Riyad

Riyad (Arapça: الرياض, Er-Riyaz; "bahçeler"), Suudi Arabistan'ın başkenti ve en büyük şehridir. Aynı zamanda Riyad Eyaleti'nin başkenti ve Riyad Valiliği'nin merkezidir. Hanife Vadisi'nin doğu kıyısında yer alan metropolün mevcut hali, 18. yüzyıldan kalma surlarla çevrili şehrin savunma surlarının yıkılmasının ardından 1950'lerde ortaya çıkmıştır.

Arap Yarımadası'nın en büyük şehridir ve Necid platosunun doğu kesiminde, Nefud çölünün merkezinde yer almaktadır. Şehir, deniz seviyesinden ortalama 600 metre (2.000 ft) yükseklikte yer almaktadır ve her yıl yaklaşık 5 milyon turist ağırlayarak dünyanın en çok ziyaret edilen 49. şehri ve Orta Doğu'nun 6. şehri konumundadır. 2022 yılında Riyad'ın nüfusu 7 milyon kişiydi ve bu da onu Suudi Arabistan'ın en kalabalık şehri, Orta Doğu'nun 3. en kalabalık şehri ve Asya'nın 38. en kalabalık şehri yapıyordu.

Şehrin Riyad adıyla ilk kez anılması 1590 yılında bir Arap tarihçi tarafından yapılmıştır. 1745 yılında, komşu Manfuhah'tan olan Dahham ibn Dawwas, şehrin kontrolünü ele geçirdi. Dahham, kerpiçten bir saray ve şehrin etrafına bir duvar inşa etti ve Riyad adının en bilinen kaynağı bu döneme aittir; bu ismin, İbn Dawwas tarafından inşa edilen duvardan önce var olan daha eski vaha şehirlerine atıfta bulunduğu düşünülmektedir. 1744 yılında Muhammed bin Abdülvehhab, Diriyah Emiri Muhammed bin Suud ile ittifak kurdu ve Riyad'ı Dahham'dan aldılar. Ancak, günümüzde Birinci Suudi Devleti olarak bilinen devletleri 1818'de çöktü. Türki bin Abdullah, 19. yüzyılın başlarında İkinci Suudi Devleti'ni kurdu ve 1825'te Riyad'ı başkenti yaptı. Ancak, şehir üzerindeki yönetimi Osmanlı-Raşidi ortak ittifakı tarafından kesintiye uğradı. Sonunda, 20. yüzyılın başlarında İbn Suud, 1902'de Riyad Emirliği ile atalarından kalma yönetimini geri aldı ve 1926'da Hicaz'ın nihai Suudi fethiyle yönetimini pekiştirdi ve ardından Eylül 1932'de krallığına 'Suudi Arabistan' adını verdi ve Riyad'ı başkent yaptı. Şehir, İbn Suud'un Murabba Sarayı'na taşındığı 1938 yılına kadar hükûmetin idari merkeziydi. 1950'lerde surlar yıkıldı ve Riyad metropolü, surlarla çevrili şehrin bir uzantısı olarak büyüdü.

Riyad, Suudi Arabistan'ın siyasi ve idari merkezidir. Danışma Meclisi, Bakanlar Kurulu, kral ve Yüksek Yargı Konseyi'nin tamamı şehirde bulunmaktadır. Suudi Arabistan'ın hukuk sisteminin çekirdeğini oluşturan bu dört kurumun yanı sıra, diğer büyük ve küçük hükûmet organlarının genel merkezleri de Riyad'da yer almaktadır. Suudi hükûmetinin 24 bakanlığından 23'ünün genel merkezi Riyad'da bulunmaktadır ve bu da şehrin ülkenin idari başkenti olma statüsünü daha da güçlendirmektedir. Şehir, çoğu şehrin batı kesimlerindeki Diplomatik Bölge'de bulunan 114 yabancı elçiliğe ev sahipliği yapmaktadır.

Riyad ayrıca ekonomik öneme de sahiptir; Suudi Ulusal Bankası, Alrajhi Bankası, SABIC, Almarai, STC Grubu ve MBC Grubu gibi birçok banka ve büyük şirketin genel merkezine ev sahipliği yapmaktadır. Güçlü yerel varlığının yanı sıra, Riyad büyük uluslararası yatırımları da kendine çekmiştir. Lenovo, Google, Amazon, Samsung ve Philips gibi küresel şirketler bölgesel merkezlerini şehre taşıdı. Toplamda 500'den fazla yabancı şirket bölgesel merkezlerini Riyad'a taşıyarak, şehrin bölgesel bir iş merkezi olarak giderek artan statüsünü güçlendirdi ve yerel olarak Kral Fahd Yolu olarak bilinen 65 numaralı karayolu, dünyanın en büyük finans bölgelerinden biri olan Kral Abdullah Finans Bölgesi, El-Faysaliah Kulesi ve Krallık Merkezi de dahil olmak üzere şehrin önemli merkezlerinden bazılarından geçmektedir. Riyad, nüfus bakımından dünyanın en hızlı büyüyen şehirlerinden biridir ve birçok yabancı uyruklu kişiye ev sahipliği yapmaktadır.

Şehir, belediye başkanı tarafından yönetilen Riyad Belediyesi ve eyalet valisi Faysal bin Bandar'ın başkanlığını yaptığı Riyad Şehri Kraliyet Komisyonu tarafından denetlenen on beş belediye bölgesine ayrılmıştır. Riyad, 2020'de Dubai'den sonra Expo 2030'a ev sahipliği yapacak ikinci Arap şehri olacak.

Riyad'ın eteklerinde, Suudi Arabistan'ın en tarihi öneme sahip yerlerinden biri olan ve iktidardaki Suud Hanedanı'nın asıl evi ve UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan At-Turaif Sarayı'nın bulunduğu Diriye yer almaktadır. Diriye bugün aynı zamanda Suudi Arabistan'ın önde gelen Vizyon 2030 projelerinden biridir. 18. yüzyılda Diriye, Birinci Suudi Devleti'nin başkentiydi. Diriye genellikle "Suudi Arabistan'ın başladığı yer" olarak tanımlanır.