Ilıpınar Höyüğü,
Bursa'nın kuzeydoğusunda, Orhangazi ilçesinin yaklaşık 2 kilometre güneyinde ve
İznik Gölü'nün 2 kilometre batısında yer alan bir höyüktür. Yerleşim alanı 2,5 hektar, tepenin çapı ise 250 metredir. Yüksekliği 3 ile 10 metre arasında değişir.
İlk yerleşim
Höyükteki ilk yerleşimin yaklaşık 8.000 yıl önce kurulduğu düşünülür. İlk yerleşimcilerin
İç Anadolu'dan gelen 10 – 15 aileden oluştuğu ileri sürülür. Höyükte en erken evreden itibaren tam gelişmiş bir tarım ekonomisi vardı. Bu nedenle Ilıpınar, bölgede tarımın başladığı ilk yerleşimlerden biri olarak görülür.
Araştırma tarihi
Höyük ilk kez 1948'de İsmail Kılıç Kökten tarafından saptanmıştır. Daha sonra 1960'ta
James Mellaart, 1964'te C. Cullberg ve 1965'te David H. French tarafından incelendi.
Kazılar
Kazılar 1987 – 1995 arasında Felemenk kurumları adına Jacob Roodenberg başkanlığında yürütüldü. Bu kazı, tarımın
Yakın Doğu'dan Avrupa'ya yayılışında Kuzeybatı Anadolu'nun rolünü araştıran uzun soluklu projenin ilk adımıydı. Projenin sonraki kazıları Menteşe ve Barcın höyüklerinde yapıldı.
Tabakalar
Kazılarda Erken Neolitik'ten
Bizans dönemine kadar uzanan ve
Roma rakamlarıyla numaralanan on tabaka belirlendi. Bu uzun dizi,
Marmara bölgesinin tarih öncesi kronolojisi için önemli bir başvuru noktasıdır. IX. – VII. tabakalar Anadolu kronolojisinde Erken Kalkolitik döneme denk gelir; yerleşimin en alt düzeyleri ise Neolitik döneme aittir.