Göbekli Tepe: anıtsal dairesel yapıların inşası (yaklaşık MÖ 9500 – 8000)

Göbekli Tepe, Şanlıurfa'nın yaklaşık 18 km kuzeydoğusunda, Haliliye ilçesine bağlı Örencik köyü yakınlarında yer alan Neolitik bir ören yeridir. Yerleşim, Çanak Çömleksiz Neolitik dönemde yaklaşık MÖ 9500'den en az MÖ 8000'e kadar kullanıldı.

Yapılar

Alan, büyük taş dikilitaşlar içeren dairesel yapılarıyla tanınır; bu dikilitaşlar dünyanın bilinen en eski megalitleri arasındadır. T biçimli dikilitaşlar yuvarlak bir plan üzerinde dizildi, araları taş duvarlarla örüldü. Yapıların ortasında karşılıklı iki büyük dikilitaş bulunur. Dikilitaşların birçoğunda insan biçimli ayrıntılar, giysiler ve yabani hayvan kabartmaları vardır.

Höyük

Yaklaşık 15 m yüksekliğindeki ve 8 hektarlık höyükte Neolitik döneme ait konut yapıları, küçük binalar, taş ocakları ve kayaya oyulmuş sarnıçlar bulunur. Hayvan motifleri arasında en sık boğa, yaban domuzu, tilki, yılan, yaban ördeği ve akbaba görülür.

Kazılar ve koruma

Kazılar 1995'te Şanlıurfa Müzesi ile Alman Arkeoloji Enstitüsü'nün ortak projesi olarak başladı ve uzun yıllar Klaus Schmidt başkanlığında yürütüldü. Göbekli Tepe 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Kazılarda çıkan bazı heykel ve taşlar Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenir.

Veri farkı: Alanın başlangıç tarihi bazı yayınlarda yaklaşık MÖ 9600 – 9500, bazılarında yaklaşık MÖ 9500 olarak verilir. Yapıların tapınak mı yoksa yerleşim mi olduğu da tartışmalıdır.