Anunnaki ve Atlantis neden bu kadar yayıldı? Platon'un adası, tufan öncesi şehirler ve Ziusudra'nın gittiği ülke

İnternette Anunnaki ile Atlantis'i aynı cümlede görmek artık çok sıradan. Paylaşımların bir kısmı Atlantis'in Anunnaki'nin dünyadaki ilk üssü olduğunu, bir kısmı Atlantislilerin Anunnaki'nin insanlarla karışımından doğduğunu, bir kısmı da Sümer'in Atlantis'ten kaçanların kurduğu bir uygarlık olduğunu öne sürüyor. Bu iki efsane, kökenleri birbirinden çok farklı olmasına rağmen, popüler kültürde neredeyse tek bir hikâyeye dönüştü. Burada bu birleşmenin nasıl gerçekleştiğine, iki anlatının kaynaklarına ve Sümer metinlerinde tufan öncesi dünyaya dair gerçekte ne bulunduğuna bakmak istiyorum.

İki ayrı kaynak

Atlantis'in kaynağı, Yunan filozofu Platon'un MÖ dördüncü yüzyılda yazdığı iki diyalog: "Timaios" ve "Kritias". Platon bu diyaloglarda, Atinalı devlet adamı Solon'un Mısırlı rahiplerden duyduğu söylenen bir hikâyeyi aktarıyor. Hikâyeye göre Solon'un zamanından dokuz bin yıl önce, Herakles Sütunları'nın ötesinde büyük ve güçlü bir ada krallığı vardı. Bu krallık, zamanla kibirlendi ve Atina'yla savaşa girdi; sonunda bir gün ve bir gecede denizin altına battı.

Anunnaki'nin kaynağı ise Mezopotamya'nın çivi yazılı metinleri. Bu metinlerde Anunnaki, bir tanrılar topluluğunun adı; Atlantis ya da batık bir ada krallığından hiç söz edilmiyor. İki anlatı, farklı dillerde, farklı kültürlerde ve aralarında yüzyıllar olan dönemlerde ortaya çıktı.

Peki bu iki ayrı kaynak, nasıl oldu da tek bir hikâyede birleşti?

Donnelly'den bugüne

Bu birleşmenin modern kökeni, Amerikalı politikacı ve yazar Ignatius Donnelly'nin 1882'de yayımladığı "Atlantis: The Antediluvian World" adlı kitabına uzanıyor. Donnelly, Platon'un hikâyesini tarihsel bir gerçek olarak kabul etti ve Atlantis'i dünyadaki bütün eski uygarlıkların ortak kaynağı olarak sundu. Ona göre Mısır, Mezopotamya ve Amerika'daki uygarlıkların benzerlikleri, hepsinin Atlantis'ten gelen göçmenler tarafından kurulduğunu gösteriyordu. Kitap çok sattı ve Atlantis'i popüler kültürün kalıcı bir parçası haline getirdi.

Yirminci yüzyılda Amerikalı medyum Edgar Cayce'nin trans halindeyken verdiği "okumalar"da Atlantis sık sık yer aldı ve bu fikir ezoterik çevrelerde yaygınlaştı. Sitchin'in kitaplarının ardından da Anunnaki bu ortak kaynak anlatısına eklendi. Artık soru "Atlantis'i kim kurdu?" olunca, cevap kolaylıkla "Anunnaki" olabiliyordu.

Siz Atlantis hikâyesini ilk kez nerede duydunuz: bir kitapta mı, bir filmde mi, bir belgeselde mi?

Sümer metinlerinde tufan öncesi dünya

Atlantis-Anunnaki anlatıları için Sümer metinlerindeki en önemli dayanak, tufan öncesi dünyaya dair anlatılar. Sümer Kral Listesi, tufandan önce krallığın gökten indiği ve sırasıyla beş şehirde hüküm sürdüğü bir dönemi anlatıyor: Eridu, Bad-tibira, Larak, Sippar ve Şuruppak. Bu şehirlerdeki krallar, akıl almaz uzunlukta saltanatlar sürüyor. Sonra tufan geliyor ve her şeyi süpürüyor. Tufandan sonra krallık yeniden gökten iniyor ve Kiş'e yerleşiyor.

Atlantis anlatısını sevenler için bu yapı çok çekici: tufan öncesinde gelişmiş bir uygarlık, onu yok eden büyük bir felaket ve ardından yeniden başlayan bir tarih. Platon'un batık adasıyla Sümer'in tufan öncesi şehirleri, aynı kaybolmuş dünyanın iki farklı hatırası gibi görünüyor.

Ama bir fark var. Sümer'in tufan öncesi şehirleri bir adada değil, Mezopotamya'nın kendisinde, Fırat ve Dicle'nin aşağı havzasında yer alıyor. Eridu ve Şuruppak gibi şehirler arkeolojik olarak bulunmuş, kazılmış ve tarihlendirilmiş yerler. Denizin altında değil, ovanın içinde.

Tanrılar arasındaki ilişki: Ziusudra ve Dilmun

Tufan öncesi dünyaya dair en zengin Sümerce metin, "Eridu Tekvini" ya da "Sümer Tufan Hikâyesi" adıyla bilinen ve Nippur'da bulunmuş, yarısı kırık bir tablet. Metin, An, Enlil, Enki ve Ninhursag'ın insanları ve hayvanları yaratmasıyla başlıyor. Ardından krallığın gökten indiği ve tufan öncesi şehirlerin kurulduğu anlatılıyor.

Kırık bölümlerden sonra tanrıların tufan kararını verdiği anlaşılıyor. Kral Ziusudra, bir duvarın yanında dururken bir sesin kendisini uyardığını duyuyor; metin bu sesin Enki'ye ait olduğunu açıkça söylemese de, diğer tufan anlatılarıyla karşılaştırıldığında bu yorum yaygın biçimde kabul görüyor. Tufan yedi gün ve yedi gece sürüyor. Sonra Utu, güneş tanrısı, ışığını gemiye düşürüyor; Ziusudra pencereyi açıyor ve kurbanlar sunuyor.

Metnin sonunda An ve Enlil, Ziusudra'yı kutsuyor. Ona tanrılar gibi bir yaşam veriyorlar ve onu "ülkenin, Dilmun'un, güneşin doğduğu yerde" yaşamaya yerleştiriyorlar.

Bu sonu çok ilginç buluyorum. Tufan kararını veren tanrılar, tufandan sonra kurtulan insanı ödüllendiriyor. Burada Enlil, Gılgamış anlatısındaki öfkeli tavrı yerine kutsayan bir tavır sergiliyor. Tanrılar arasındaki gerilim, bir uzlaşmayla ve bir insanın yüceltilmesiyle sonuçlanıyor.

Ve Ziusudra'nın gittiği yer, kaybolmuş bir ada değil, Dilmun: Sümerlilerin ticaret yaptığı, bugünkü Bahreyn çevresinde olduğu düşünülen gerçek bir ülke. Kaybolan değil, kurtulanın yerleştiği bir yer.

Akademik okuma

Akademisyenler, Platon'un Atlantis hikâyesini genellikle bir felsefi alegori olarak okuyor. Platon bu hikâyeyi, ideal devlet üzerine tartışmalarının bir parçası olarak anlatıyor; Atlantis, kibirli bir güç olarak, ideal düzene sahip eski Atina'nın karşısına konuyor. Pek çok araştırmacı, Platon'un hikâyeyi kendisinin kurguladığını düşünüyor. Bazıları ise Ege'deki Thera volkanik patlaması gibi gerçek olayların hikâyeye ilham vermiş olabileceğini tartışıyor.

Sümer tufan anlatıları konusunda ise akademisyenler, bu anlatıların Mezopotamya'nın taşkın ovalarında sıkça yaşanan büyük sel deneyimlerini yansıttığını belirtiyor. Şuruppak ve Ur gibi alanlarda yapılan kazılarda, kalın sel tabakalarına rastlanmış; bu tabakaların her biri yerel bir felaketi gösteriyor. Ama bunların hiçbiri, bütün dünyayı kaplayan tek bir tufanın kanıtı değil.

Atlantis ile Sümer tufan öncesi şehirleri arasında doğrudan bir bağlantı kuran akademik bir çalışma yok. İki anlatı, farklı kültürlerin felaket, kayıp ve yeniden başlama temalarını farklı biçimlerde işlediğini gösteriyor.

Sitchin'in okuması

Sitchin, Atlantis'i kitaplarında ana bir tema olarak işlemedi. Onun anlatısında tufan öncesi dünya, Anunnaki'nin Mezopotamya'da kurduğu yerleşimlerden oluşuyordu; tufan ise Nibiru'nun yaklaşmasıyla tetiklenen küresel bir felaketti. Sonraki yazarlar, Sitchin'in tufan öncesi Anunnaki yerleşimlerini Platon'un Atlantis'iyle birleştirerek iki anlatıyı tek bir kaybolmuş uygarlık hikâyesine dönüştürdü.

Neden bu kadar yayıldı?

İlk neden, kayıp bir altın çağ fikrinin evrenselliği. Pek çok kültürde, şimdikinden daha parlak bir geçmiş dönemin bir felaketle sona erdiği anlatıları var. Atlantis ve Anunnaki, bu evrensel temanın iki güçlü sembolü; onları birleştirmek, temayı daha da güçlendiriyor.

İkinci neden, popüler kültür. Atlantis, romanlarda, filmlerde, çizgi filmlerde ve video oyunlarında defalarca işlendi. Anunnaki de son yıllarda benzer bir görünürlük kazandı. İki tanıdık sembolün bir araya gelmesi, izleyiciye hem tanıdık hem de yeni bir hikâye sunuyor.

Üçüncü neden, boşlukların çokluğu. Ne Atlantis'in yeri ne de Anunnaki'nin kökeni kesin olarak bilinebilecek konular. Bu boşluklar, her anlatıcının kendi bağlantısını kurmasına izin veriyor.

Dördüncü neden, ortak bir dil. Hem Atlantis hem de Anunnaki anlatıları, ileri teknoloji, kayıp bilgi ve kibir yüzünden gelen bir yıkım gibi ortak motifleri kullanıyor. Bu ortak motifler, iki hikâyeyi birbirine kolayca bağlanabilir kılıyor.

Forumlarda

Forumlarda Atlantis-Anunnaki tartışmaları genellikle haritalarla ve uydu görüntüleriyle yürüyor. Bazı kullanıcılar okyanus tabanındaki yapıların Atlantis'in kalıntıları olduğunu öne sürerken, eleştirel kullanıcılar bu yapıların doğal oluşumlar olduğunu gösteren jeolojik açıklamaları paylaşıyor. Bir başka tartışma konusu da Platon'un hikâyesinin tarihsel mi yoksa alegorik mi olduğu. Türkçe forumlarda Atlantis bazen Karadeniz'in oluşumu ya da Anadolu'daki eski yerleşimlerle ilişkilendiriliyor ve tartışma yerel bir boyut kazanıyor.

Bu tartışmalarda harita, çoğu zaman kanıtın yerini alıyor. Oysa bir haritadaki şekil, bir şehrin kalıntısı olmadan sadece bir şekil olarak kalıyor.

SohbeX teorisi

Spekülasyon olarak okuyun. Bana öyle geliyor ki Atlantis ile Anunnaki'nin birleşmesi, modern insanın kayıp duygusunu ifade etme biçimi. İki anlatı da geçmişte çok değerli bir şeyin kaybolduğunu söylüyor: bir bilgi, bir uygarlık, bir bütünlük. Bu kayıp duygusu, hızla değişen bir dünyada yaşayan bizler için çok tanıdık.

Ama Ziusudra'nın hikâyesi bana farklı bir şey söylüyor. Sümer tufan anlatısının sonunda kaybolan bir ada yok; kurtulan bir insan ve onun yerleştiği gerçek bir ülke var. Dilmun, Sümerliler için bir hayal değil, gemilerin gidip geldiği bir ticaret ortağıydı. Belki de Sümerliler, felaketin ardından umudu uzak ve ulaşılmaz bir yerde değil, bildikleri bir kıyıda görmek istedi. Atlantis'in batışı bir sonu anlatırken, Ziusudra'nın Dilmun'a gidişi bir devamı anlatıyor.

Bu bir yorum; kesin bir bilgi değil.

Size soru

Atlantis'in gerçekten var olduğunu mu, yoksa Platon'un bir alegorisi olduğunu mu düşünüyorsunuz? Bir felaket hikâyesinin batan bir adayla mı, yoksa kurtulan bir insanla mı bitmesi size daha anlamlı geliyor? Ziusudra'nın Dilmun'a yerleştirilmesini bir ödül olarak mı, yoksa insanlardan bir uzaklaştırma olarak mı okursunuz? Yorumlarda yazın.