YKS AYT · Fizik · Konu 3/6
Çembersel Hareket, Tork ve Denge
Özet
Merkezcil kuvvet, açısal momentum ve tork AYT'nin sık sorduğu konulardır. Merkezcil kuvvet yeni bir kuvvet değildir; var olan kuvvetlerin merkeze yönelen bileşkesidir.
Kavramlar
Merkezcil ivme
a = v² / r; hız büyüklüğü sabit olsa da yön değiştiği için ivme vardır.
Tork
Kuvvetin döndürme etkisi: τ = F · d (d: dönme eksenine dik uzaklık).
Denge
Net kuvvet ve net tork sıfırsa cisim dengededir.
Kurallar ve formüller
- F(merkezcil) = m v² / r · T = 2πr / v · Açısal momentum L = I · ω korunur (dış tork yoksa)
Çözümlü örnekler
1Buz patencisinin kollarını kapatınca daha hızlı dönmesinin nedeni nedir?
Çözümü göster
Eylemsizlik momenti azalır; açısal momentum korunduğu için açısal hız artar.
Sık yapılan hatalar
- Merkezkaç kuvvetini gerçek bir kuvvet olarak çizmek; eylemsiz gözlemci için yalnız merkezcil kuvvet vardır.
Püf noktası
Tork sorusunda dönme noktasını kuvvetlerin çoğunun geçtiği yere seç; bilinmeyen kuvvetler denklemden düşer.
Mini test
Konuyu bitirdiysen kendini sına: süreli kısa bir test, sonunda doğru-yanlış-boş dökümü ve çözümler.