ETCSL: Sümer edebiyatını herkesin okuyabildiği site

Anunnaki üzerine bir tartışmada, birisi "Sümer metinlerinde şöyle yazıyor" dediğinde, çoğu zaman bu metnin hangi metin olduğu belirtilmez. Ama bazen, tartışmanın ortasına bir bağlantı düşer: sade bir tasarıma sahip, eski görünümlü bir sayfa, solda Sümerce okunuşlar, sağda İngilizce çeviri. Bu sayfa, büyük olasılıkla ETCSL'dendir.

ETCSL, Sümer edebiyatını internette okunabilir hale getiren ilk büyük projelerden biri. Yıllardır güncellenmiyor; tasarımı eski; ama Sümer mitlerini, ilahilerini ve ağıtlarını İngilizce okumak isteyenler için hâlâ en çok kullanılan kaynaklardan biri. Ben burada, ETCSL'in ne olduğunu, nasıl kullanılabileceğini ve nelere dikkat etmek gerektiğini anlatmak istiyorum. Sümer mitlerini hiç asıl kaynağından okumayı denediniz mi?

Oxford'da doğan bir proje

ETCSL, "The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature" yani Sümer Edebiyatının Elektronik Metin Derlemi'nin kısaltması. Proje, 1990'ların sonunda, Oxford Üniversitesi'nde, Asurolog Jeremy Black'in önderliğinde başlatıldı. Ekipte, Graham Cunningham, Eleanor Robson, Gábor Zólyomi, Jarle Ebeling ve başka araştırmacılar yer aldı.

Projenin amacı, Eski Babil döneminde, yani yaklaşık MÖ yirminci ile on yedinci yüzyıllar arasında kopyalanan Sümer edebi metinlerini, transliterasyonları ve İngilizce çevirileriyle birlikte, ücretsiz olarak çevrimiçi yayımlamaktı. Bu metinlerin çoğu, Nippur ve Ur'daki katip okullarında kopyalanmış tabletlerden geliyordu.

Proje, yaklaşık dört yüz edebi metni kapsıyor. Bunlar arasında mitler, destanlar, ilahiler, ağıtlar, atasözleri, tartışma şiirleri, mektuplar ve okul metinleri var. Her metin, bir katalog numarasıyla sınıflandırılıyor; numaraların ilk hanesi, metnin türünü gösteriyor. Örneğin anlatı ve mitolojik metinler bir grupta, kraliyet ilahileri başka bir grupta, ağıtlar ise bir başka grupta yer alıyor.

Jeremy Black, 2004'te hayatını kaybetti. Projenin finansmanı ise 2006 civarında sona erdi ve site, o tarihten beri büyük ölçüde güncellenmeden kaldı. Ama metinler, hâlâ erişilebilir durumda.

Ne bulabilirsiniz?

ETCSL'de, Anunnaki tartışmalarında sık sık anılan metinlerin çoğunun çevirisini bulabilirsiniz. İnanna'nın Yeraltı Dünyasına İnişi, Enki ve Ninhursag, Enki ve Ninmah, Enlil ve Ninlil, İnanna ve Enki, Enki ve Dünya Düzeni, Lugal-e, Gılgamış'ın Sümerce hikâyeleri, Ur'a Ağıt, Agade'nin Laneti, Ninurta'nın Nippur'a Dönüşü gibi metinler burada.

Her metin için, iki tür sayfa var. Birinde, Sümerce metnin satır satır transliterasyonu bulunuyor. Diğerinde, metnin İngilizce düzyazı çevirisi yer alıyor. Çeviriler, satır numaralarıyla birlikte veriliyor; böylece okur, bir çeviri satırının Sümerce karşılığını kolayca bulabiliyor.

Ayrıca her metnin, hangi tabletlere dayandığını gösteren bir kaynakça sayfası var. Bu sayfada, metnin farklı kopyalarının müze numaraları ve yayın bilgileri listeleniyor. Bu, bir metnin kaç kopyadan bilindiğini ve ne kadar sağlam bir şekilde yeniden kurulduğunu görmeyi sağlıyor.

ETCSL'in çevirileri, 2004'te "The Literature of Ancient Sumer" adıyla, Oxford University Press tarafından bir kitap olarak da yayımlandı. Bu kitap, ETCSL'deki metinlerin bir seçkisini, açıklamalarla birlikte sunuyor.

Tanrılar arasındaki ilişki: mitlerin aile içi çatışmaları

ETCSL'deki metinleri okurken, Sümer tanrıları arasındaki ilişkilerin ne kadar karmaşık ve çoğu zaman ne kadar insani olduğunu görmek mümkün. Enki ve Ninhursag'da, Enki'nin Dilmun'da tanrıçalarla ilişkileri ve Ninhursag'ın onu lanetlemesi anlatılıyor. Enlil ve Ninlil'de, Enlil'in Ninlil'e karşı davranışı nedeniyle tanrılar tarafından Nippur'dan sürülmesi anlatılıyor. İnanna ve Enki'de, İnanna'nın Enki'yi sarhoş ettikten sonra onun "me"lerini alıp Uruk'a götürmesi anlatılıyor.

Bu metinler, tanrıların bir aile gibi davrandığını gösteriyor: kıskançlıklar, ihanetler, cezalar, barışmalar. Enki genellikle kurnaz ve yaratıcı, Enlil genellikle sert ve otoriter, İnanna ise hırslı ve sınır tanımaz olarak tasvir ediliyor. Bu karakterler, Sitchin'in anlatısındaki Enki ile Enlil arasındaki rekabetin de kaynağı.

ETCSL'de bu metinleri okuduğunuzda, Sitchin'in anlattığı hikâyelerin hangi kısımlarının metinlerde bulunduğunu, hangi kısımlarının ise onun yorumu olduğunu kendiniz görebilirsiniz.

Nasıl kullanılır?

ETCSL'in arayüzü sade. Ana sayfada, metinlerin türlere göre sıralandığı bir katalog var. Bir metnin adına tıkladığınızda, çeviri ve transliterasyon sayfalarına ulaşıyorsunuz. Ayrıca bir arama aracı ile, belirli bir kelimeyi ya da tanrı adını tüm metinlerde aramak mümkün.

Örneğin "Anuna" kelimesini aradığınızda, bu kelimenin geçtiği tüm edebi metinlerin listesini görebilirsiniz. Bu liste, Anunnaki'nin Sümer edebiyatında hangi bağlamlarda geçtiğini anlamak için iyi bir başlangıç noktası.

Bir okur için önerim şu olabilir: önce bir metnin çevirisini baştan sona okumak, sonra merak ettiğiniz satırların Sümerce karşılıklarına bakmak, en son da bu satırların başka çevirilerle nasıl karşılaştırıldığını görmek. Bu sırayla okuduğunuzda, bir metnin ne söylediğini ve ne söylemediğini çok daha net görebilirsiniz.

Sınırlar

ETCSL'in bazı önemli sınırları var. İlk olarak, site 2006'dan beri güncellenmedi. Bu tarihten sonra bulunan yeni tablet parçaları, yapılan yeni okumalar ve çeviriler, sitede yer almıyor. Bazı metinlerin yeniden kurulumları, sonraki araştırmalarla değişti.

İkinci olarak, ETCSL'in çevirileri bilinçli olarak düzyazı ve oldukça yalın. Bu, metinlerin anlamını aktarmak için yararlı; ama Sümer şiirinin ritmini ve tekrarlarını tam olarak yansıtmıyor. Ayrıca çevirilerde, belirsiz kelimeler bazen tahmini anlamlarla veriliyor; bu tahminlerin her zaman işaretlenmediği belirtiliyor.

Üçüncü olarak, ETCSL yalnızca Eski Babil dönemine ait edebi metinleri kapsıyor. Daha eski dönemlere ait metinler, örneğin Fara ve Ebu Salabih'ten gelen en eski edebi tabletler, ya da daha sonraki dönemlere ait iki dilli metinler, büyük ölçüde sitede yok. Akadca metinler de kapsam dışında; Enuma Eliş ya da Atrahasis gibi metinleri burada bulamazsınız.

Son olarak, sitenin teknik altyapısı eski. Bazı sayfalar zaman zaman erişilemez olabiliyor ve arama aracı modern standartlara göre sınırlı.

Katip okullarının kütüphanesi

ETCSL'deki metinlerin büyük kısmının, Eski Babil dönemindeki katip okullarında kopyalanmış olması, bu derleme hakkında önemli bir şey söylüyor. Bu metinler, Sümercenin artık gündelik hayatta konuşulmadığı bir dönemde, öğrenciler tarafından eğitim amacıyla yazıldı. Nippur'daki bazı evlerde, öğrencilerin çalışma tabletleri, yarım kalmış kopyalar ve öğretmen düzeltmeleri bulundu.

Araştırmacılar, öğrencilerin belirli bir sırayla metin öğrendiğini düşünüyor. Önce işaret ve sözcük listeleri, sonra atasözleri ve kısa metinler, en son da uzun mitler ve ilahiler. Bazı metin gruplarının, örneğin "Dekad" adı verilen on metinlik bir grubun, eğitimin belirli bir aşamasında birlikte okutulduğu öne sürülüyor.

Bu, bugün okuduğumuz Sümer mitlerinin, bir anlamda bir okul müfredatı olduğu anlamına geliyor. Tanrıların hikâyeleri, gençlerin yazıyı ve kültürü öğrenmesi için seçilmişti.

Akademik okuma

Akademik çevrelerde ETCSL, Sümer edebiyatı çalışmalarında devrim yaratan bir proje olarak kabul ediliyor. Proje, metinleri yalnızca uzmanlara değil, öğrencilere ve genel okurlara da açtı. Pek çok üniversitede, Sümer edebiyatı dersleri, ETCSL'in çevirileri üzerinden veriliyor.

Ancak araştırmacılar, ETCSL'in bir başlangıç noktası olduğunu, son söz olmadığını vurguluyor. Belirli bir metin üzerinde çalışırken, ETCSL'den sonra yayımlanan özel çalışmalara ve yeni yayınlara bakmak gerekiyor. Son yıllarda, ORACC bünyesindeki bazı projeler, ETCSL'in metinlerini güncellenmiş biçimlerde sunmaya başladı.

Sitchin'in okuması

Sitchin, kitaplarının çoğunu ETCSL'den önce yazdı. O dönemde, Samuel Noah Kramer ve Thorkild Jacobsen gibi araştırmacıların çevirileri, Sümer edebiyatının başlıca kaynaklarıydı. Sitchin, bu çevirilerden yararlandı; ama onları kendi yorumuna göre yeniden düzenledi.

ETCSL, okurların Sitchin'in alıntıladığı metinlerin tam çevirilerini okumasını mümkün kılıyor. Bu çeviriler, Sitchin'in aktardığı bazı ayrıntıların metinlerde bulunmadığını gösterebiliyor. Örneğin Sitchin'in uzay araçları, roketler ya da gezegenler arası yolculuklar olarak yorumladığı ifadelerin, ETCSL çevirilerinde çok farklı biçimlerde, çoğu zaman tapınaklar, gemiler ya da tanrısal silahlar olarak geçtiği görülüyor.

Forumlarda

Forumlarda ETCSL, özellikle İngilizce tartışmalarda, en sık paylaşılan kaynaklardan biri. Bazı kullanıcılar, Anunnaki hakkındaki iddiaları tartışırken, ilgili metnin ETCSL bağlantısını paylaşıyor ve diğer kullanıcılardan metni kendileri okumalarını istiyor.

Bazı kullanıcılar ise, ETCSL çevirilerinin de bir yorum olduğunu ve Sümercenin tam olarak anlaşılmadığını hatırlatıyor. Bu doğru; ama bu, her çevirinin eşit derecede geçerli olduğu anlamına gelmiyor. ETCSL'in çevirileri, satır satır kontrol edilebilir ve kaynakları açıkça belirtilmiş durumda.

SohbeX teorisi

Spekülasyon olarak okuyun. Bana öyle geliyor ki ETCSL'in en büyük katkısı, Sümer tanrılarını "okunabilir" hale getirmesi oldu. Daha önce, bu metinler yalnızca uzmanların kitaplarında, parçalar halinde aktarılıyordu. ETCSL ise, okurların bir mitin tamamını baştan sona okumasını sağladı.

Belki de Anunnaki tartışmasının en sağlıklı hali, herkesin aynı metni okuyup farklı yorumlar yapması. ETCSL, bu ortak metni sağlıyor. Yorumlar farklı olabilir; ama artık en azından aynı sayfadan konuşabiliyoruz.

Bu bir yorum; kesin bir bilgi değil.

Size soru

ETCSL'de bir Sümer mitini baştan sona okudunuz mu? Hangi metni okumak isterdiniz? Sizce Sümer mitlerinin tam metinlerini okumak, Anunnaki hakkındaki düşüncelerinizi değiştirir mi? Yorumlarda yazın.