Sabiha Gökçen: Bursa'daki Hünkâr Köşkü'nden Eskişehir'e, Atatürk'ün manevi kızının havacılık yolu

Sabiha Gökçen, Atatürk'ün manevi evlatları arasında en çok tanınan isimdir. İstanbul'un ikinci havalimanı onun adını taşır; kaynaklar onu dünyanın ilk kadın savaş pilotu olarak anar. Hayatının bazı bölümleri ise bugün de tartışmalıdır. Bu konuda Atatürk ile tanışmasından havacılık kariyerine kadar olan dönemi, kaynaklardaki farklarla birlikte ele alıyoruz.

Bursa, 1925

Türkçe Vikipedi'ye göre Sabiha 22 Mart 1913'te Bursa'da doğdu. Babası Hafız Mustafa İzzet Bey, annesi Hayriye Hanım'dı. Anne ve babasını küçük yaşta kaybetti ve ağabeyi Neşet tarafından büyütüldü. 1925'te, on iki yaşındayken, Bursa'yı ziyaret eden Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal'in evlerinin yakınındaki Hünkâr Köşkü'nde kaldığını öğrendi; ona ulaşmayı ve okumak istediğini söylemeyi başardı. Atatürk, ağabeyinden izin alarak onu evlat edindi ve Ankara'ya götürdü.

Sabiha, Çankaya İlkokulu'nda, bugünkü adı Robert Lisesi olan Arnavutköy Amerikan Kız Koleji'nde ve Üsküdar Amerikan Lisesi'nde okudu. Bir rahatsızlık nedeniyle öğrenimine ara verip Heybeliada ve Viyana'da tedavi gördü, bir süre Fransızcasını ilerletmek için Paris'te bulundu. 1934'te Soyadı Kanunu'ndan sonra Atatürk ona "Gökçen" soyadını verdi.

Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası

Türkkuşu ve Kırım

1935'te Türkkuşu'nun açılış töreninde izlediği planör gösterilerinden etkilenerek havacılığa ilgi duydu. Atatürk'ün desteğiyle Türk Hava Kurumu'nun Türkkuşu okuluna girdi ve Ankara'da yüksek planörcülük brövelerini aldı. İngilizce Vikipedi'ye göre Atatürk, okulun başındaki Fuat Bulca'ya onu ilk kadın öğrenci olarak kaydetmesini söyledi. Ardından yedi erkek öğrenciyle birlikte Kırım'a gönderildi ve Koktebel'deki yüksek planör okulunda altı aylık eğitimi tamamladı. Moskova'da motorlu uçak okuluna gitmeyi planlıyordu, ancak manevi kız kardeşi Zehra'nın ölüm haberini alınca ülkesine döndü.
Eskişehir ve askerî eğitim

Eskişehir'de Savmi Uçan ve Muhittin Bey'den özel uçuş eğitimi aldı ve 25 Şubat 1936'da ilk kez motorlu uçakla uçtu. O yıllarda askerî okullara kız öğrenci alınmadığı için kendisine özel bir üniforma diktirildi ve 1936-1937 döneminde Eskişehir'deki uçuş okulunda on bir ay özel eğitim gördü. Bu sürede ilkokul öğretmeni Nüveyre Uyguç ona eşlik etti. Brövesini aldıktan sonra Eskişehir'deki 1. Hava Alayı'nda altı ay görev yaptı, Trakya ve Ege manevralarına katıldı. 30 Ağustos 1937'de askerî uçuş brövesini aldı.


Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası

1937 harekâtı

Gökçen 1937'de Dersim'de başlatılan harekâtın hava saldırısı safhasında yer aldı. Türkçe Vikipedi, bu harekâttaki başarısı nedeniyle kendisine Türk Hava Kurumu'nun Murassa (İftihar) Madalyası'nın verildiğini yazar. İngilizce Vikipedi ise olayı "Dersim katliamı" olarak adlandırır ve onun bu operasyonlarda sivillere yönelik saldırılara katıldığını belirtir. İki kaynağın bu konudaki dili ve değerlendirmesi belirgin biçimde farklıdır; "ilk kadın savaş pilotu" unvanı da İngilizce kaynakta bu operasyonlara katılımla ilişkilendirilir.

Balkan turu ve sonrası

1938'de Balkan Antantı heyetinin önerisiyle, Atatürk'ün isteği üzerine beş gün süren bir Balkan turu yaptı. Vultee tipi bir uçakla İstanbul'dan Atina'ya, sonra Sofya'ya ve Belgrad'a uçtu; Yugoslavya'da kendisine "Beyaz Kartal" nişanı verildi. Bükreş'te bir gösteri uçuşu yaptıktan sonra 22 Haziran'da İstanbul'a döndü.

Atatürk'ün ölümünden sonra, kadınların orduda görev yapmasını düzenleyen bir yasa olmadığı için ordudan ayrıldı ve Türkkuşu'nda başöğretmen oldu; bu görevi 1955'e kadar sürdü. 1940'ta Üsteğmen Kemal Esiner ile evlendi, eşini 12 Ocak 1943'te kaybetti.