O gün ne oldu?
Erzurum'da doğu illerinin temsilcileri kongre hâlinde bir araya geldi. Türkçe ansiklopedi kongrenin 23 Temmuz-
7 Ağustos 1919 arasında yapıldığını, İngilizce madde ise 23 Temmuz'da başladığını yazar; iki madde açılış günü konusunda aynıdır. Türkçe maddeye bakılırsa görüşmelerin 10 Temmuz'da başlaması öngörülmüştü; delegelerin bir bölümü o tarihte Erzurum'a ulaşamadığı için açılış ertelendi.
Kimler, nerede?
Kongreyi geçici başkan olarak
Erzurum delegelerinden
Hoca Raif Efendi açtı. Yoklamadan sonra yapılan oylamada
Mustafa Kemal Paşa kongre başkanlığına getirildi; Maçka temsilcisi İzzet Bey (Eyüboğlu) ve Hoca Raif Efendi başkan vekili oldu. Delegelerin çoğu
Trabzon, Erzurum,
Sivas,
Bitlis ve
Van'dan geliyordu.
Belge ne diyor?
Kongre kararlarında ilk kez millî sınırlardan söz edildi:
Mondros Mütarekesi'nin imza edildiği gün Türk yurdu olan toprakların bölünemeyeceği kaydedildi. Yabancı himaye fikri reddedildi ve bağımsızlığın koşulsuz sağlanmasına karar verildi.
Öncesi ve sonrası
Kongre,
Amasya Genelgesi'nin çağrısıyla toplanmıştı. Dağılmadan önce dokuz kişilik bir
Heyet-i Temsiliye seçti; bu kurul
Sivas Kongresi'nden sonra bütün yurdu temsil eden bir yürütme organına dönüştü.
Kronoloji notu
Bu gün, Türkçe ve İngilizce ansiklopedi maddelerinin birbirinden ayrı olarak kaydettiği tarihle yazılmıştır; iki kayıt aynı günü verir.