Geç
Tunç Çağı çöküşü, MÖ 13. yüzyılın sonu ile 12. yüzyılın başında Akdeniz havzasında yaşanan bir toplumsal çöküş dönemidir.
Doğu Akdeniz'in ve
Yakın Doğu'nun büyük bölümünü, özellikle
Mısır, Anadolu,
Ege, doğu
Libya ve Balkanlar'ı etkilediği düşünülür.
Niteliği
Çöküş birçok
Tunç Çağı uygarlığı için ani, şiddetli ve kültürel açıdan yıkıcıydı; bölgenin önceki güçlerinde keskin bir maddi gerileme yarattı.
Sonuçları
Miken Yunanistanı'nın,
Ege'nin ve Anadolu'nun Geç
Tunç Çağı'na özgü saray ekonomisi dağıldı ve yerini Yunan Karanlık Çağı'nın (yaklaşık MÖ 1200 – 800) küçük, yalıtılmış köy kültürlerine bıraktı. Anadolu ve Levant'a yayılan Hitit İmparatorluğu çöktü.
Mezopotamya'daki Orta Asur devleti ve
Mısır'daki Yeni Krallık ise zayıflamış biçimde ayakta kaldı. Fenikeliler gibi bazı kültürler, Mısır ve Asur'un
Batı Asya'daki askerî varlığının azalmasıyla daha fazla özerklik ve güç kazanmıştı.
Nedenler
19. yüzyıldan beri çöküşün nedenleri üzerine çeşitli kuramlar öne sürülmüştür; çoğu kentlerin şiddetle yıkılmasını içerir. Bunlar arasında iklim değişikliği, yanardağ patlamaları, kuraklıklar, salgın hastalıklar, Deniz Kavimleri'nin istilaları, demir işçiliğinin yayılmasından doğan ekonomik sarsıntılar ve savaş arabası kullanımının gerilemesine yol açan askerî teknoloji değişimleri sayılır.
Sonrası
Çöküşün ardından maden teknolojisindeki kademeli değişimler, MÖ 1. binyılda Avrupa, Asya ve Afrika'da
Demir Çağı'nı başlattı.
Tarih yazımı
Alman tarihçi Arnold Heeren çöküşü ilk kez 1817'de MÖ 1200'e tarihledi. 20. yüzyılın sonu ve 21. yüzyılın başındaki araştırmalar, çöküşün daha önce düşünülenden daha sınırlı olduğu görüşlerini ortaya koydu.