#1İtalya 29 Eylül 1911'de verdiği notanın ardından 4 Ekim'de Trablus'a saldırdığında bölgede yalnızca 4.000 Osmanlı askeri vardı. Asıl kuvvet daha önce Yemen'e kaydırılmıştı. İngiltere'nin elindeki Mısır'dan resmî yoldan asker geçirmek mümkün değildi.
Kolağası Mustafa Kemal, Enver, Fethi ve Nuri gibi birçok genç subay gibi gönüllü gitmeye karar verdi. 15 Ekim 1911'de Tanin gazetesi muhabiri "Mustafa Şerif Bey" kimliğiyle, Ömer Naci ve iki fedaiyle birlikte bir Rus gemisine bindi.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Agence Rol. Dosya sayfası
Yol beklenenden uzun sürdü:
1911'de İtalya, Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprakları olan Trablus vilayeti ile doğrudan merkeze bağlı Bingazi sancağını ele geçirmek için harekete geçti. 28 Eylül'de verdiği ültimatomla, 48 saat içinde Bingazi ve Trablusgarp'ın İtalyan yönetimine bırakılmasını istedi; 29 Eylül'de savaş ilan etti. İtalyan kuvvetleri 4 Ekim 1911'de Trablus'a saldırdı ve bir ay içinde Trablus'tan Bingazi'ye kadar kıyıları işgal etti.
Osmanlı'nın durumu zordu. Bölgedeki tümenin önemli bir kısmı, savaştan hemen önce İmam Yahya ayaklanmasını bastırmak için Yemen'e gönderilmiş ve geri döndürülmemişti. Bölgede yalnızca 4.000 asker vardı. Harbiye Nazırı Mahmud Şevket Paşa, Harbiye'de subaylarla yaptığı bir toplantıda kara ordusunun ve donanmanın zayıflığı yüzünden Trablus'un savunulamayacağını kabul etmişti.
Gönüllü subaylar ve 200 sterlinlik senet
Bunun üzerine Binbaşı Enver Bey, Fuat, Nuri ve Binbaşı Fethi gibi İttihatçı subaylar gönüllü olarak Trablusgarp'a gitmeye karar verdi. İstanbul'daki Genelkurmay'a atanan Kolağası Mustafa Kemal de göreve başlamadan bu grubun peşine düştü. Yola çıkmadan önce İttihat ve Terakki merkez komitesinden para istedi; Enver'e katılması söylenip para verilmeyince, kendi imzaladığı senetlerle 200 sterlin toplayarak yola çıktı.
Mustafa Kemal, 15 Ekim 1911'de Tanin gazetesinin muhabiri "Mustafa Şerif Bey" kimliğini kullanarak İstanbul'dan ayrıldı. Yanında Ömer Naci ile Sapancalı Hakkı ve Yakub Cemil adlı iki fedai vardı. Bir Rus gemisine bindiler. Plan, Mısır'da Kahire ve İskenderiye üzerinden Bingazi'ye geçmekti. Mısır o sırada İngiliz denetimindeydi ve İngiltere tarafsızlığını korumak için Osmanlı subaylarının buradan geçişine izin vermiyordu; bu yüzden subaylar sivil kimliklerle yolculuk ediyordu.
Çocukluk arkadaşları Nuri (Conker) ve Fuat (Bulca) ile İskenderiye'de buluştu. 29 Kasım'da trenle İskenderiye'den ayrıldılar; aynı gün vardıkları son istasyondan 1 Aralık'ta develerle yola çıktılar. Sekiz günlük bir yolculuktan sonra Libya sınırına, 12 Aralık'ta da sınırın 80 km batısındaki Resuldefne'ye ulaştılar. Yoldayken, 30 Kasım'da Genelkurmay, Bingazi bölgesi komutanı Enver Bey'e Mustafa Kemal'in binbaşılığa terfi ettiğini bildirdi.
İlk çatışma ve Derne'ye geçiş
Enver'in 18 Aralık 1911'de Harbiye Nazırlığı'na çektiği telgrafa göre Mustafa Kemal "kendi isteğiyle" orduya katıldı. İlk çatışmasını 22 Aralık'ta Tobruk yakınında İtalyanlarla yaptı. İtalyanlar Tobruk'u 4 Ekim'de almışlardı, ancak kıyı boyunca olduğu gibi burada da Osmanlı birliklerinin ve Arap kabilelerinin gerilla savaşı yüzünden iç bölgelere ilerleyemediler. Başlangıçta doğudaki birliği Mustafa Kemal, batıyı Enver yönetiyordu; harekât büyüyünce Enver bütün cepheyi, Mustafa Kemal ise Derne bölgesini üstlendi.
Balkan Savaşı'nın başlaması üzerine Osmanlı hükûmeti İtalya ile barışa razı oldu. 18 Ekim 1912'de imzalanan Uşi Antlaşması ile Trablus İtalyanlara bırakıldı. Ancak bölge halkı, Senusi tarikatı şeyhi Ahmed eş-Şerif es-Senusi önderliğinde Mondros Mütarekesi'ne kadar direnişi sürdürdü.
Kolağası Mustafa Kemal, Enver, Fethi ve Nuri gibi birçok genç subay gibi gönüllü gitmeye karar verdi. 15 Ekim 1911'de Tanin gazetesi muhabiri "Mustafa Şerif Bey" kimliğiyle, Ömer Naci ve iki fedaiyle birlikte bir Rus gemisine bindi.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Agence Rol. Dosya sayfası
Yol beklenenden uzun sürdü:
- 29 Ekim'de İskenderiye'den çıktıktan kısa süre sonra rahatsızlandı ve iki hafta hastanede kaldı.
- 29 Kasım'da çocukluk arkadaşları Nuri ve Fuat ile trenle yola çıktı.
- 1 Aralık'ta develerle çöle girdiler, sekiz gün sonra Libya sınırına ulaştılar.
- 12 Aralık'ta sınırın 80 km batısındaki Resuldefne'ye vardılar.
Tarih notu
Savaşın başlangıcı: 29 Eylül 1911Mustafa Kemal'in İtalyanlarla ilk çarpışması 22 Aralık 1911'de Tobruk yakınlarında oldu. İtalyanlar Tobruk'u 4 Ekim'de almıştı ama gerilla direnişi yüzünden iç kesimlere ilerleyemiyordu.
1911'de İtalya, Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprakları olan Trablus vilayeti ile doğrudan merkeze bağlı Bingazi sancağını ele geçirmek için harekete geçti. 28 Eylül'de verdiği ültimatomla, 48 saat içinde Bingazi ve Trablusgarp'ın İtalyan yönetimine bırakılmasını istedi; 29 Eylül'de savaş ilan etti. İtalyan kuvvetleri 4 Ekim 1911'de Trablus'a saldırdı ve bir ay içinde Trablus'tan Bingazi'ye kadar kıyıları işgal etti.
Osmanlı'nın durumu zordu. Bölgedeki tümenin önemli bir kısmı, savaştan hemen önce İmam Yahya ayaklanmasını bastırmak için Yemen'e gönderilmiş ve geri döndürülmemişti. Bölgede yalnızca 4.000 asker vardı. Harbiye Nazırı Mahmud Şevket Paşa, Harbiye'de subaylarla yaptığı bir toplantıda kara ordusunun ve donanmanın zayıflığı yüzünden Trablus'un savunulamayacağını kabul etmişti.
Gönüllü subaylar ve 200 sterlinlik senet
Bunun üzerine Binbaşı Enver Bey, Fuat, Nuri ve Binbaşı Fethi gibi İttihatçı subaylar gönüllü olarak Trablusgarp'a gitmeye karar verdi. İstanbul'daki Genelkurmay'a atanan Kolağası Mustafa Kemal de göreve başlamadan bu grubun peşine düştü. Yola çıkmadan önce İttihat ve Terakki merkez komitesinden para istedi; Enver'e katılması söylenip para verilmeyince, kendi imzaladığı senetlerle 200 sterlin toplayarak yola çıktı.
Tarih notu
Mustafa Şerif kimliğiTrablusgarp yolculuğu adım adım:
- 15 Ekim 1911: "Tanin muhabiri Mustafa Şerif" kimliğiyle bir Rus gemisinde İstanbul'dan ayrılış.
- 29 Ekim: İskenderiye'den yola çıkış; kısa süre sonra hastalanıp geri dönüş, iki hafta hastane.
- 29 Kasım: Nuri ve Fuat ile trenle İskenderiye'den ayrılış.
- 30 Kasım: Binbaşılığa terfinin Enver'e bildirilmesi.
- 1 Aralık: Develerle çöl yolculuğu başlar.
- 12 Aralık: Sınırın 80 km batısındaki Resuldefne'ye varış.
- 18 Aralık: Enver'in telgrafına göre "kendi isteğiyle" orduya katılış.
- 22 Aralık: Tobruk yakınında ilk çatışma.
- 15 Ekim 1911: "Tanin muhabiri Mustafa Şerif" kimliğiyle bir Rus gemisinde İstanbul'dan ayrılış.
- 29 Ekim: İskenderiye'den yola çıkış; kısa süre sonra hastalanıp geri dönüş, iki hafta hastane.
- 29 Kasım: Nuri ve Fuat ile trenle İskenderiye'den ayrılış.
- 30 Kasım: Binbaşılığa terfinin Enver'e bildirilmesi.
- 1 Aralık: Develerle çöl yolculuğu başlar.
- 12 Aralık: Sınırın 80 km batısındaki Resuldefne'ye varış.
- 18 Aralık: Enver'in telgrafına göre "kendi isteğiyle" orduya katılış.
- 22 Aralık: Tobruk yakınında ilk çatışma.
Mustafa Kemal, 15 Ekim 1911'de Tanin gazetesinin muhabiri "Mustafa Şerif Bey" kimliğini kullanarak İstanbul'dan ayrıldı. Yanında Ömer Naci ile Sapancalı Hakkı ve Yakub Cemil adlı iki fedai vardı. Bir Rus gemisine bindiler. Plan, Mısır'da Kahire ve İskenderiye üzerinden Bingazi'ye geçmekti. Mısır o sırada İngiliz denetimindeydi ve İngiltere tarafsızlığını korumak için Osmanlı subaylarının buradan geçişine izin vermiyordu; bu yüzden subaylar sivil kimliklerle yolculuk ediyordu.
Dikkat: yanlış bilinen
Çöl yolu: Develerle sekiz günYolculuk sırasında Mustafa Kemal'in yaralandığı ya da hastalandığı farklı biçimlerde anlatılıyor. Mustafa Kemal Atatürk maddesi, 29 Ekim'de İskenderiye'den çıktıktan kısa süre sonra "yaralandığını" ve iki hafta İskenderiye'de hastanede yattığını yazıyor. Bazı anlatımlarda bu bir hastalık olarak geçiyor. Kesin olan, iki haftalık bir gecikme yaşandığı ve yolculuğa Nuri ile Fuat ile birlikte yeniden çıkıldığı.
Çocukluk arkadaşları Nuri (Conker) ve Fuat (Bulca) ile İskenderiye'de buluştu. 29 Kasım'da trenle İskenderiye'den ayrıldılar; aynı gün vardıkları son istasyondan 1 Aralık'ta develerle yola çıktılar. Sekiz günlük bir yolculuktan sonra Libya sınırına, 12 Aralık'ta da sınırın 80 km batısındaki Resuldefne'ye ulaştılar. Yoldayken, 30 Kasım'da Genelkurmay, Bingazi bölgesi komutanı Enver Bey'e Mustafa Kemal'in binbaşılığa terfi ettiğini bildirdi.
İlk çatışma ve Derne'ye geçiş
Enver'in 18 Aralık 1911'de Harbiye Nazırlığı'na çektiği telgrafa göre Mustafa Kemal "kendi isteğiyle" orduya katıldı. İlk çatışmasını 22 Aralık'ta Tobruk yakınında İtalyanlarla yaptı. İtalyanlar Tobruk'u 4 Ekim'de almışlardı, ancak kıyı boyunca olduğu gibi burada da Osmanlı birliklerinin ve Arap kabilelerinin gerilla savaşı yüzünden iç bölgelere ilerleyemediler. Başlangıçta doğudaki birliği Mustafa Kemal, batıyı Enver yönetiyordu; harekât büyüyünce Enver bütün cepheyi, Mustafa Kemal ise Derne bölgesini üstlendi.
Ek bilgi
Savaşın sonuTrablusgarp'a giden subayların birçoğu yıllar sonra Kurtuluş Savaşı'nda önemli görevler aldı. Derne Muharebesi maddesi Kemal Bey (Atatürk), Fuat Bey (Bulca), Nuri Bey (Conker) ve Fethi Bey'in (Okyar) adlarını özellikle anıyor. Trablusgarp, bu kuşak için ortak bir savaş okulu oldu.
Balkan Savaşı'nın başlaması üzerine Osmanlı hükûmeti İtalya ile barışa razı oldu. 18 Ekim 1912'de imzalanan Uşi Antlaşması ile Trablus İtalyanlara bırakıldı. Ancak bölge halkı, Senusi tarikatı şeyhi Ahmed eş-Şerif es-Senusi önderliğinde Mondros Mütarekesi'ne kadar direnişi sürdürdü.
Kaynaklar
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Trablusgarp Savaşı maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Derne Muharebesi maddesi (tr.wikipedia.org)