahı saat 04.30'da 8. ve 9. Tümenlerin taarruzunu yönetti. Ani bir süngü hücumuyla başlayan taarruz, karşı hatları 500 ila 1.000 metre geri attı. Conkbayırı Muharebesi maddesi bu çarpışmayı Çanakkale Savaşı'nın en kanlı çatışmalarından biri olarak anıyor. 6 Ağustos'tan beri süren Sarı Bayır taarruzları bu Osmanlı taarruzuyla tümüyle geri atıldı.
Conkbayırı, Mustafa Kemal'in Çanakkale'deki iki dönemini birbirine bağlayan yer. 25 Nisan'da 57. Alay'la ilk tuttuğu sırt burasıydı; Ağustos'ta Anafartalar Grubu'nun komutanı olarak karşı taarruzu yönettiği yer de yine burası oldu. Göğsündeki saate şarapnel isabet etmesi de bu karşı taarruz sırasında yaşandı. Mustafa Kemal bu saati sonradan Liman von Sanders'e armağan etti. Conkbayırı Muharebesi maddesinin kaynakçası, bu çarpışmalar için hem İngiliz resmî tarihinin Türkçe çevirisini (Aspinall-Oglander) hem de Türk yazarların kara muharebeleri çalışmalarını gösteriyor; iki tarafın anlatımı ayrıntıda farklılaşsa da 10 Ağustos taarruzunun sonucunda birleşiyor.
8 Ağustos saat 21.50'de Liman von Sanders, Albay Fevzi'yi görevden alıp yerine Mustafa Kemal'i getirdi. Ertesi gün Kireçtepe'den Conkbayırı'na uzanan bölgedeki altı tümen ona bağlandı ve bu kuvvete Anafartalar Grubu adı verildi.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: Jim Sweeney. Dosya sayfası
Conkbayırı'ndaki karşı saldırıyı bizzat yönetti. Çarpışma sırasında bir şarapnel parçası göğsündeki saate isabet etti; parçalanan saat onu yaralanmaktan kurtardı.
Ek bilgi
Sarı Bayır HarekâtıMustafa Kemal bu saati sonradan Liman von Sanders'e hediye etti. Hikâyenin ayrıntıları, saatin bugün nerede olduğu ve parçalanma biçimi farklı anlatımlarda değişiyor. Yayımlanmış kaynak görmeden "saat şu müzede" gibi bilgiler aktarmayın.
Conkbayırı Muharebesi, 7 Ağustos 1915'te Anzak ve İngiliz birliklerinin Conkbayırı'ndaki Osmanlı mevzilerine taarruzuyla başlayıp 10 Ağustos'a kadar süren çarpışmaların adı. Hamilton'un Ağustos planında takviye edilmiş Anzak 2. Tümeni, Arıburnu cephesinin kuzeyinden bir çevirme taarruzu yapacaktı. İngilizlerin "Sarı Bayır" dediği Kocaçimen Tepesi-Besim Tepe-Conkbayırı-Düztepe hattı hedefti. Güneydeki sağ kol Şahin Sırtı üzerinden Conkbayırı'na, sol kol Kocaçimen ve Besim Tepe'ye yönelecekti.
7 Ağustos: Gecikme ve Kannengiesser
Plana göre General F. E. Johnston komutasındaki sağ kol Conkbayırı'nı 7 Ağustos'ta gün doğmadan, yaklaşık 03.30'da almış olacaktı. Ancak Yayla Tepe'deki direniş ilerlemeyi geciktirdi; bir tabur da yolunu kaybetti ve Johnston onu 06.30'a kadar bekledi. Gece boyunca duyulan silah sesleri üzerine Kuzey Grubu Komutanı Esat Paşa, elindeki tek yedek olan 9. Tümen'in komutanı Albay Hans Kannengiesser'e iki alayla Conkbayırı'na hareket emri verdi. Kannengiesser sabah 06.00 dolaylarında birliklerinden önce tepeye vardı; o sırada Conkbayırı'ndaki tek kuvvet, bir topçu bataryasını koruyan yirmi kadar erdi.
Tarih notu
8 Ağustos: Malone'un taburlarıConkbayırı'nda dört gün:
- 6 Ağustos gecesi: Suvla çıkarması ve Anzak kollarının yürüyüşü.
- 7 Ağustos: Sağ kolun gecikmesi; Kannengiesser tepeye ulaşır.
- 8 Ağustos, 05.30: Malone komutasındaki taburlar sırtın güney ucuna ulaşır.
- 8 Ağustos, 21.50: Mustafa Kemal Anafartalar Grubu'na getirilir.
- 10 Ağustos, 04.30: Mustafa Kemal'in yönettiği süngü taarruzu.
- 6 Ağustos gecesi: Suvla çıkarması ve Anzak kollarının yürüyüşü.
- 7 Ağustos: Sağ kolun gecikmesi; Kannengiesser tepeye ulaşır.
- 8 Ağustos, 05.30: Malone komutasındaki taburlar sırtın güney ucuna ulaşır.
- 8 Ağustos, 21.50: Mustafa Kemal Anafartalar Grubu'na getirilir.
- 10 Ağustos, 04.30: Mustafa Kemal'in yönettiği süngü taarruzu.
8 Ağustos'ta bir Yeni Zelanda ve iki İngiliz taburu, Yarbay William G. Malone komutasında Şahin Tepe üzerinden taarruz etti. Deniz ve kara topçusunun bir buçuk saatlik hazırlık ateşinden sonra taburlar 05.30'da ilerledi ve kuzey-güney yönünde 200 metre uzanan sırtın güney ucuna ulaştı. Osmanlı kuvvetleri hazırlık ateşinden korunmak için geri alınmıştı.
Dikkat: yanlış bilinen
Saat 09.00'a doğru yedekteki birlikler ileri sürüldü, ama onlar da ağır ateş altına alındı. Bu sırada Conkbayırı'ndan sorumlu Anafartalar Grup Komutanı Albay Fevzi Bey göreve bir gün önce atanmıştı ve elinde yedek yoktu. Esat Paşa'nın da yedeği kalmamıştı; Esat Paşa, Güney Grubu komutanı kardeşi Vehip Paşa'dan yardım istedi ve Vehip Paşa Albay Ali Rıza (Sedes) Bey'in 8. Tümeni'ni yola çıkardı.İngiliz resmî tarihi bu aşamayı "Conkbayırı'nın işgali" olarak anlatıyor. Conkbayırı Muharebesi maddesi ise zirvenin işgalinin söz konusu olmadığını, ilerleyen birliklerin Düz Tepe ve Besim Tepe'deki Osmanlı mevzilerinin yan ateşi altına girdiğini yazıyor. İki taraf da kendi resmî tarihinden okuyunca farklı bir tablo çıkıyor; bu yüzden "tepe düşmüştü" ifadesinden kaçınmak gerekir.
10 Ağustos: Süngü taarruzu
Birinci Anafartalar çarpışmaları biter bitmez bölgeye geçen Kurmay Albay Mustafa Kemal, 10 Ağustos sabahı saat 04.30'da 8. ve 9. Tümenlerin taarruzunu yönetti. Ani bir süngü hücumuyla başlayan taarruz, karşı hatları 500 ila 1.000 metre geri attı. Conkbayırı Muharebesi maddesi bu çarpışmayı Çanakkale Savaşı'nın en kanlı çatışmalarından biri olarak anıyor. 6 Ağustos'tan beri süren Sarı Bayır taarruzları bu Osmanlı taarruzuyla tümüyle geri atıldı.
Ek bilgi
Conkbayırı'nın Mustafa Kemal için anlamıNuri (Conker), Conkbayırı savunmasındaki rolü nedeniyle yıllar sonra Atatürk'ten Conker soyadını aldı. Kannengiesser ise 9. Tümen'in başındaki bir Alman subayıydı; Çanakkale'de Osmanlı birliklerinin bir kısmı Alman komutanların yönetimindeydi ve 5. Ordu'nun komutanı da Liman von Sanders'ti.
Conkbayırı, Mustafa Kemal'in Çanakkale'deki iki dönemini birbirine bağlayan yer. 25 Nisan'da 57. Alay'la ilk tuttuğu sırt burasıydı; Ağustos'ta Anafartalar Grubu'nun komutanı olarak karşı taarruzu yönettiği yer de yine burası oldu. Göğsündeki saate şarapnel isabet etmesi de bu karşı taarruz sırasında yaşandı. Mustafa Kemal bu saati sonradan Liman von Sanders'e armağan etti. Conkbayırı Muharebesi maddesinin kaynakçası, bu çarpışmalar için hem İngiliz resmî tarihinin Türkçe çevirisini (Aspinall-Oglander) hem de Türk yazarların kara muharebeleri çalışmalarını gösteriyor; iki tarafın anlatımı ayrıntıda farklılaşsa da 10 Ağustos taarruzunun sonucunda birleşiyor.
Kaynaklar
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Conkbayırı Muharebesi maddesi (tr.wikipedia.org)