#1Misak-ı Millî kararları Ankara'da değil İstanbul'da alındı. Osmanlı Meclis-i Mebusanı 28 Ocak 1920'de bu kararları kabul etti ve 17 Şubat'ta kamuoyuna duyurdu.
Kararların ana çizgileri daha önce Amasya, Erzurum ve Sivas'ta Mustafa Kemal'in önderliğinde belirlenmişti. Bildiri, I. Dünya Savaşı'nı bitirecek barışta Türkiye'nin kabul edebileceği en az şartları sıralıyordu.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Adı ne anlatıyor
Bugün Misak-ı Millî diye bildiğimiz belgenin resmî adı Ahd-i Millî Beyannamesi'dir. Mîsâk-ı Millî maddesine göre metin oylamaya sunulurken Peymân-i Millî diye de anılmış; "Mîsâk-ı Millî" adı ise meclisin onu bir misak olarak kabul etmesinden gelmiş ve hukuki konumu nedeniyle zamanla yerleşmiştir. Üç ad da aynı anlama, "Millî Yemin"e gelir. Günümüz Türkçesinde Millî Ant, Ulusal Ant ya da Ulusal Yemin olarak da geçer.
Belge, Kurtuluş Savaşı'nın siyasi manifestosu sayılan altı maddelik bir bildiridir. Savaşı bitirecek barış antlaşmasında Türkiye'nin kabul edebileceği asgari şartları sıralar. Türkiye Cumhuriyeti'nin sınırları büyük ölçüde bu ilkeler doğrultusunda çizilmiştir.
Kongrelerden meclise
Misak-ı Millî'nin ana hatları Erzurum ve Sivas kongrelerinde biçimlendi. Sivas Kongresi'nin talepleri üzerine Osmanlı Hükûmeti 11 Eylül 1919'da genel seçim kararı aldı. Kasım'da yapılan seçimlerde Anadolu'nun her ilinde Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin gösterdiği adaylar kazandı.
Seçilen mebuslar Aralık 1919 ve Ocak 1920'nin ilk günlerinde ikişer üçer kişilik gruplar hâlinde Ankara'ya gelip Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye üyeleriyle görüştü. Bildiri metni bu görüşmelerde son hâlini aldı. Heyet-i Temsiliye üyelerince imzalanan metin, Trabzon mebusu Hüsrev Sami Bey (Gerede) aracılığıyla İstanbul'a gönderildi.
Ankara'da hazırlanan metin sekiz, İstanbul'da kabul edilen metin altı maddeydi. Mîsâk-ı Millî maddesi farkları şöyle sıralıyor: savaş suçlularının cezalandırılmasına ilişkin madde son metinden çıkarıldı; Ankara metninde iki ayrı maddede geçen "mütareke sınırı" ve "Müslüman halkın bölünmezliği" konuları İstanbul'da tek maddede birleştirildi; son maddedeki Milletler Cemiyeti'ni savunan ibare de İstanbul'da ilan edilen metinden çıkarıldı.
En önemli belirsizlik birinci maddededir. Ankara metninde Mondros Mütarekesi'yle belirlenen sınırların "içinde" yaşayan Osmanlı İslam çoğunluğunun bölünmez bir bütün olduğu vurgulanıyordu. İstanbul'da bu ifadenin, bazı kaynaklara göre, "mütareke çizgisinin içinde ve dışında" biçiminde değiştirildiği ileri sürülür. Yayımlanmış metinlerin bir kısmında "ve dışında" deyimi vardır, bir kısmında yoktur.
Bildiri İstanbul'daki son Meclis-i Mebusan'ın eseriydi. Bu meclisin ömrü kısa oldu. Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre diğer İtilaf Devletleri'ni ikna eden İngilizler 15-16 Mart 1920 gecesi İstanbul'da yönetime el koydu, önemli binaları işgal etti ve Türk milliyetçilerini tutuklamaya başladı; tutuklananların bir kısmı daha sonra Malta'ya sürüldü. Ardından 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Misak-ı Millî'de dile getirilen ilkeler, Ankara'daki yeni meclisin de yol göstericisi oldu.
Kararların ana çizgileri daha önce Amasya, Erzurum ve Sivas'ta Mustafa Kemal'in önderliğinde belirlenmişti. Bildiri, I. Dünya Savaşı'nı bitirecek barışta Türkiye'nin kabul edebileceği en az şartları sıralıyordu.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Tarih notu
Bu kararlardan kısa süre sonra İstanbul resmen işgal edildi. İngilizler 15-16 Mart 1920 gecesi yönetime el koydu ve meclis 18 Mart'ta son toplantısını yaptı. Misak-ı Millî'yi kabul eden meclis böylece dağılmış oldu, ama metin Ankara'daki mücadelenin hedefi olarak kaldı.Vikipedi'deki Atatürk maddesi, Misak-ı Millî'yi "Türkiye" sözcüğünün ilk kez geçtiği bildiri olarak anıyor.
Adı ne anlatıyor
Bugün Misak-ı Millî diye bildiğimiz belgenin resmî adı Ahd-i Millî Beyannamesi'dir. Mîsâk-ı Millî maddesine göre metin oylamaya sunulurken Peymân-i Millî diye de anılmış; "Mîsâk-ı Millî" adı ise meclisin onu bir misak olarak kabul etmesinden gelmiş ve hukuki konumu nedeniyle zamanla yerleşmiştir. Üç ad da aynı anlama, "Millî Yemin"e gelir. Günümüz Türkçesinde Millî Ant, Ulusal Ant ya da Ulusal Yemin olarak da geçer.
Belge, Kurtuluş Savaşı'nın siyasi manifestosu sayılan altı maddelik bir bildiridir. Savaşı bitirecek barış antlaşmasında Türkiye'nin kabul edebileceği asgari şartları sıralar. Türkiye Cumhuriyeti'nin sınırları büyük ölçüde bu ilkeler doğrultusunda çizilmiştir.
Kongrelerden meclise
Misak-ı Millî'nin ana hatları Erzurum ve Sivas kongrelerinde biçimlendi. Sivas Kongresi'nin talepleri üzerine Osmanlı Hükûmeti 11 Eylül 1919'da genel seçim kararı aldı. Kasım'da yapılan seçimlerde Anadolu'nun her ilinde Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin gösterdiği adaylar kazandı.
Seçilen mebuslar Aralık 1919 ve Ocak 1920'nin ilk günlerinde ikişer üçer kişilik gruplar hâlinde Ankara'ya gelip Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye üyeleriyle görüştü. Bildiri metni bu görüşmelerde son hâlini aldı. Heyet-i Temsiliye üyelerince imzalanan metin, Trabzon mebusu Hüsrev Sami Bey (Gerede) aracılığıyla İstanbul'a gönderildi.
Tarih notu
Ankara metni ile İstanbul metni arasındaki farklarMisak-ı Millî'ye giden yol:
- 11 Eylül 1919: Osmanlı Hükûmeti genel seçim kararı aldı.
- Kasım 1919: Seçimler; Müdafaa-i Hukuk adayları kazandı.
- Aralık 1919 - Ocak 1920: Mebusların Ankara görüşmeleri.
- 12 Ocak 1920: Meclis-i Mebusan İstanbul'da çalışmalarına başladı.
- 28 Ocak 1920: Kapalı oturumda bildirinin kabulü.
- 12 Şubat 1920: Edirne mebusu Şeref Bey'in önerisiyle dünya parlamentolarına ve basına açıklanma kararı.
- 17 Şubat 1920: Kamuoyuna açıklanma.
- 11 Eylül 1919: Osmanlı Hükûmeti genel seçim kararı aldı.
- Kasım 1919: Seçimler; Müdafaa-i Hukuk adayları kazandı.
- Aralık 1919 - Ocak 1920: Mebusların Ankara görüşmeleri.
- 12 Ocak 1920: Meclis-i Mebusan İstanbul'da çalışmalarına başladı.
- 28 Ocak 1920: Kapalı oturumda bildirinin kabulü.
- 12 Şubat 1920: Edirne mebusu Şeref Bey'in önerisiyle dünya parlamentolarına ve basına açıklanma kararı.
- 17 Şubat 1920: Kamuoyuna açıklanma.
Ankara'da hazırlanan metin sekiz, İstanbul'da kabul edilen metin altı maddeydi. Mîsâk-ı Millî maddesi farkları şöyle sıralıyor: savaş suçlularının cezalandırılmasına ilişkin madde son metinden çıkarıldı; Ankara metninde iki ayrı maddede geçen "mütareke sınırı" ve "Müslüman halkın bölünmezliği" konuları İstanbul'da tek maddede birleştirildi; son maddedeki Milletler Cemiyeti'ni savunan ibare de İstanbul'da ilan edilen metinden çıkarıldı.
En önemli belirsizlik birinci maddededir. Ankara metninde Mondros Mütarekesi'yle belirlenen sınırların "içinde" yaşayan Osmanlı İslam çoğunluğunun bölünmez bir bütün olduğu vurgulanıyordu. İstanbul'da bu ifadenin, bazı kaynaklara göre, "mütareke çizgisinin içinde ve dışında" biçiminde değiştirildiği ileri sürülür. Yayımlanmış metinlerin bir kısmında "ve dışında" deyimi vardır, bir kısmında yoktur.
Dikkat: yanlış bilinen
Belgenin sonraki etkisiKaynakların ayrıştığı noktalar:
- "Ve dışında" ibaresi: Yayımlanmış metinlerin bir kısmında var, bir kısmında yok. Belgenin can damarı olan sınır meselesinde bu fark dikkat çekicidir.
- Kabul biçimi: Görüşmeler ve özgün metin Meclis-i Mebusan zabıtlarında bulunmuyor. Bu yüzden bildirinin resmî bir oturumda değil, mebusların neredeyse tümünü kapsayan Felah-ı Vatan grubunda kabul edilmiş olabileceği dile getirilmiştir. İngiliz Büyükelçisi Sir Horace Rumbold da yayımlanmış bir imza listesi olmadığını söyleyerek misakın geçerliliğinin kuşkulu olduğunu iddia etmiştir.
- Erzurum Kongresi'nin başlangıcı: Mîsâk-ı Millî maddesi 22 Temmuz 1919 yazarken Erzurum Kongresi maddesi 23 Temmuz'u veriyor.
- "Ve dışında" ibaresi: Yayımlanmış metinlerin bir kısmında var, bir kısmında yok. Belgenin can damarı olan sınır meselesinde bu fark dikkat çekicidir.
- Kabul biçimi: Görüşmeler ve özgün metin Meclis-i Mebusan zabıtlarında bulunmuyor. Bu yüzden bildirinin resmî bir oturumda değil, mebusların neredeyse tümünü kapsayan Felah-ı Vatan grubunda kabul edilmiş olabileceği dile getirilmiştir. İngiliz Büyükelçisi Sir Horace Rumbold da yayımlanmış bir imza listesi olmadığını söyleyerek misakın geçerliliğinin kuşkulu olduğunu iddia etmiştir.
- Erzurum Kongresi'nin başlangıcı: Mîsâk-ı Millî maddesi 22 Temmuz 1919 yazarken Erzurum Kongresi maddesi 23 Temmuz'u veriyor.
Bildiri İstanbul'daki son Meclis-i Mebusan'ın eseriydi. Bu meclisin ömrü kısa oldu. Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre diğer İtilaf Devletleri'ni ikna eden İngilizler 15-16 Mart 1920 gecesi İstanbul'da yönetime el koydu, önemli binaları işgal etti ve Türk milliyetçilerini tutuklamaya başladı; tutuklananların bir kısmı daha sonra Malta'ya sürüldü. Ardından 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Misak-ı Millî'de dile getirilen ilkeler, Ankara'daki yeni meclisin de yol göstericisi oldu.
Ek bilgi
Belgenin altı maddesinin ayrıntısını ve maddeler arasındaki farkları incelemek isteyenler için Mîsâk-ı Millî maddesinin dış bağlantılarında Fırat Üniversitesi'nin "Misak-ı Millî'ye Göre Lozan" çalışması yer alıyor. Lozan Antlaşması'nın sınırlarıyla Misak-ı Millî'nin hedefleri arasındaki karşılaştırma ayrı bir tartışma konusudur.
Kaynaklar
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Mîsâk-ı Millî maddesi (tr.wikipedia.org)