Venedik'in Büyük Kanal'ı kıyısında, uzun kemerli cephesiyle dikkat çeken bir saray yükselir: Fondaco dei Turchi, yani "Türklerin Hanı". Bu saray, 1621'de Venedik Cumhuriyeti tarafından Osmanlı tüccarlarına ayrıldı ve 1838'e kadar yaklaşık iki yüz yıl boyunca Venedik'e gelen Osmanlı tüccarlarının kaldığı, mallarını depoladığı ve ticaret yaptığı yer oldu. Bugün saray, Venedik Doğa Tarihi Müzesi olarak kullanılıyor. Fondaco dei Turchi, Osmanlı ile Venedik arasındaki uzun ve yoğun ticari ilişkinin en somut izlerinden biri. Bu yazıda, sarayın hikâyesini anlatıyoruz. Venedik'teki Büyük Kanal kıyısında yer alan Fondaco dei TurchiGörsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Didier Descouens. Dosya sayfası
Osmanlı ve Venedik: rakip ve ortak
Osmanlı ile Venedik, yüzyıllar boyunca Akdeniz'de hem rakip hem de ticari ortak oldu. İki devlet arasında pek çok savaş yaşandı; ancak savaşların arasındaki barış dönemlerinde ticaret hızla yeniden başlıyordu. Venedikli tüccarlar İstanbul'da, Halep'te ve İskenderiye'de ticaret yapıyordu. Osmanlı tüccarları da Venedik'e gelerek yün, ipek, deri, pamuk, balmumu ve baharat gibi mallar satıyor, Venedik'ten cam, kumaş ve kâğıt alıyordu.
16. yüzyılda Venedik'e gelen Osmanlı tüccarlarının sayısı arttı. Bu tüccarlar arasında Müslüman Türkler, Boşnaklar, Arnavutlar ve Osmanlı tebaası olan diğer topluluklar vardı. Tüccarlar başlangıçta şehrin farklı yerlerindeki hanlarda ve evlerde kalıyordu. Venedik'te Osmanlı tüccarlarının işlerini kolaylaştırmak için tercümanlar ve aracılar görev yapıyordu. Venedik yönetimi, Osmanlı tüccarlarıyla ilgili anlaşmazlıkları çözmek için özel memurlar atamıştı. Osmanlı padişahları da Venedik ile yapılan ahidnamelerde, Osmanlı tüccarlarının Venedik'te güven içinde ticaret yapabilmesi için hükümler koydurdu. Bu ahidnameler, iki devlet arasında barış yapıldığında yenileniyor ve ticaretin kurallarını belirliyordu. Venedik yönetimi, Osmanlı tüccarlarının bir arada kalacağı bir yer ayırmaya karar verdi.
1621: Türklerin Hanı
İlk olarak 1575'te Osmanlı tüccarları için Rialto yakınlarında bir han ayrıldı. Ancak bu han, artan tüccar sayısı için yetersiz kaldı. 1621'de Venedik yönetimi, Büyük Kanal kıyısındaki büyük bir sarayı kiraladı ve Osmanlı tüccarlarına ayırdı. Bu saray, 13. yüzyılda Venedik-Bizans üslubunda yapılmış, Venedik'in en eski saraylarından biriydi.
Saray, Osmanlı tüccarlarının ihtiyaçlarına göre düzenlendi. Sarayda tüccarların kalacağı odalar, malların depolanacağı depolar, bir mescit ve bir hamam bulunuyordu. Sarayın girişleri kontrol altında tutuluyordu ve tüccarlar geceleri sarayda kalmak zorundaydı.
Ek bilgi
Fondaco: Venedik'in ticaret hanları Venedik'te "fondaco" adı verilen yapılar, yabancı tüccar topluluklarına ayrılan hanlardı. Bu kelime, Arapça "funduk" kelimesinden gelir. Venedik'te Alman tüccarlarına ayrılan "Fondaco dei Tedeschi" (Almanların Hanı) de Rialto Köprüsü'nün yanında yer alır ve bugün bir alışveriş merkezi olarak kullanılır. Fondaco sistemi, Venedik'in farklı milletlerden tüccarları denetlemesini ve ticaretten vergi almasını kolaylaştırıyordu. Aynı zamanda tüccarlara güvenli bir yer ve kendi topluluklarıyla birlikte yaşama imkânı sağlıyordu.
Bugün Doğa Tarihi Müzesi olarak kullanılan Fondaco dei TurchiGörsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: This Photo was taken by Wolfgang Moroder. Feel free to use my photos, but please mention me as the author and send me a . Dosya sayfası
Hanın sonu ve sarayın yeni hayatı
18. yüzyılda Venedik'in ticari önemi azaldı ve Osmanlı tüccarlarının sayısı da düştü. 1797'de Venedik Cumhuriyeti, Napolyon tarafından ortadan kaldırıldı. Fondaco dei Turchi, 1838'e kadar Osmanlı tüccarlarının kullanımında kaldı; o yıl son Osmanlı tüccarı da sarayı terk etti.
Saray, 19. yüzyılın ortasında harap bir hâldeydi. Venedik belediyesi sarayı satın aldı ve 1860'larda kapsamlı bir restorasyon yaptırdı. Bu restorasyon sırasında cephe büyük ölçüde yeniden yapıldı. 1923'ten beri saray, Venedik Doğa Tarihi Müzesi olarak kullanılıyor.
Dikkat: yanlış bilinen
İtalya'dan bakınca İtalya'da Fondaco dei Turchi, Venedik'in Doğu ile olan bağlantısının simgesi olarak görülür. Venedik tarihçileri, Osmanlı tüccarlarının Venedik'in ekonomik hayatındaki önemini vurgular. Venedik Devlet Arşivi'nde, Osmanlı tüccarlarının ticari faaliyetlerine ve Fondaco'nun yönetimine ilişkin çok sayıda belge korunur. Bu belgeler, Osmanlı tüccarlarının Venedik'te hangi malları alıp sattığını, nasıl yaşadığını ve Venedik yönetimiyle ilişkilerini ayrıntılı olarak gösterir. Türkiye'de ise Fondaco dei Turchi pek bilinmez; ancak Venedik'i ziyaret eden Türk turistler, bu yapıyı Osmanlı'nın Avrupa'daki ticari varlığının ilginç bir izi olarak keşfediyor.
Fondaco'daki hayat ve kurallar
Fondaco dei Turchi'deki hayat, belirli kurallara bağlıydı. Venedik yönetimi, Osmanlı tüccarlarının sarayda güvenli bir şekilde kalmasını ve ticaretlerini düzenli bir biçimde yürütmesini sağlamaya çalışıyordu. Sarayın kapıları akşamları kapatılıyor ve sabahları açılıyordu. Sarayın yönetiminden sorumlu bir Venedikli görevli, giriş çıkışları denetliyor ve tüccarların ihtiyaçlarıyla ilgileniyordu.
Sarayda kalan tüccarlar, kökenlerine göre farklı bölümlere yerleştiriliyordu. Bosna'dan ve Arnavutluk'tan gelen tüccarlar ile Anadolu'dan ve İstanbul'dan gelen tüccarlar, sarayın farklı kısımlarında kalıyordu. Bu düzenleme, farklı bölgelerden gelen tüccarların kendi gruplarıyla birlikte yaşamasını kolaylaştırıyordu.
Fondaco'nun Büyük Kanal'a açılan kemerli girişleri, gemilerden indirilen malların doğrudan depolara taşınmasına imkân veriyordu. Yün, deri, balmumu ve diğer mallar burada depolanıyor, buradan Venedik'in çarşılarına ve Avrupa'nın diğer şehirlerine gönderiliyordu. Venedik'e gelen Osmanlı tüccarları, Venedik camını, kâğıdını, ipekli kumaşlarını ve kitaplarını satın alarak Osmanlı'ya götürüyordu.
Fondaco dei Turchi'nin hikâyesi, Venedik'in diğer yabancı topluluklarıyla da karşılaştırılabilir. Venedik'te Rumlar, Ermeniler, Yahudiler ve Almanlar da kendi mahallelerinde ya da hanlarında yaşıyordu. Bu topluluklar, Venedik'i Akdeniz'in en kozmopolit şehirlerinden biri yapıyordu. Osmanlı tüccarları, bu kozmopolit dünyanın önemli bir parçasıydı. Fondaco dei Turchi'nin kemerli cephesiGörsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Ricardalovesmonuments. Dosya sayfası
Tarih notu
Kronoloji 13. yüzyıl: Saray Venedik-Bizans üslubunda inşa edilir. 1575: Osmanlı tüccarlarına Rialto yakınlarında bir han ayrılır. 1621: Saray Osmanlı tüccarlarına ayrılır. 1797: Venedik Cumhuriyeti sona erer. 1838: Son Osmanlı tüccarı sarayı terk eder. 1860'lar: Saray restore edilir. 1923: Saray Doğa Tarihi Müzesi olur.
Venedik'te bir Osmanlı hanı
Fondaco dei Turchi, Osmanlı ile Venedik arasındaki ilişkinin savaşlardan ibaret olmadığını gösteren güzel bir örnek. İki devlet, yüzyıllar boyunca savaşsa da, ticaret her zaman devam etti ve Osmanlı tüccarları Venedik'in kalbinde kendilerine ayrılmış bir sarayda yaşadı.
Bizce Fondaco dei Turchi, Osmanlı'nın Avrupa ekonomisindeki yerini anlamak için önemli bir yapı. Osmanlı tüccarları, Venedik'in en işlek ticaret yolunda, Büyük Kanal'ın kıyısında iki yüz yıl boyunca ticaret yaptı. Bugün bu sarayın önünden vaporetto ile geçen ziyaretçiler, Osmanlı ile Venedik arasındaki uzun ve renkli ticari ilişkinin hikâyesini hatırlayabilir.
#1
