Dunsterforce

Dunsterforce, Aralık 1917'de teşkil edilen ve adını komutanı Tümgeneral Lionel Dunsterville'den alan bir İtilaf askerî birliğidir. Kuvvet; ANZAC, Britanya ve Kanada ordularından, Batı ve Irak cephelerinden seçilmiş 350'den az subay ve astsubaydan müteşekkildi. Bu birliğin kurulmasındaki temel gaye, Ermenistan'da Osmanlı ordularına karşı savaşan Çarlık Ordusunun yerini almak üzere Güney Azerbaycan ve Güney Kafkasya'da yerel birimler organize etmekti. Ruslar, Alman ve Osmanlı ajanlarının Orta Asya, Afganistan ve Hindistan'a ulaşmasını engellemek amacıyla bir kordon oluşturmak üzere, Britanya'nın güney İran işgaliyle eşzamanlı olarak Güney Azerbaycan'ı işgal etmişlerdi.

Temmuz 1918'de Dunsterforce bünyesindeki Yüzbaşı Stanley Savige, beş subay ve on beş astsubay Urmiye'ye doğru yola çıkmış; kentin Osmanlı Ordusu tarafından ele geçirilmesinin ardından Ermeniler ve Süryaniler kitlesel göçüyle karşı karşıya kalmışlardır. Yaklaşık 80.000 kişi firar etmiş; Dunsterforce müfrezesi, Osmanlı takibini ve yerel Kürtlerin daha önceki yağma faaliyetleri nedeniyle Süryanilerden intikam alma girişimlerini durdurmaya yardımcı olmuştur. Artçı birliğin 17 Ağustos'ta Bicar'a ulaştığı sırada, Dunsterforce müfrezesi öylesine bitkin düşmüştü ki savaş sona ermeden önce sadece dört asker sağlığına kavuşabilmişti. Hayatta kalan Süryanilerden Urmiye'yi geri almak üzere karma bir piyade ve süvari tugayı teşkil edilmiş, geri kalan sivil halk ise Bağdat yakınlarındaki Bakuba mülteci kamplarına gönderilmiştir.

Dunsterville ve birliğin geri kalanı, 39. Piyade Tugayından gelen takviyelerle birlikte, 500 Ford kamyonet ve zırhlı araçla Hemedan'dan Kaçar İranı üzerinden Bakü'ye yaklaşık 220 mi (350 km) mesafe kat etmiştir. Dunsterforce, 26 Ağustos'tan 14 Eylül 1918'e kadar süren Bakü Muharebesi'nde savaşmış; 14/15 Eylül gecesi şehri tahliye ederek iki gün sonra lağvedilmiştir. Güney Azerbaycandaki birliklerin komutasını Kuzey İran Gücü (Norper Force, Tümgeneral William Thomson) devralmıştır. Eylül ayı boyunca Dunsterforce'tan ayrılan Sweet Müfrezesi birlikleri, İran yolu üzerindeki Tebriz'den yönelen bir Osmanlı taarruzuna karşı koymuştur; bu vaziyet, Filistin'deki Nablus Muharebesi'nin (19-25 Eylül) Britanya zaferi ile sonuçlanmasıyla kökten değişmiştir. Osmanlı takviyeleri için yegâne kaynak olan Kafkas İslam Ordusu, tümenlerini geri çekmek zorunda kalmış ve böylece harekât alanındaki taarruz operasyonları nihayete ermiştir.