Gürbüz Çocuklar Ordusu, Kâzım Karabekir'in Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra yetim kalan çocukları yaşatmak için kurduğu sembolik orduya verilen addır. Karabekir bu çalışmasından ötürü "Yetimlerin Babası" diye de anılır.
Arka plan
Uzun savaş ve işgal yılları Anadolu'yu ekonomik ve toplumsal bir bunalıma soktu; bundan en çok etkilenenlerden biri yetim çocuklardı. Uzun süre Rus işgalinde kalan doğu bölgesi bu bunalımı en ağır yaşayan yerlerdendi.Başlangıç
9. Ordu Komutanı olarak 19 Nisan 1919'da Trabzon'a giden Karabekir, 3 Mayıs'ta Erzurum'a dönerken özellikle Bayburt'ta perişan çocuklar gördü ve Erzurum'a taşınmalarını emretti. "Çocuk Davamız" dediği hedefin ilk adımı 24 Mayıs 1919'da atıldı: Erzurum yetim yurtlarındaki 12 yaşından büyük 33 çocuk iki kolordunun sanayi takımlarına verildi; asker gibi yetiştirilip okuma yazma ve çıraklık eğitimi aldılar. İstanbul hükûmetinden izin alınarak girişim öbür kolordulara yayıldı ve 500 kadar çocuk birliklere yerleştirildi.Sanayi Gürbüzleri
30 Haziran 1919'da Erzurum'da yapılan İdman Bayramı'nda çocukların bir aylık çalışmaları yabancı subaylar ve halk önünde sergilendi; ertesi gün, 1 Temmuz 1919, "Sanayi Gürbüzleri"nin kuruluş günü sayıldı. Doğudaki alay garnizonlarında çocuk toplama yuvaları açıldı.Okullar
Sayısı 1000'e yaklaşan çocuklardan zeki olanlar için 1 Ekim 1919'da yatılı bir askerî okul açıldı. Küçükler için 8 Ocak 1920'de bir ana mektebi kuruldu; böylece Yatılı Askerî İlk Mektebi, Sanayi Gürbüzleri Mektebi ve Ana Mektebi olmak üzere üç okul oldu. Çocuklar ordusu 1 Mayıs 1920'de resmî makamlara bildirilerek teşkilat kimliği edindi.Anlatı karşılaştırması: Çocuklar ordusu ne zaman kuruldu?
Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: Karabekir'in kendi kaleminden aktarılan satırlarda 1 Mayıs 1920'de açılan Erzurum Çocuklar Ordusu için, hayatında gördüğü siyasi, ilmî ve askerî başarıların hiçbirinin ruhunda bu kadar derin bir haz bırakmadığını yazdığı görülüyor (Keser, 2020). Tarihçi şöyle diyor: Derya Keser, Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi'ndeki makalesinde Karabekir'in ilk adımı 24 Mayıs 1919'da attığını, 33 çocuğu iki kolordunun sanayi birliklerine verdiğini; 1 Mayıs 1920'de açılan teşkilatta 1650 çocuk bulunduğunu ve alay mevcutlarının Avcı Gürbüz 1100, Sultani Gök Bayrak 180, Albayrak 150, Yeşil Bayrak 220 olduğunu yazıyor (Keser, 2020). Kerime Şahin de Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi'nde Karabekir'in Bayburt'ta perişan hâlde gördüğü çocukların Erzurum'a taşınmasını emrettiğini ve 24 Mayıs 1919'da Erzurum Darüleytamından 12 yaşından büyük çocukların kolordunun sanayi takımlarına verildiğini aktarıyor (Şahin, 2025). Farklı görüş: Sayılar farklı aşamalara ait: Şahin ilk etapta 600 çocuğun koruma altına alındığını yazıyor; Keser ise 1920'deki alaylarda 1650 çocuk bulunduğunu belirtiyor. Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.