Kirte muharebeleri (Nisan-Haziran 1915): Alçıtepe'ye ulaşılamayan üç genel taarruz ve gece süngü hücumları

Çanakkale denince akla çoğunlukla Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar gelir; Mustafa Kemal'in görev yaptığı yerler bunlardır. Ama yarımadanın güney ucundaki Seddülbahir cephesi, İtilaf kuvvetlerinin en çok asker yığdığı ve en çok kan dökülen cephelerden biriydi. Burada İngiliz ve Fransız birliklerinin hedefi hep aynıydı: Kirte köyü ve onun hemen gerisindeki Alçıtepe. Alçıtepe alınabilseydi Boğaz'ın Rumeli yakasındaki tabyalar gözetlenebilecek, donanmanın işi kolaylaşacaktı. Üç büyük genel taarruz yapıldı, üçü de hedefe ulaşamadı.

Birinci Kirte (28 Nisan 1915)

25 Nisan çıkarmalarından üç gün sonra, 28 Nisan sabahı İngiliz ve Fransız birlikleri Alçıtepe'yi ele geçirmek için genel taarruza kalktı. Taarruz başta ilerleme kaydetti. Saat 16.00 dolaylarında cepheye ulaşan 7. Tümen'in 19. Alay'ına ait iki tabur, alay komutanı Yarbay Sabri Bey komutasında karşı taarruza geçti ve İngiliz ve Fransız birliklerini taarruza başladıkları hatlara geri çekilmek zorunda bıraktı.

Burada bir karışıklığa dikkat: Seddülbahir'deki bu 19. Alay, Mustafa Kemal'in komuta ettiği 19. Tümen ile karıştırılmamalıdır. Adlar benzer olsa da biri 7. Tümen'e bağlı bir alay, öteki Arıburnu'ndaki bir tümendir.

Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Ordnance Survey. Dosya sayfası

1 ve 2 Mayıs gece taarruzları

Birinci Kirte'nin hemen ardından Mareşal Liman von Sanders, İtilaf kuvvetleri yeni takviye almadan saldırmak istedi. Kitchener, Mısır'daki 42. İngiliz Tümeni ile Gurkalardan oluşan bir Hint tugayının Çanakkale'ye gitmesini emretmişti; Fransa'dan da bir tümen yola çıkmak üzereydi.

Seddülbahir'deki taarruz bilinçli olarak geceye alındı. Amaç İtilaf donanmasının destek ateşinden kaçınmaktı. Arıburnu'nda donanma ateşi karşıdan gelirken Seddülbahir'de üç yandan geliyordu. Taarruzu Albay Halil Sami Bey'in 9. Tümeni ile Saros'tan gelen Albay Remzi Bey'in 7. Tümeni yapacaktı; harekâtı Liman von Sanders'in 29 Nisan'da cephe komutanlığına getirdiği Albay von Sodenstern yönetecekti. Türkçe Vikipedi'nin verdiği rakamlara göre Osmanlı tarafı 19 taburda 16 bin, İtilaf tarafı 30 taburda 32 bin kişiydi.

1 Mayıs gecesi saat 22.00'de başlayan süngü hücumu yer yer İngiliz-Fransız mevzilerine girdi, ama sabaha kadar süren çatışmalar sonuç vermedi. Bu gecede İtilaf kaybı İngilizler için 17 subay ve 641 er, Fransızlar için 58 subay ve 2.064 er olarak verilir. 2 Mayıs sabahı 06.00'da başlayan İngiliz-Fransız karşı taarruzu da öğleye kadar sonuçsuz kaldı.

2 Mayıs gecesi Osmanlı tarafı bu kez 7., 9. ve 15. tümenlerle yeniden saldırdı. Albay Mehmet Şükrü Bey'in 15. Tümeni dokuz saatte 25 kilometre yürüyüp gelmişti; karanlıkta, tanımadığı bir arazide parça parça taarruza sürüldü. On bir bin mevcutlu tümen bir gece içinde mevcudunun yüzde kırkını kaybetti. Ertesi gün Liman von Sanders, Sodenstern'i görevden alıp yerine General Weber'i getirdi ve 5. Ordu'yu grup komutanlıklarına ayırdı.

Görsel: Wikimedia Commons, CC BY 2.5, yazar: Uncredited photographer. Dosya sayfası

İkinci Kirte (6-8 Mayıs) ve siper kazma emri

Hamilton, yeni gelen takviyelerle 6 Mayıs'ta Kirte ve Alçıtepe yönünde yeniden taarruza geçti. Üç gün süren çatışmalarda İtilaf kuvvetleri planlarının gerisinde kaldı. Bundan sonra yöntem değişti: General Hunter-Weston 10 Mayıs'ta genel taarruz yerine sürekli ileri siper kazılmasını ve geceleri kısa ilerlemeler yapılmasını emretti. Amaç İtilaf siperlerini Osmanlı ilk hattına 200 metreden daha yakın bir mesafeye getirmekti.

Hint Tümeni Komutanı General Cox'un önerisiyle 12 Mayıs gecesi Gurka bölükleri Zığın sahilinden kuzeye doğru bir gece yürüyüşü yaptı. Kuşatıldıklarını anlayan Osmanlı birlikleri geri hatta çekildi ve bu kesimde İtilaf hattı ciddi bir çatışma olmadan 450 metre ilerledi.

Üçüncü Kirte (4-6 Haziran)

4-6 Haziran'daki üçüncü genel taarruzda İtilaf kuvvetleri belirli bir ilerleme sağladı, ancak Kirte köyüne ve Alçıtepe'ye yine ulaşamadı. Böylece Seddülbahir'de genel taarruz yöntemi fiilen tükendi. Hamilton bundan sonra dar cepheli, sınırlı hedefli taarruzlara geçti; bunlar forumdaki Kerevizdere ve Zığındere konusunda anlatılıyor.
Neden önemli?

Kirte muharebeleri, Gelibolu'daki çıkışsızlığın erken habercisiydi. Donanma ateşi, gece saldırıları ve siper kazma yöntemleri birbirini dengeledi; iki taraf da kesin sonuç alamadı. İtilaf tarafı Mayıs ortasında yarımadanın güney ucunda kilitlendi ve Hamilton gözünü Ağustos'ta kuzeye, Arıburnu ve Anafartalar'a çevirdi. Mustafa Kemal'in Anafartalar Grubu Komutanı olarak sahneye çıkacağı Ağustos taarruzları, Seddülbahir'deki bu kilitlenmenin doğrudan sonucudur.