Trialeti-Vanadzor kültürü, kısaca Trialeti kültürü, önceleri ise Trialeti-Kirovakan kültürü olarak anılır; adını bugünkü
Gürcistan'daki Trialeti bölgesinden ve
Ermenistan'daki Vanadzor kentinden alır.
Dönem
Bu
Tunç Çağı kültürü MÖ 3. binyılın sonu ile 2. binyılın başı arasında gelişti ve
Güney Kafkasya'da toplumsal-kültürel ve teknolojik gelişimin önemli bir evresini oluşturdu.
Kura-Aras sonrası
Kültür, daha önce Kura-Aras kültürünün yaşadığı topraklarda doğdu; maden işçiliği, gömü uygulamaları ve toplumsal katmanlaşmada ilerlemeleri içeren dikkate değer bir kültürel ve maddi geçişi temsil eder. Bölgede yaklaşık MÖ 6000–4000 arasında Şulaveri-Şomu kültürü gelişmiş, ardından Kura-Aras kültürü gelmişti.
Keşif
Trialeti kültürü 1930'ların sonunda Boris Kuftin tarafından bulundu ve isimlendirıldı.
Hint-Avrupa bağlantısı
Birçok araştırmacı Trialeti-Vanadzor kültürünün Hint-Avrupa bağlantılarını önermiştir; yeni çalışmalar giderek onu erken bir Ön-Ermeni kültürel ufku olarak destekler. Bu varsayım, kültürü Hint-Avrupa göçleriyle ve Ermeni etnik kimliğiyle dilinin aşamalı ortaya çıkışıyla ilişkilendiren daha geniş kuramlarla uyumludur.
Ardılları
Trialeti-Vanadzor kültürü sonunda Ermeni Yaylası'nda gelişimin sürdüğünü gösteren Lçaşen-Metsamor kültürüne evrildi. Ayrıca Hitit belgelerinde anılan Hayasa-Azzi birliğinin kültürel öncülü olarak önerilmiş ve Asur yazıtlarında geçen bir halk olan Muşkilerle ilişkilendirilmiştir.