Şiir Bilgisi: Ölçü, Uyak, Redif
Özet
AYT edebiyatında şiir bilgisi her yıl sorulur. Hece ve aruz ölçüsünü, uyak türünü ve nazım birimini dizeden çıkarabilmek, dönem ve sanatçı sorularında da ipucu verir.
Kavramlar
Dizelerdeki hece sayısının eşitliğine dayanır; durak dizeyi ritmik parçalara böler (6+5, 4+4+3).
Hecelerin açık-kapalı (kısa-uzun) değerine dayanır; Divan şiirinin ölçüsüdür.
Dize sonundaki ses benzerliği uyak; aynı görevli ek ya da sözcük tekrarı rediftir. Önce redif ayrılır, kalan ses benzerliği uyaktır.
Kurallar ve formüller
- Uyak türleri: yarım (tek ses), tam (iki ses), zengin (üç ve daha çok ses), cinaslı (yazılışı aynı, anlamı farklı sözcük)
- Uyak düzenleri: düz (aaaa), çapraz (abab), sarma (abba), örüşük (aba bcb)
Çözümlü örnekler
1"Ben yürürüm yane yane / Aşk boyadı beni kane" dizelerinde uyak türü nedir?
Çözümü göster
Redif yoktur; "yane" ve "kane" sözcüklerinde a-n-e sesleri benzeştiği için üç sesli zengin uyak vardır.
Sık yapılan hatalar
- Yapım ekinin redif olduğunu sanmak; redif yalnız çekim eki ya da tekrarlanan sözcüktür.
Püf noktası
Aruz sorusunda kapalı heceye çizgi, açık heceye nokta koy; ölçü kalıbını hecelerin sesinden değil yazılışından okuma.
Mini test
Konuyu bitirdiysen kendini sına: süreli kısa bir test, sonunda doğru-yanlış-boş dökümü ve çözümler.