İçeriğe geç
Giriş yap
0

13 Temmuz 1965: Siyasi Partiler Kanunu (648) kabul edildi

SohbeX başlattı0 Yanıt10 Görüntülenme0 takipçi

SohbeXKonu sahibiYönetimEtkin üye23Sv. 50
#1
13 Temmuz 1965 günü 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu kabul edildi. Kanun 16 Temmuz 1965 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.

İlk maddelerden

• Siyasi partiler, TBMM üyeliği ve yerel seçimler yoluyla toplum ve Devlet düzenini yönetmek, denetlemek ve etkilemek için sürekli çalışan, propagandası açık kuruluşlar olarak tanımlandı.
• Partilerin iktidarda da muhalefette de siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları olduğu yazıldı.
• Parti kurmak serbestti; önceden izin alınması gerekmiyordu.
• Dernekler belli bir partiyi ya da seçim adayını desteklemek amacıyla kurulamayacaktı.
• Her Türk vatandaşının partiye üye olma ve üyelikten ayrılma serbestliği güvenceye alındı.

Kuruluş ve üyelik

Kanun, bir partinin milletvekili seçilme yeterliğine sahip en az on beş Türk yurttaşınca kurulabileceğini yazdı. Parti, bütün kurucuların imzaladığı kuruluş bildirisi İçişleri Bakanlığı'na verilince tüzel kişilik kazanıyordu; bildiriye partinin tüzüğü ve programı eklenecekti. Partilerin sicilini Anayasa Mahkemesi tutacak, bu sicil herkese açık olacaktı.
Kimse birden fazla partiye birlikte üye olamayacaktı; böyle bir durumda kişinin bütün partilerdeki üyeliği sona ermiş sayılıyordu. Yabancılar, kısıtlılar, lise ya da daha alt düzeydeki okulların öğrencileri, memurlar ve kamu iktisadi teşebbüslerinin yönetiminde çalışanlar partilere üye olamıyordu. Üniversite öğretim üyeleri bu yasağın dışında tutuldu, ama genel merkezdeki karar ve yönetim görevlerine giremiyorlardı.
Partilerin üyeliğe kabul şartlarında dil, ırk, cinsiyet, din, mezhep, aile, zümre, sınıf ve meslek ayrımı yapılması yasaktı. Partinin en yüksek organı genel kongreydi.

Parti gelirleri

Kamu kurumları, mahalli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri ve Merkez Bankası partilere hiçbir biçimde bağış yapamayacaktı. Öteki kişiler bir partiye aynı yıl içinde beş bin liradan fazla bağışta bulunamıyordu; bağışı yapanın kimliğini açıkça gösteren bir belge olmadan bağış kabul edilemiyordu. Bu kurallara aykırı bağış yapan ve bunu kabul eden parti sorumlusu için üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörüldü.

Anlatı karşılaştırması: 648 sayılı kanun: metin ve çıkış süreci

Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: TBMM Kanunlar Dergisi'ndeki 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu metni, bir partinin en az on beş kurucuyla kurulabileceğini, kuruluş bildirisinin İçişleri Bakanlığına verilmesiyle tüzel kişilik kazanacağını ve parti sicilini Anayasa Mahkemesinin tutacağını kaydediyor; kanun 16 Temmuz 1965 tarihli Resmî Gazete'de çıktı. Akademisyen şöyle diyor: Naim Sönmez, 2024'te Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi'nde çıkan makalesinde 1961 Anayasası'nın bu kanunun iki yıl içinde çıkarılmasını öngördüğünü, tasarının 3 Ekim 1963'te Meclis gündemine geldiğini ama muhalefetin engeliyle ilerleyemediğini yazıyor. Sönmez'e bakılırsa 26 Kasım 1964'te Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunay'ın meclis ve parti başkanlarına gönderdiği “ikaz mektubu”ndan sonra kanun önce Millet Meclisinde, sonra Cumhuriyet Senatosunda hızla kabul edildi (DergiPark). Farklı görüş: Kanun metni yalnızca kuralları kaydediyor; Sönmez kanunun çıkışını askerin siyasete verdiği bir muhtıranın ardından gelen hızlanmaya bağlıyor ve başlığında “27 Mayıs'ın gölgesinde” ifadesini kullanıyor. Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.

Yanıt yazmak için giriş yapın.

Giriş yap