Yıldırım Orduları Grubu: Falkenhayn'ın kurduğu ordular grubu ve Mustafa Kemal'in Adana'daki sekiz günlük komutanlığı

Mustafa Kemal'in Birinci Dünya Savaşı'ndaki son görevi, Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığıdır. Bu görev yalnızca birkaç gün sürdü, ama savaştan Millî Mücadele'ye geçişin başladığı yer burasıdır. Bu konuda ordular grubunun nasıl kurulduğunu, kimlerin komuta ettiğini ve 31 Ekim 1918'de Adana'da komutanın neden değiştiğini anlatıyoruz.

Bağdat için kurulan bir ordular grubu

İngilizce Vikipedi'ye göre Osmanlı kuvvetleri 10-11 Mart 1917'de Bağdat'ı boşaltmak zorunda kaldı ve şehri geri almak için hemen plan yapılmaya başlandı. Başkomutan Vekili Enver Paşa, başta Bağdat cephesine Alman komutan getirilmesine karşıydı; Alman yardımı olmadan şehrin geri alınamayacağı anlaşılınca bu yeni düzenlemeye razı oldu. Alman Genelkurmay Başkanlığından ve Prusya Harbiye Nazırlığından gelen General Erich von Falkenhayn 7 Mayıs 1917'de İstanbul'a geldi.

Türkçe Vikipedi'ye göre 24 Haziran 1917'de Halep'te, Enver Paşa'nın başkanlığında, Mustafa Kemal Paşa'nın da katıldığı bir toplantıda Osmanlı ve Alman komutanları "Yıldırım Ordular Grubu"nun kurulmasını kararlaştırdı. Almanlar ona "Heeresgruppe F" ya da "Heeresgruppe Yıldırım" dedi. Falkenhayn'ın atanması 11 Temmuz 1917'de padişahın onayından geçti, kuruluş emri 15 Temmuz 1917'de yayımlandı. İngilizce Vikipedi, Liman von Sanders'in adın seçimini Napolyon'un Mısır ve Suriye seferine belirsiz bir göndermeyle açıkladığını, adın ayrıca birliğin gerçek hedefini ve harekât alanını gizlemeye yaradığını yazar.

Gruba ilk olarak 6. ve 7. Ordular bağlandı; 7. Ordu'ya Alman Asya Kolordusu verildi. Alman ordular grubu düzeninde bir karargâhı ve ayrı Alman ödeneği vardı. Birlikleri Batı Cephesi'nde kullanılan sızma taktikleriyle eğitildi; çelik miğfer ve sopalı el bombası gibi yakın muharebe donanımı aldı.


Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası

Hedefin değişmesi

Asıl plan Fırat boyunca güneye inip İngilizleri çevirmekti. Ama İngilizler Akabe'yi almış ve cephe gerisindeki Arap halkı arasında yoğun propaganda başlatmıştı. İngilizce Vikipedi'ye göre Falkenhayn, Sina cephesi güvenceye alınmadan Bağdat'a yürümenin akıllıca olmayacağını Enver Paşa'ya söyledi; 4. Ordu Komutanı Cemal Paşa da Sina-Filistin bölgesinin güçlendirilmesinden yanaydı. Eylül 1917'de grubun yönü Sina ve Filistin'e çevrildi. Türkçe Vikipedi'ye göre Irak'taki 6. Ordu ile Diyarbakır'daki 2. Ordu sonradan gruptan çıkarıldı ve Yıldırım, 4., 7. ve 8. Ordulardan oluştu. Ekim 1917'de Filistin cephesindeki Osmanlı kuvveti 46.000 kişi kadardı; karşısındaki Allenby'nin emrinde yaklaşık 97.000 kişi vardı.

Ağustos 1917'deki düzende 7. Ordu'nun komutanı Mirliva Mustafa Kemal Paşa'ydı. Ocak 1918'de bu ordunun başında Fevzi Paşa (Çakmak) bulunuyordu. İngilizce Vikipedi'ye göre Falkenhayn'ın yerine 25 Şubat 1918'de Süvari Generali Otto Liman von Sanders geçti. Eylül 1918'de Mustafa Kemal Paşa yeniden 7. Ordu'nun başındaydı; altında İsmet Bey'in (İnönü) ve Ali Fuat Bey'in (Cebesoy) kolorduları vardı.
Megiddo ve Mondros

Türkçe Vikipedi'ye göre Yıldırım Ordular Grubu, Eylül 1918'deki Megiddo Muharebesi'nde İngiliz kuvvetlerince büyük ölçüde dağıtıldı. 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalandı. Mütarekeye göre Osmanlı topraklarındaki Almanların ayrılması gerekiyordu. Bu yüzden Sadrazam Ahmet İzzet Paşa 30 Ekim'de Liman von Sanders'e bir telgraf çekerek grup komutanlığını Mustafa Kemal Paşa'ya devretmesini istedi.

Adana, 31 Ekim 1918

Liman von Sanders 31 Ekim'de komutayı Mustafa Kemal Paşa'ya bıraktı, emrindeki birliklere bir veda yazısı yazdı ve aynı gün görevinden ayrıldı. Mustafa Kemal Paşa'nın Adana'da devraldığı bu komutanlık 7 Kasım 1918'e kadar, sekiz gün sürdü. Kasım 1918 düzeninde grubun altında Nihat Paşa'nın 2. Ordusu ile vekâleten Ali Fuat Paşa'nın yönettiği 7. Ordu vardı. Ali Fuat Paşa'nın 20. Kolordusu, sonradan Konya üzerinden Ankara'ya taşınarak Millî Mücadele'nin ilk dayanaklarından biri oldu.


Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası

Grup lağvedildikten sonra adı bir süre daha yaşadı. Nisan 1919'da İstanbul'da yapılan gizli bir toplantıda ordu müfettişlikleri kurulmasına karar verildi; 30 Nisan 1919'da Harbiye Nezareti ve Sultan Vahdettin bu kararı onayladı. Konya merkezli "Yıldırım Kıt'aatı Müfettişliği"nin başına Mersinli Cemal Paşa getirildi. Bu müfettişliğe bağlı 20. Kolordu Ankara'da Ali Fuat Paşa'nın komutasındaydı. Erzurum'daki 9. Ordu Müfettişliği ise Mustafa Kemal Paşa'ya verildi; Samsun'a çıkışın resmî dayanağı da bu atamadır.